 |
| Đại hội XIV của Đảng xác định tự chủ chiến lược, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới. |
Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, thế giới đang chứng kiến những biến đổi mang tính bước ngoặt. Toàn cầu hóa tiếp tục là xu thế lớn, song ngày càng bị chi phối bởi cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng và sự nổi lên của các trung tâm quyền lực mới… Trong bối cảnh đó, văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ định hướng: “Tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc…”. Có thể coi đây là một hệ tư duy hành động mang tính nền tảng, định hình phương thức phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Yêu cầu khách quan và lựa chọn chiến lược
Như Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam đã chỉ rõ: Thế giới đang chuyển từ cục diện “lưỡng cực” sang “nhất siêu, đa cường”…; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Đây chính là sự chuyển hóa về chất của trật tự quốc tế. Trong đó, các yếu tố chính trị, kinh tế, công nghệ và an ninh ngày càng gắn kết chặt chẽ, làm cho ranh giới giữa các lĩnh vực trở nên mờ nhạt. Vì vậy, các quốc gia buộc phải điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng tích hợp, linh hoạt và chủ động hơn.
Trong bối cảnh đó, Báo cáo tổng kết 40 đổi mới của Đảng cũng nhận định, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, nền kinh tế Việt Nam vẫn tồn tại những điểm nghẽn, tồn tại lớn, đó là “sức chống chịu và năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế còn yếu… dễ bị tác động nhanh từ các cú sốc bên ngoài”. Đây không chỉ là sự thẳng thắn, nghiêm túc trong đánh giá thực trạng đất nước, mà còn là cảnh báo chiến lược, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng tầm tư duy phát triển.
Cùng với đó, yêu cầu từ thực tiễn lãnh đạo và quản trị quốc gia, với mục tiêu phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc… cũng là một mệnh đề được đặt ra, đòi hỏi phải có hệ tư duy lý luận và tư duy hành động mới, phù hợp. Đây chính là nhu cầu nội tại mạnh mẽ để đường lối độc lập, tự chủ được nâng lên tầm cao mới - “tự chủ chiến lược”, nhằm đáp ứng yêu cầu của thời đại và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước bền vững, hùng cường.
Theo đó, tự chủ chiến lược không chỉ được hiểu theo nghĩa chính trị - đối ngoại, mà còn được tạo dựng trên nền tảng nội lực kinh tế vững mạnh, thể chế và tư duy quản trị phát triển mang tính chiến lược, hiệu quả cao; là một chỉnh thể thống nhất giữa độc lập, tự chủ - hội nhập - phát triển, mà mỗi yếu tố vừa là điều kiện, vừa là kết quả của nhau, được bảo đảm bằng nền tảng nội lực kinh tế vững mạnh, thể chế hiện đại và năng lực quản trị chiến lược hiệu quả.
 |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (ngày 13/4/2026), đó là “phải nhanh chóng đưa nghị quyết vào cuộc sống, biến quyết tâm chính trị thành kết quả cụ thể”. |
Những trụ cột của tự chủ chiến lược
Trước hết, một trong những trụ cột của tự chủ chiến lược đã được Đảng ta khẳng định, đó là tự chủ trong quan hệ quốc tế.
Đây không chỉ là nguyên tắc nhất quán, mà còn được phát triển thành một định hướng chiến lược xuyên suốt, gắn chặt với yêu cầu bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong mọi hoàn cảnh.
Điều đó khẳng định rõ rằng, Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, không bị cuốn vào quỹ đạo của bất kỳ cực quyền lực nào, đồng thời linh hoạt tận dụng các cơ hội hợp tác để phục vụ phát triển. Đồng thời, tự chủ còn được thể hiện ở cách thức hội nhập chủ động, có chọn lọc, dựa trên nguyên tắc bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc. Việt Nam không đứng ngoài toàn cầu hóa, nhưng tham gia với tư thế chủ động, cân nhắc hài hòa giữa lợi ích trước mắt và lâu dài, giữa hội nhập và giữ vững độc lập.
Trong bối cảnh mới, tự chủ đối ngoại còn được mở rộng thông qua các hình thức ngoại giao hiện đại như ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ, ngoại giao số…, qua đó nâng cao năng lực tham gia và định hình các cấu trúc hợp tác quốc tế mới. Điều đó cho thấy, tự chủ trong quan hệ quốc tế vừa là nguyên tắc chỉ đạo, vừa là năng lực thực tiễn, góp phần quyết định vị thế, vai trò và khả năng thích ứng của Việt Nam trong trật tự thế giới đang tái định hình.
