 |
| TS. Nguyễn Sĩ Dũng – Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội. |
Phóng viên: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV đưa ra mục tiêu tự chủ chiến lược nói chung và tự chủ chiến lược về kinh tế nói riêng. Ông đánh giá như thế nào về mục tiêu này?
TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Việc Đại hội XIV của Đảng đặt vấn đề tự chủ chiến lược, đặc biệt là tự chủ chiến lược về kinh tế, là một bước phát triển rất quan trọng trong tư duy phát triển của Việt Nam.
Trong bối cảnh thế giới hiện nay, khi cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng toàn cầu thường xuyên bị đứt gãy, các cú sốc như dịch bệnh, xung đột địa chính trị hay khủng hoảng năng lượng có thể xảy ra bất cứ lúc nào, thì khả năng tự chủ của một nền kinh tế trở thành yếu tố quyết định năng lực chống chịu và năng lực phát triển của quốc gia.
Tuy nhiên, cần hiểu tự chủ chiến lược không có nghĩa là tự cung tự cấp hay khép kín nền kinh tế. Ngược lại, đó là tự chủ trong một nền kinh tế mở và hội nhập sâu rộng. Việt Nam vẫn phải tiếp tục hội nhập mạnh mẽ vào kinh tế thế giới, nhưng đồng thời phải bảo đảm rằng trong những lĩnh vực then chốt, đất nước không bị phụ thuộc mang tính chiến lược vào bất kỳ nguồn lực bên ngoài nào.
Nói một cách ngắn gọn, tự chủ chiến lược về kinh tế là khả năng của nền kinh tế tự quyết định con đường phát triển của mình, tự bảo đảm các năng lực cốt lõi và đủ sức chống chịu trước những biến động bên ngoài.
Điều đó đòi hỏi chúng ta phải xây dựng một nền kinh tế có nội lực mạnh, thể hiện ở nhiều phương diện: 1. Một nền công nghiệp có năng lực sản xuất thực chất; 2. Một hệ thống doanh nghiệp nội địa đủ sức cạnh tranh; 3. Một nền khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển; 4. Một thể chế kinh tế hiện đại, minh bạch, khơi thông mọi nguồn lực của xã hội.
Từ góc độ đó, có thể nói tự chủ chiến lược về kinh tế chính là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XXI. Một quốc gia chỉ có thể phát triển nhanh và bền vững khi nền kinh tế của mình vừa mở cửa để tận dụng cơ hội toàn cầu, vừa đủ vững vàng để không bị cuốn theo những biến động của thế giới.
Hay nói một cách cô đọng: hội nhập sâu nhưng không phụ thuộc, mở cửa mạnh nhưng vẫn làm chủ vận mệnh phát triển của mình - đó chính là tinh thần của tự chủ chiến lược về kinh tế.
Phóng viên: Chúng ta cần hiểu đầy đủ như thế nào về tự chủ kinh tế, thưa ông?
TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Để hiểu đầy đủ về tự chủ kinh tế, trước hết cần tránh một số ngộ nhận khá phổ biến. Như tôi vừa nói ở trên, tự chủ kinh tế không có nghĩa là tự cung tự cấp, cũng không phải là thu hẹp hội nhập hay giảm sự tham gia vào kinh tế toàn cầu. Trong thời đại toàn cầu hóa, một nền kinh tế khép kín thực chất không phải là tự chủ mà là tự cô lập mình khỏi các cơ hội phát triển.
Theo tôi, tự chủ kinh tế cần được hiểu là năng lực của một nền kinh tế trong việc tự quyết định con đường phát triển của mình, duy trì ổn định vĩ mô và bảo đảm các năng lực cốt lõi, ngay cả khi môi trường quốc tế biến động mạnh.
Nói cách khác, một nền kinh tế được coi là có mức độ tự chủ cao khi sự phát triển của nó không bị chi phối hoặc bị tổn thương nghiêm trọng bởi các cú sốc từ bên ngoài.
Nếu nhìn cụ thể hơn, tự chủ kinh tế thường thể hiện ở ba phương diện lớn.
Thứ nhất, tự chủ về năng lực sản xuất và cấu trúc kinh tế. Một quốc gia phải có nền công nghiệp và hệ thống doanh nghiệp đủ mạnh để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, chứ không chỉ đóng vai trò gia công ở những khâu có giá trị gia tăng thấp.
Thứ hai, tự chủ về khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong nền kinh tế tri thức, quốc gia nào làm chủ được công nghệ, dữ liệu và tri thức thì quốc gia đó mới thực sự làm chủ được tương lai phát triển của mình.
Thứ ba, tự chủ về thể chế và năng lực điều hành kinh tế vĩ mô. Một nền kinh tế chỉ có thể vững vàng trước các biến động toàn cầu, khi có một hệ thống thể chế minh bạch, một thị trường vận hành hiệu quả và một bộ máy điều hành đủ năng lực phản ứng chính sách nhanh và chính xác.
