Xã hội hóa chăm sóc người cao tuổi: Cơ hội cho kinh tế tư nhân

Xã hội hóa chăm sóc người cao tuổi, hướng đi của kinh tế bạc. Ảnh: Phương Đông Asahi

Thiếu hụt nghiêm trọng chuyên ngành lão khoa và cơ sở chăm sóc người cao tuổi

Theo Quyết định số 6655/QĐ-UBND của UBND TP. Hồ Chí Minh về việc phê duyệt Đề án Phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi của TP. Hồ Chí Minh, năm 2025, tỷ lệ người cao tuổi tại Thành phố (sau sáp nhập) là 1.572.988 người, số liệu này ghi nhận Thành phố có số người cao tuổi nhiều nhất trong cả nước. Theo phân tích và dự báo, TP. Hồ Chí Minh sẽ chính thức bước vào thời kỳ “dân số già” vào năm 2038 khi dân số cao tuổi đạt mốc 3.004.387 người.

Những số liệu đã nêu cho thấy, TP. Hồ Chí Minh đang chuyển dịch rất nhanh từ giai đoạn “cơ cấu dân số vàng” sang “già hóa dân số”, đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và phát triển kinh tế bền vững.

Cũng theo Đề án, với tốc độ già hóa dân số nhanh, nhưng TP. Hồ Chí Minh hiện chỉ có 15 bệnh viện cấp thành phố thành lập khoa Lão khoa; 6 bệnh viện tổ chức khoa Lão khoa kết hợp; 11 bệnh viện tổ chức khoa Lão khoa liên kết với khoa khác; 100% cơ sở khám, chữa bệnh triển khai khu vực tiếp nhận, khám và điều trị ưu tiên cho người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên theo quy định của Luật Người cao tuổi.

Nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng nhiều. Ảnh: T. Dũng

Bên cạnh đó, Thành phố hiện cũng chỉ có 42 cơ sở trợ giúp xã hội (công lập và ngoài công lập) chăm sóc, nuôi dưỡng trên 4.000 người cao tuổi. Trong đó, 14 cơ sở tổng hợp có phân khu chăm sóc nuôi dưỡng trên 2.300 người cao tuổi; 28 cơ sở chuyên biệt đang nuôi dưỡng, chăm sóc 1.700 người cao tuổi...

Quá trình đô thị hóa và sự chuyển dịch từ cấu trúc gia đình truyền thống sang gia đình hạt nhân tạo lỗ hổng lớn trong hệ thống chăm sóc phi chính thức. Nhân lực chăm sóc người cao tuổi chưa được chuẩn hóa về quy trình và năng lực chuyên môn. Hệ thống chăm sóc chính thức như các trung tâm dưỡng lão, dịch vụ chăm sóc ban ngày và đội ngũ nhân viên xã hội chuyên nghiệp vẫn chưa phát triển đủ mạnh để bù đắp cho sự thiếu hụt này, tạo ra áp lực tâm lý và nguy cơ không an toàn về mặt sức khỏe đối với người cao tuổi.

Chi phí chăm sóc sức khỏe dài hạn và nhu cầu sử dụng các dịch vụ kỹ thuật cao dành cho người cao tuổi thường chiếm tỷ trọng rất lớn trong thu nhập gia đình và ngân sách bảo hiểm y tế. Vì vậy việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân và đa dạng hóa các gói bảo hiểm chăm sóc dài hạn là rất cần thiết.

Hướng đi của kinh tế bạc

Đề án Phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 khẳng định, phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Thành phố theo hướng đồng bộ, liên thông và phân tầng.

Trong đó, lấy người cao tuổi làm trung tâm; dựa trên nền tảng chăm sóc tại nhà và cộng đồng; xác định chuyên ngành Lão khoa là trụ cột chuyên môn và quản lý dữ liệu sức khỏe là công cụ điều phối.

