 |
| TS. Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia kinh tế. |
Phóng viên: Thưa ông, trước tình hình căng thẳng hiện nay tại Trung Đông, xung đột này có thể ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế toàn cầu, đặc biệt là giá năng lượng, chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế?
TS. Nguyễn Minh Phong: Những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hiện nay có ý nghĩa không chỉ ở cấp độ khu vực mà còn mang tính toàn cầu. Đây là khu vực cung cấp nguồn năng lượng rất lớn cho thế giới, đặc biệt là dầu mỏ. Ngoài ra, Trung Đông cũng là nơi có những tuyến vận tải quan trọng như eo biển Hormuz - nơi trung chuyển hơn 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu. Nếu tuyến vận tải này bị gián đoạn hoặc thu hẹp do xung đột, hệ lụy sẽ rất lớn.
Thứ nhất, nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể bị giảm, kéo theo giá dầu tăng mạnh. Thực tế vừa qua, giá dầu đã có lúc tăng từ khoảng 70-80 USD/thùng lên gần 120 USD/thùng. Sau khi Mỹ, các nước G7 và một số quốc gia khác tuyên bố xuất kho dự trữ chiến lược và có các biện pháp can thiệp thị trường, giá dầu mới giảm xuống quanh mức 90 USD/thùng.
Thứ hai, căng thẳng tại Trung Đông có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu, không chỉ riêng dầu mỏ. Điều này kéo theo chi phí logistics tăng, phát sinh tranh chấp hợp đồng, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và thương mại quốc tế.
Thứ ba, khi rủi ro địa chính trị gia tăng, nhiều quốc gia và doanh nghiệp có xu hướng tăng mua dự trữ năng lượng và hàng hóa chiến lược. Điều này làm cầu tăng đột biến và tạo thêm áp lực lên giá cả.
Ngoài ra, các phản ứng mang tính tâm lý của doanh nghiệp và người dân cũng có thể khiến thị trường tài chính và tiền tệ toàn cầu trở nên bất ổn hơn.
Phóng viên: Những biến động đó sẽ tác động ra sao đến kinh tế Việt Nam, thưa ông?
TS. Nguyễn Minh Phong: Mặc dù kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông không quá lớn, nhưng nền kinh tế Việt Nam vẫn chịu tác động đáng kể từ những biến động của giá năng lượng thế giới. Thực tế thời gian qua cho thấy giá dầu thế giới tăng đã nhanh chóng lan tỏa vào thị trường trong nước. Đã có thời điểm xuất hiện tình trạng khan hiếm nguồn cung cục bộ, một số cửa hàng xăng dầu đóng cửa và giá xăng tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng lo ngại chi phí vận tải tăng cao do các tuyến hàng hải qua khu vực Trung Đông, đặc biệt là eo biển Hormuz, có thể bị gián đoạn. Ngoài ra, Việt Nam có quan hệ thương mại và các hiệp định kinh tế với một số quốc gia trong khu vực như Israel hay UAE. Nếu căng thẳng kéo dài, các hợp đồng thương mại và tiềm năng hợp tác kinh tế có thể bị ảnh hưởng.
Phóng viên: Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị tại Trung Đông có thể làm biến động thị trường năng lượng và vận tải, Việt Nam cần có những chính sách gì để ổn định chi phí sản xuất và bảo đảm đà tăng trưởng kinh tế?
TS. Nguyễn Minh Phong: Theo tôi, Việt Nam cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm ổn định chi phí sản xuất và duy trì đà tăng trưởng kinh tế. Thời gian qua, Chính phủ, Bộ Công Thương cùng các cơ quan chức năng đã có phản ứng khá kịp thời trong việc đảm bảo nguồn cung xăng dầu và duy trì ổn định hệ thống phân phối bán lẻ trên thị trường trong nước, qua đó góp phần giảm bớt tâm lý lo ngại của người dân và doanh nghiệp.
Việc điều phối nguồn cung hợp lý, tăng cường kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp đầu mối và hệ thống bán lẻ đã giúp hạn chế tình trạng đầu cơ, tích trữ. Nhờ đó, giá xăng dầu trong nước dù vẫn chịu tác động từ biến động của thị trường thế giới nhưng đã dần ổn định hơn so với giai đoạn căng thẳng trước đó. Đồng thời, Chính phủ cũng triển khai một số chính sách hỗ trợ doanh nghiệp như điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu và thực hiện các biện pháp bình ổn giá.