Như vậy, tự chủ kinh tế không phải là đứng ngoài thế giới, mà là đủ mạnh để hội nhập sâu mà không bị lệ thuộc. Hay nói cách khác, tự chủ không phải là đóng cửa nền kinh tế, mà là mở cửa với một nền tảng nội lực đủ vững để làm chủ cuộc chơi.
Phóng viên: Tự chủ chiến lược về kinh tế có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay, thưa ông?
TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Trong bối cảnh hiện nay, khi môi trường quốc tế đang biến động nhanh và khó dự báo, tự chủ chiến lược về kinh tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.
Chúng ta đang chứng kiến một thế giới với nhiều bất định: cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, xung đột địa chính trị diễn ra ở nhiều khu vực, chủ nghĩa bảo hộ có xu hướng gia tăng, và chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục bị gián đoạn bởi dịch bệnh, thiên tai hay các cú sốc năng lượng. Trong bối cảnh đó, những nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào các nguồn lực bên ngoài thường dễ rơi vào tình trạng bị động và dễ tổn thương.
Chính vì vậy, tự chủ chiến lược về kinh tế trước hết là vấn đề của an ninh phát triển quốc gia. Một nền kinh tế có mức độ tự chủ cao sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời có đủ dư địa chính sách để ứng phó linh hoạt với các biến động của thế giới.
Ở một góc độ khác, tự chủ chiến lược về kinh tế còn là điều kiện để một quốc gia có thể theo đuổi những lựa chọn phát triển dài hạn của mình. Khi nền kinh tế có nội lực mạnh, quốc gia sẽ có nhiều không gian hơn để hoạch định chính sách, bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì sự ổn định kinh tế - xã hội.
 |
| Ảnh minh hoạ. Nguồn: internet |
Đối với Việt Nam, ý nghĩa này càng trở nên rõ ràng khi đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất lớn, đó là trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Để hiện thực hóa khát vọng đó, nền kinh tế không chỉ cần tăng trưởng nhanh mà còn phải tăng trưởng trên một nền tảng vững chắc và có khả năng tự chống chịu trước các biến động toàn cầu.
Có thể nói, tự chủ chiến lược về kinh tế chính là “lá chắn” bảo vệ ổn định quốc gia trong ngắn hạn, đồng thời là “bệ đỡ” cho khát vọng phát triển dài hạn của đất nước. Hay nói một cách ngắn gọn: trong một thế giới nhiều biến động, tự chủ kinh tế không chỉ là một lựa chọn phát triển, mà còn là một yêu cầu mang tính sống còn đối với mỗi quốc gia.
Phóng viên: Chúng ta cần làm gì để hiện thực hóa mục tiêu chủ chiến lược về kinh tế, thưa ông?
TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Để hiện thực hóa mục tiêu tự chủ chiến lược về kinh tế, theo tôi cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, nhưng có thể nhấn mạnh một số định hướng lớn.
Trước hết, phải tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập. Thể chế tốt chính là nền tảng quan trọng nhất để khơi thông các nguồn lực trong xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Một nền kinh tế muốn tự chủ trước hết phải có một hệ thống thể chế minh bạch, ổn định và khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Thứ hai, phải phát triển mạnh khu vực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh quốc tế. Một nền kinh tế chỉ có thể tự chủ khi có một cộng đồng doanh nghiệp nội địa đủ mạnh để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và từng bước làm chủ những khâu có giá trị gia tăng cao.
Thứ ba, đẩy mạnh khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong nền kinh tế hiện đại, năng lực công nghệ chính là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của quốc gia. Vì vậy, đầu tư cho khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phải trở thành một ưu tiên chiến lược.
Thứ tư, xây dựng một nền kinh tế có khả năng chống chịu cao trước các cú sốc bên ngoài. Điều này đòi hỏi phải duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của nền kinh tế.
Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng tự chủ chiến lược về kinh tế phải được thực hiện đồng thời với hội nhập quốc tế sâu rộng. Việt Nam cần tiếp tục mở rộng hợp tác kinh tế với các đối tác trên thế giới, nhưng phải trên cơ sở nâng cao nội lực của nền kinh tế và bảo đảm lợi ích quốc gia trong dài hạn.
Có thể nói, một cách khái quát rằng: tự chủ kinh tế không phải là giảm hội nhập, mà là nâng cao nội lực để hội nhập hiệu quả và bền vững hơn. Hay nói ngắn gọn, con đường đi tới tự chủ chiến lược về kinh tế chính là con đường xây dựng một nền kinh tế có nội lực mạnh, thể chế hiện đại và khả năng chống chịu cao trước những biến động của thế giới.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