Đảm bảo người cao tuổi sống khỏe, an toàn, độc lập; đồng thời phát huy trách nhiệm tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong việc thích ứng với quá trình già hóa dân số

Giao Viện nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh (nay là Học viện Cán bộ TP. Hồ Chí Minh) chủ trì, phối hợp với các sở, ban ngành liên quan trong việc nghiên cứu toàn diện, đồng bộ các vấn đề dân số và quan hệ, tác động của dân số với phát triển kinh tế - xã hội; nghiên cứu và đánh giá giải pháp của thành phố trong giải quyết vấn đề thích ứng với xu hướng già hóa dân số, phát triển Kinh tế bạc ...

Cần hình thành được chuỗi chăm sóc người cao tuổi liên tục, xuyên suốt từ dự phòng, hỗ trợ cộng đồng đến chăm sóc lưu trú dài hạn và can thiệp chuyên sâu. Ảnh: Lê Văn

Ưu tiên nguồn lực xã hội hóa trong xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi: Hệ thống y tế tư nhân phát triển năng động tạo điều kiện hình thành các mô hình hợp tác công - tư, đa dạng hóa các phân khúc dịch vụ chăm sóc theo thu nhập của người dân, giúp giảm tải áp lực đầu tư từ ngân sách nhà nước.

Theo TS. Huỳnh Thành Lập, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, người cao tuổi có nhu cầu cao về y tế, chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm, tài chính, du lịch… đồng thời vẫn có thể tiếp tục lao động, khởi nghiệp hoặc đóng góp tri thức nếu được tạo điều kiện phù hợp. Vì vậy TP. Hồ Chí Minh cần mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội (BHXH), đặc biệt với khu vực lao động phi chính thức; thúc đẩy học tập suốt đời; tạo việc làm phù hợp với người cao tuổi và hạn chế tình trạng phân biệt tuổi tác trong tuyển dụng.

TS. Huỳnh Thành Lập cũng cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái dịch vụ toàn diện cho người cao tuổi từ y tế, chăm sóc dài hạn, nhà ở đến tài chính, du lịch và công nghệ hỗ trợ. Theo ông, nếu được triển khai đồng bộ, kinh tế bạc không chỉ nâng cao chất lượng sống mà còn mở rộng thị trường, tạo thêm việc làm và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế của Thành phố.

Để kinh tế bạc phát triển bền vững, hệ thống an sinh xã hội đóng vai trò then chốt, đặc biệt là các chính sách bảo hiểm y tế (BHYT) và BHXH. Thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh đã mở rộng độ bao phủ BHYT (98% người cao tuổi TP. Hồ Chí Minh có thẻ BHYT), giúp người cao tuổi giảm đáng kể chi phí khám chữa bệnh. Tuy nhiên, trước tốc độ già hóa nhanh, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, phát triển mô hình chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại nhà và y tế dự phòng.

Ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh cho biết, BHXH TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh phát triển BHXH tự nguyện, hướng đến nhóm lao động phi chính thức - lực lượng chiếm tỷ lệ lớn nhưng còn hạn chế trong tiếp cận chính sách an sinh. Khi tham gia, người lao động sẽ có lương hưu ổn định khi về già, từ đó giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Theo BHXH TP. Hồ Chí Minh, đơn vị cũng đang nghiên cứu phát triển các sản phẩm bảo hiểm bổ sung, quỹ hưu trí tự nguyện và bảo hiểm chăm sóc dài hạn nhằm đa dạng hóa nguồn tài chính cho người cao tuổi khi về già.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống xã hội cũng được chú trọng. Nhiều mô hình câu lạc bộ, hoạt động cộng đồng, chương trình học tập suốt đời được triển khai giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, tinh thần và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Trong bối cảnh lực lượng lao động trẻ có xu hướng giảm dần, việc tận dụng kinh nghiệm, tri thức và kỹ năng của người cao tuổi sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động và giảm áp lực phụ thuộc. Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng để TP. Hồ Chí Minh đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Với cách tiếp cận mới, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước chuyển hóa thách thức già hóa dân số thành cơ hội phát triển. Khi hệ sinh thái kinh tế bạc được xây dựng đồng bộ từ chính sách, thị trường đến nguồn nhân lực, không chỉ mục tiêu tăng trưởng hai con số trở nên khả thi hơn mà còn góp phần xây dựng một đô thị nhân văn, bao trùm và phát triển bền vững trong dài hạn.