Về dài hạn, Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung năng lượng nhằm giảm sự phụ thuộc vào các khu vực địa chính trị nhạy cảm. Bên cạnh việc mở rộng nguồn nhập khẩu, cần nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia và đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Những giải pháp này sẽ giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Phóng viên: Việt Nam nên tận dụng những cơ hội nào từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư toàn cầu trong bối cảnh bất ổn ở Trung Đông để thúc đẩy tăng trưởng mạnh hơn trong năm 2026, thưa ông?
TS. Nguyễn Minh Phong: Thực tế cho thấy căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông không tạo ra nhiều cơ hội trực tiếp cho Việt Nam như một số cuộc khủng hoảng ở khu vực khác. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư toàn cầu đang dịch chuyển để giảm rủi ro, Việt Nam vẫn có thể tận dụng cơ hội nếu có chiến lược phù hợp. Các doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin thị trường, theo dõi biến động về giá năng lượng, chi phí vận tải và nhu cầu hàng hóa để xây dựng các kịch bản sản xuất - kinh doanh linh hoạt.
 |
| Nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc địa chính trị. |
Về phía Chính phủ, cần tiếp tục xây dựng và triển khai các chính sách linh hoạt nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Điều này bao gồm việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng hạ tầng logistics, qua đó tăng sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các dòng vốn đầu tư quốc tế.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần tăng cường phát triển các nguồn năng lượng trong nước nhằm nâng cao khả năng tự chủ năng lượng. Việc đẩy mạnh thăm dò, khai thác nguồn năng lượng nội địa cùng với phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời sẽ giúp giảm phụ thuộc vào thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc địa chính trị.
Phóng viên: Vậy tneo ông Việt Nam cần điều chỉnh chiến lược thương mại, năng lượng và dự trữ chiến lược như thế nào để giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc địa chính trị tại Trung Đông?
TS. Nguyễn Minh Phong: Việt Nam cần chủ động điều chỉnh chiến lược phát triển trong các lĩnh vực thương mại, năng lượng và dự trữ chiến lược nhằm nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế. Trước hết, một trong những nhiệm vụ quan trọng là cải thiện cơ cấu năng lượng theo hướng đa dạng hóa nguồn cung. Điều này có nghĩa là Việt Nam không nên phụ thuộc quá nhiều vào một khu vực hay một vài đối tác cung cấp năng lượng, mà cần mở rộng hợp tác với nhiều thị trường khác nhau để giảm thiểu rủi ro khi xảy ra các cú sốc địa chính trị.
Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung, Việt Nam cũng cần đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và các nguồn năng lượng sạch khác. Việc tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo không chỉ giúp đảm bảo an ninh năng lượng trong dài hạn mà còn góp phần giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đồng thời phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh của thế giới.
Ngoài ra, nâng cao năng lực dự trữ năng lượng chiến lược cũng là một yếu tố hết sức quan trọng. Việt Nam cần tiếp tục đầu tư mở rộng hệ thống kho dự trữ xăng dầu và các nguồn năng lượng thiết yếu, nhằm tạo ra “bộ đệm” đủ lớn để ứng phó với những biến động bất ngờ của thị trường quốc tế.
Song song với đó, việc sớm xây dựng và hoàn thiện cơ chế vận hành của quỹ an ninh năng lượng quốc gia sẽ giúp Nhà nước có thêm công cụ chính sách để can thiệp và ổn định thị trường khi cần thiết.
Phóng viên: Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm 2026, theo ông Việt Nam nên ưu tiên những cải cách nào trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động?
TS. Nguyễn Minh Phong: Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cải cách và phát triển đã được đề cập trong các nghị quyết của Chính phủ cũng như các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn do biến động địa chính trị và những thay đổi trong chuỗi cung ứng quốc tế, điều quan trọng là Việt Nam phải tập trung phát huy mạnh mẽ nội lực của nền kinh tế. Điều này bao gồm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và khuyến khích các mô hình tăng trưởng mới có giá trị gia tăng cao, từ đó nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, năng lượng và hạ tầng số. Hạ tầng hiện đại không chỉ giúp giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp mà còn tạo nền tảng quan trọng để thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Đồng thời, việc nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực doanh nghiệp nhà nước, cùng với việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển, sẽ giúp khai thác tốt hơn các nguồn lực trong nước, qua đó thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Ngoài ra, cần chú trọng phát triển các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao như tài chính, logistics, công nghệ thông tin và các ngành công nghiệp sáng tạo. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế trong dài hạn. Song song với đó, việc đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cuối cùng, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư quốc tế đang có xu hướng dịch chuyển do những biến động địa chính trị, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống thể chế. Điều này sẽ giúp thu hút mạnh mẽ hơn các dòng vốn đầu tư chất lượng cao, từ đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế và tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong những năm tới.
Phóng viên: Xin cảm ơn ông về những chia sẻ!