Bên cạnh đó, nội dung cốt lõi, có tính quyết định trong tự chủ chiến lược chính là tự chủ dựa trên nội lực.
Thực tiễn quốc tế cũng như trong nước cũng đã cho thấy, nội lực càng vững thì khả năng tự chủ càng cao; ngược lại, nếu phụ thuộc về công nghệ, tài chính hay thị trường, thì dư địa lựa chọn chiến lược sẽ bị thu hẹp.
Vì lẽ đó, tự chủ không thể được bảo đảm chỉ bằng tuyên bố chính trị hay lựa chọn đối ngoại, mà phải được xây dựng trên nền tảng vững chắc của năng lực bên trong quốc gia, bao gồm năng lực kinh tế, khoa học - công nghệ, thể chế và nguồn nhân lực. Theo đó, trong những định hướng lớn đã được xác định tại Đại hội XIV của Đảng, nội lực được cụ thể hóa trước hết ở năng lực kinh tế và công nghệ, “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính”.
Điều này phản ánh bước chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ dựa vào lao động giá rẻ và tài nguyên sang dựa vào tri thức và công nghệ.
Cùng với đó, nội lực còn được thể hiện ở chất lượng thể chế và năng lực quản trị quốc gia, với yêu cầu “hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững”, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; từ việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, phát triển con người toàn diện… Đó chính là nền tảng vật chất và tinh thần để Việt Nam bảo đảm phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, không chỉ tham gia, mà còn chủ động định hình vị thế của mình trong hệ thống quốc tế.
Một điểm nổi bật xuyên suốt trong các văn kiện Đại hội XIV là cách tiếp cận tích hợp và liên ngành trong hoạch định và triển khai chính sách, qua đó bảo đảm tính hiện thực của tự chủ chiến lược. Nếu trước đây các lĩnh vực phát triển còn được nhìn nhận tương đối tách biệt, thì trong giai đoạn mới, xu hướng liên kết hữu cơ giữa kinh tế, chính trị, quốc phòng - an ninh, khoa học - công nghệ và văn hóa - xã hội đã được xác lập rõ nét hơn, tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Đây chính là nền tảng để giải quyết tình trạng phát triển cục bộ, thiếu liên kết - một trong những nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả phát triển cũng như năng lực tự chủ.
 |
| Khi công nghệ trở thành động lực chính, nền kinh tế có thể giảm dần sự phụ thuộc vào lao động giá rẻ và tài nguyên, từ đó nâng cao mức độ tự chủ trong chuỗi giá trị toàn cầu. |
Từ tư duy đến hành động
Thực hiện Chương trình làm việc toàn khóa, từ ngày 23 đến ngày 25/3/2026, Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV họp tại Hà Nội. Hội nghị này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là trong việc chuyển hóa tư duy tự chủ chiến lược từ tầm định hướng của Đại hội thành khuôn khổ thể chế, chương trình hành động và cơ chế tổ chức thực thi. Nếu Đại hội XIV xác lập phương châm và tầm nhìn, thì Hội nghị Trung ương hai chính là bước đi đầu tiên mang tính “thiết kế vận hành”, bảo đảm để tư duy này đi vào đời sống chính trị - kinh tế - xã hội một cách thực chất.
Theo đó, Hội nghị đã tập trung hoàn thiện các quy định nền tảng về tổ chức và phương thức lãnh đạo của Đảng. Việc ban hành Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư khóa XIV không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật tổ chức, mà còn tạo ra một khung thể chế bảo đảm sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, qua đó nâng cao năng lực tự chủ trong hoạch định và triển khai chiến lược phát triển.
Hội nghị cũng đã xác lập Chương trình làm việc toàn khóa, trong đó xác định rõ các trọng tâm chiến lược gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn dài hạn hơn. Đây chính là bước chuyển từ tư duy chiến lược sang lập kế hoạch chiến lược có hệ thống, bảo đảm rằng các mục tiêu về tự chủ không dừng lại ở định hướng, mà được cụ thể hóa thành các nội dung công việc, có phân công, có lộ trình và có cơ chế giám sát.
