“Kinh tế bạc” - động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam

Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống phát biểu đề dẫn Tọa đàm Phát triển "kinh tế bạc" từ góc nhìn an ninh phi truyền thống.

Bảo đảm an sinh trong bối cảnh già hóa dân số

Phát biểu tại Tọa đàm, Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống nhấn mạnh, người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được quan tâm, mà còn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội khi vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, đồng thời là người thụ hưởng các chính sách phát triển. Đây là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được nhìn nhận và khai thác hiệu quả trong bối cảnh hiện nay.

Từ thực tiễn đó, có 3 vấn đề lớn cần được nghiên cứu và giải quyết. Cụ thể, làm thế nào để phát huy hiệu quả nguồn lực người cao tuổi, trong khi Việt Nam hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, nhiều người vẫn có khả năng và nhu cầu tiếp tục tham gia lao động, đóng góp cho xã hội; xác định rõ người cao tuổi là trung tâm trong các chính sách an sinh, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe, nhằm bảo đảm họ được sống khỏe mạnh; cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách để người cao tuổi, với vai trò là người thụ hưởng, thực sự được hưởng lợi từ thành quả phát triển.

Còn TS Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam nhấn mạnh, “kinh tế bạc” là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số. Đây là một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam với 3 trụ cột chính: nhu cầu tiêu dùng của gần 17 triệu người cao tuổi; nhu cầu chăm sóc về y tế, sức khỏe, tinh thần; vai trò của người cao tuổi như một chủ thể tham gia phát triển kinh tế.

Trên thế giới, kinh tế bạc đang phát triển mạnh. Trung Quốc có hơn 310 triệu người cao tuổi, đóng góp khoảng 6% GDP và dự kiến đạt 10%. Nhật Bản coi đây là trụ cột kinh tế với khoảng 20% GDP. Singapore cũng già hóa nhanh, kinh tế bạc dự báo đạt giá trị lớn, tạo động lực đổi mới và cơ hội cho doanh nghiệp.

“Phát triển kinh tế bạc mang ý nghĩa chiến lược, góp phần chuyển từ tiếp cận thụ động sang chủ động, huy động nguồn lực xã hội, đa dạng hóa an sinh và thúc đẩy chuyển đổi số an toàn. Đây không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là giải pháp quan trọng bảo đảm an sinh trong bối cảnh già hóa dân số”, TS Trương Xuân Cừ nhấn mạnh.

Sức khỏe là khía cạnh quan trọng để phát triển kinh tế bạc

Theo GS.TS Nguyễn Anh Trí, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng nhấn mạnh khía cạnh quan trọng để phát triển kinh tế bạc là sức khỏe. Trước hết, cần nhìn nhận “an ninh sức khỏe” của người cao tuổi như một vấn đề an ninh phi truyền thống. Đây là những nguy cơ âm thầm, nhưng có tác động sâu rộng. Việc chăm sóc sức khỏe không thể chỉ dừng ở cách làm tự phát, mà cần được nâng lên thành một chiến lược, một chính sách bài bản.

GS.TS. Nguyễn Anh Trí khẳng định cần nhìn nhận "an ninh sức khỏe" của người cao tuổi như một vấn đề an ninh phi truyền thống.

Để đảm bảo an ninh sức khỏe cho người cao tuổi, GS.TS Nguyễn Anh Trí cho rằng, có 2 khía cạnh quan trọng. Theo đó, cần làm sao để người cao tuổi ít bệnh tật, duy trì được sức khỏe; phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe dành cho người cao tuổi. Đây vừa là nhu cầu thiết yếu, vừa là một lĩnh vực kinh tế tiềm năng. Các mô hình như nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày, hay các khu an dưỡng… đều có thể phát triển mạnh.

Dưới góc độ khác, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống dần suy giảm, “kinh tế bạc” đang nổi lên như một hướng đi chiến lược, không chỉ mở ra cơ hội phát triển kinh tế, mà còn góp phần giải quyết các thách thức an sinh xã hội tại Việt Nam. Đây không còn là vấn đề riêng của người cao tuổi mà cần được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng trong tổng thể nền kinh tế quốc gia.

Cũng theo phân tích của PGS.TS Bùi Thị An, mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ của Việt Nam đang dần chạm tới giới hạn. Trong khi đó, quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng lại mở ra một “thị trường” và nguồn lực mới. Vì vậy, việc phát triển kinh tế bạc được đánh giá là bước đi đúng hướng, phù hợp với xu thế toàn cầu.

Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn hiện nay là nhận thức về kinh tế bạc còn chưa đầy đủ. Nhiều người vẫn hiểu khái niệm này theo nghĩa hẹp, chủ yếu gắn với chăm sóc sức khỏe, dịch vụ dưỡng lão. Chính vì vậy, cần có giải pháp tổng thể để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về kinh tế bạc.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, đặc biệt là các chuyên gia pháp lý, cần thực hiện rà soát lại toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan đến người cao tuổi; quy định nào không còn phù hợp hoặc đang cản trở xu thế phát triển kinh tế bạc cần phải được kiến nghị sửa đổi, bổ sung kịp thời. Song song với việc gỡ khó về thể chế, cần xây dựng các cơ chế tài chính và cơ chế thu hút nhân tài là người cao tuổi, đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia tiếp tục tham gia đóng góp.