Bài toán quản trị - Chìa khóa để ngành xây dựng thoát "vòng xoáy" chi phí, chuỗi cung ứng

Hoạt động của ngành xây dựng ghi nhận những bước tiến khả quan trong quý đầu năm.

Khép lại quý I/2026, kinh tế vĩ mô ghi nhận những tín hiệu tích cực từ sự gia tăng của dòng vốn đầu tư toàn xã hội. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng vốn đầu tư thực hiện theo giá hiện hành ước đạt 744.700 tỷ đồng, tăng 10,7% so với cùng kỳ năm trước.

Theo ông Lê Gia Phong, Phó Trưởng ban, Ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng (Cục Thống kê), sự khởi sắc này có sự đóng góp đáng kể từ khu vực vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với mức tăng 18,13% và khu vực ngoài nhà nước tăng 9,8%. Đồng thời, nỗ lực của Chính phủ trong việc đẩy mạnh giải ngân vốn ngân sách Nhà nước (tăng 12,1%) đã tạo ra một lực kéo quan trọng, lan tỏa tích cực đến nhiều lĩnh vực trọng yếu, đặc biệt là tạo đà cho các hoạt động thi công của ngành xây dựng.

Nhờ trợ lực từ dòng vốn đầu tư và các công trình hạ tầng liên tục được triển khai, hoạt động của ngành xây dựng đã ghi nhận những bước tiến khả quan trong quý đầu tiên của năm nay.

Ông Lê Gia Phong, Phó Trưởng ban, Ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng (Cục Thống kê)

Tuy nhiên ông Lê Gia Phong cho rằng, khi đánh giá sâu hơn về thực trạng của các doanh nghiệp thi công, chúng ta sẽ nhận thấy một bức tranh phân hóa và những thách thức nhất định về dòng tiền. Dù dòng vốn đầu tư được khơi thông, nhưng vẫn có tới 44,4% doanh nghiệp xây dựng cho biết hoạt động sản xuất kinh doanh trong quý I/2026 đang gặp nhiều khó khăn.

"Sự thiếu hụt hợp đồng mới cũng là một yếu tố đáng lưu tâm khi ảnh hưởng tới 44,6% doanh nghiệp, phần nào phản ánh sự trầm lắng của thị trường bất động sản dân dụng và sự cạnh tranh ngày càng khắt khe trong ngành", ông Phong thông tin thêm.

Bên cạnh yếu tố thị trường, áp lực chi phí đầu vào cũng là một bài toán cần giải quyết. Căng thẳng địa chính trị và biến động tại Trung Đông đã gián tiếp làm tăng chi phí logistics và giá nguyên, nhiên, vật liệu. Dữ liệu khảo sát cho thấy có tới 70,1% doanh nghiệp xây dựng gặp khó khăn vì giá nguyên vật liệu tăng cao, cùng với 26,6% doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi chuỗi cung ứng vật liệu thắt chặt và chi phí vận chuyển gia tăng.

Những yếu tố trên đã tạo sức ép không nhỏ lên nguồn vốn lưu động và biên lợi nhuận của các nhà thầu. Hơn nữa, dòng tiền của nhiều doanh nghiệp còn gặp trở ngại ở khâu thanh quyết toán, với 25,2% doanh nghiệp đối mặt với tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản không được thanh toán đúng hạn và 21,2% doanh nghiệp ghi nhận thiếu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Vì vậy, theo ông Phong, chính trong bối cảnh biến động chi phí và chuỗi cung ứng này, vai trò quản trị của các doanh nghiệp nội địa càng cần được nhấn mạnh và nhìn nhận một cách sâu sắc.

Thực tiễn trên thị trường xây dựng và phát triển dự án cho thấy, khối doanh nghiệp FDI luôn thể hiện sức chống chịu và khả năng thích ứng linh hoạt hơn hẳn. Điều này xuất phát từ việc khối FDI được trang bị nền tảng rất tốt về hệ thống quản trị rủi ro, sự đầu tư bài bản vào hệ thống máy móc thiết bị hiện đại, công nghệ thi công tiên tiến cùng với tiềm lực vốn vô cùng vững chắc.

Ngược lại, nhiều doanh nghiệp xây dựng trong nước, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, lại gặp lúng túng trong khâu lập kế hoạch, quản trị chi phí và tối ưu hóa nguồn lực. Sự hạn chế trong năng lực quản trị doanh nghiệp khiến các nhà thầu nội địa dễ bị tổn thương trước những cú sốc về giá nguyên liệu và gặp rủi ro lớn khi dòng tiền thanh toán bị chậm trễ.

Để nguồn vốn đầu tư thực sự phát huy hiệu quả và trở thành động lực bền vững cho ngành xây dựng, đại diện lãnh đạo Ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng (Cục Thống kê) bày tỏ quan điểm, các giải pháp tháo gỡ cần mang tính đồng bộ và thực chất.

Các cơ quan quản lý cần tiếp tục đẩy nhanh công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, đơn giản hóa thủ tục thanh quyết toán nợ đọng nhằm khơi thông kịp thời dòng tiền cho nhà thầu, đồng thời xây dựng cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng linh hoạt để chia sẻ rủi ro biến động giá vật liệu.

Về phía nội tại, đây cũng là giai đoạn mang tính bước ngoặt, đòi hỏi các doanh nghiệp xây dựng trong nước phải chủ động tự tái cấu trúc, nâng tầm năng lực quản trị, đầu tư đổi mới máy móc thiết bị và chuẩn hóa quy trình thi công.

"Chỉ khi nâng cao được hiệu quả quản trị, doanh nghiệp nội địa mới có thể thu hẹp khoảng cách với khối FDI, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự tin đảm nhận những công trình quy mô lớn trong tương lai", ông Phong nói.