Đặc biệt, Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu “phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước”. Điều này phản ánh một nhận thức sâu sắc: tự chủ không chỉ là vấn đề đối ngoại hay kinh tế, mà trước hết là khả năng tự chủ trong vận hành hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước. Khi quyền lực được phân bổ hợp lý, đi đôi với cơ chế kiểm soát chặt chẽ, thì hệ thống mới có thể vận hành linh hoạt, hiệu quả và thích ứng nhanh với biến động.
Việc nhấn mạnh kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm của các cấp, các ngành cho thấy tự chủ không đồng nghĩa với buông lỏng, mà phải đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Đây là điều kiện để bảo đảm các quyết sách chiến lược được triển khai một cách nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả.
Cùng với đó, Hội nghị đã cụ thể hóa tư duy tự chủ chiến lược trong lĩnh vực kinh tế thông qua việc cho ý kiến và định hướng đối với các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính và đầu tư công trung hạn, gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số.
Các kết luận của Hội nghị đã tiếp tục khẳng định quan điểm xuyên suốt: không tách rời hội nhập, nhưng phải bảo đảm quyền tự quyết trong lựa chọn con đường phát triển và đối tác hợp tác. Điều này phản ánh một nhận thức ngày càng rõ ràng rằng, trong điều kiện toàn cầu hóa biến đổi, tự chủ không phải là khép kín, mà là chủ động tham gia với năng lực nội tại đủ mạnh để không bị lệ thuộc.
Hội nghị cũng đặt trọng tâm vào việc xây dựng các nền tảng dài hạn của phát triển, bao gồm ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao hiệu quả đầu tư công, phát triển thị trường tài chính lành mạnh và tăng cường năng lực sản xuất trong nước - những yếu tố cốt lõi để giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc bên ngoài, đồng thời tạo dư địa chính sách cho Nhà nước trong điều hành kinh tế, đảm bảo khả năng tự điều chỉnh và tự cân đối của nền kinh tế.
Đồng thời, vai trò trung tâm của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong mô hình phát triển cũng đã được xác lập. Đây không chỉ là lựa chọn về công nghệ, mà là lựa chọn chiến lược nhằm nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi công nghệ trở thành động lực chính, nền kinh tế có thể giảm dần sự phụ thuộc vào lao động giá rẻ và tài nguyên, từ đó nâng cao mức độ tự chủ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Các định hướng phát triển không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng, mà còn hướng tới củng cố sức mạnh tổng hợp của quốc gia, bảo vệ chủ quyền và duy trì môi trường hòa bình, ổn định.
Kết quả Hội nghị còn cho thấy các nội dung về tổ chức, kinh tế, thể chế và quản trị được đặt trong một chỉnh thể thống nhất. Điều này phản ánh một bước phát triển trong tư duy: từ cách tiếp cận “đơn ngành” sang cách tiếp cận tích hợp, hệ thống và liên ngành, trong đó mỗi lĩnh vực vừa là mục tiêu, vừa là công cụ hỗ trợ cho các lĩnh vực khác. Chính sự tích hợp này tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp nâng cao năng lực tự chủ, tự chủ chiến lược của quốc gia
Đặc biệt, Hội nghị thể hiện rõ tinh thần chuyển từ nhận thức sang hành động, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (ngày 13/4/2026), đó là “phải nhanh chóng đưa nghị quyết vào cuộc sống, biến quyết tâm chính trị thành kết quả cụ thể”. Đây là điểm nhấn mang tính phương pháp luận, khẳng định rằng giá trị của tự chủ chiến lược không nằm ở các tuyên bố chính trị, mà ở khả năng hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể, đo lường được.
Những phân tích trên cho thấy, những định hướng lớn đã được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV đề ra cũng như những vấn đề đã được bàn thảo, kết luận tại Hội nghị Trung ương hai khóa XIV đã thể hiện rõ bước chuyển có ý nghĩa bản lề: từ đột phá về tư duy lý luận, thể hiện tầm nhìn phù hợp với thời đại, tự chủ chiến lược đã trở thành một hệ tư duy hành động hoàn chỉnh. Đây là hệ tư duy gắn liền với tổ chức thực tiễn, có mục tiêu, có công cụ và có cơ chế triển khai cụ thể. Hệ tư duy này chính là “chìa khóa” để mở ra các không gian phát triển trong kỷ nguyên mới, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, qua đó hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Tài liệu tham khảo:
