Triển khai đồng bộ "ba đột phá" để tạo đà và thế mới cho phát triển

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý - Chuyên gia kinh tế.

Phóng viên: Trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tại phiên khai mạc sáng nay, đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm - Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Đại hội, Trưởng Tiểu ban Văn kiện tiếp tục nhấn mạnh về ba đột phá chiến lược trong giai đoạn tới. Theo ông, tại sao chúng ta vẫn tiếp tục tập trung cho ba đột phá này?

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý: Ba đột phá chiến lược được xác định từ Đại hội XIII có ý nghĩa xuyên suốt cho cả giai đoạn 2021–2030. Tuy nhiên, bước vào nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra không chỉ là “tiếp tục”, mà là làm mạnh, làm nhanh, làm đến nơi đến chốn, bởi đây là những đòn bẩy quyết định để đất nước bứt phá.

Ở góc độ kinh tế, nếu muốn đạt tăng trưởng cao và bền vững trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, Việt Nam không thể chỉ dựa vào mở rộng vốn và lao động, mà phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng quản trị.

Ba đột phá – thể chế, nhân lực và hạ tầng – chính là bộ “then chốt” để tháo các điểm nghẽn lớn nhất của phát triển. Thể chế tốt giúp nguồn lực lưu thông và được phân bổ hiệu quả; nhân lực chất lượng cao quyết định năng lực hấp thụ công nghệ và năng suất; hạ tầng đồng bộ tạo không gian kết nối và sức bật cho nền kinh tế. Nếu triển khai đồng bộ, ba đột phá sẽ tạo ra “đà” mới và “thế” mới; nếu làm nửa vời, cơ hội bứt phá rất dễ bị bỏ lỡ.

Nhìn từ lăng kính kinh tế phát triển, Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng chuyển pha: từ tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng vốn và lao động sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại. Thực tế, giai đoạn vừa qua ta tạo được nền tảng ổn định vĩ mô, củng cố niềm tin thị trường, duy trì đà tăng trưởng. Tuy nhiên, khi mục tiêu của giai đoạn mới đặt rất cao, thì “độ trễ cải cách” sẽ trở thành “độ trễ phát triển”. Vì vậy, muốn bứt phá, phải dồn lực vào ba đột phá.

Nói cách khác, nếu coi mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững là “đích đến”, thì thể chế là “đường băng”, nhân lực là “động cơ”, và hạ tầng là “nền tảng” để cất cánh. Đường băng không thông, động cơ mạnh cũng không thể tăng tốc; động cơ yếu, đường băng tốt vẫn khó bay cao; hạ tầng thiếu đồng bộ, năng lực sản xuất – lưu thông – kết nối bị kìm lại. Do đó, tập trung vào ba đột phá là lựa chọn kinh tế đúng và là yêu cầu phát triển tất yếu.

Phóng viên: Tổng Bí thư cho rằng, có mối quan hệ hữu cơ giữa ba đột phá này. Xin ông làm rõ hơn về nhận định này?

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý: Tổng Bí thư nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa ba đột phá là hoàn toàn xác đáng. “Hữu cơ” ở đây có thể hiểu là đan cài – bổ trợ – khuếch đại lẫn nhau: mỗi đột phá vừa là điều kiện để đột phá kia phát huy tác dụng, vừa là kết quả của quá trình triển khai đồng bộ.

- Thể chế mở đường: Là hệ thống luật pháp, chính sách, bộ máy và năng lực thực thi. Thể chế tốt giúp giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch và khả năng dự báo, từ đó khơi thông nguồn lực xã hội, thúc đẩy đầu tư và đổi mới.

- Nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng: Con người là trung tâm của năng suất. Cán bộ thực thi, đội ngũ chuyên gia, doanh nhân và người lao động có năng lực cao sẽ quyết định “chủ trương chạy nhanh hay chậm”, “chính sách ra kết quả tốt hay không”.

- Hạ tầng tạo không gian và sức bật: Hạ tầng giao thông – năng lượng – đô thị làm giảm chi phí nền của nền kinh tế; còn hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu tạo nền tảng cho kinh tế số, nâng hiệu quả quản trị, tăng tốc kết nối thị trường.

Vì vậy, nếu làm rời rạc sẽ nảy sinh “nghẽn” giữa chủ trương và thực thi; nhưng nếu làm đồng bộ sẽ tạo lực cộng hưởng rất lớn. Điểm mấu chốt là phải đo bằng kết quả, xác định rõ trách nhiệm, lộ trình, nguồn lực và cơ chế giám sát – đánh giá để tránh triển khai manh mún, hình thức.

Phóng viên: Việc vẫn sắp xếp “đột phá về thể chế và thực thi” được đưa lên đầu có ý nghĩa gì thưa ông? Chúng ta cần tiếp tục làm gì để thực hiện đột phá này?

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý: Việc tiếp tục đặt đột phá về thể chế và thực thi lên đầu thể hiện rõ quan điểm: thể chế là đột phá của các đột phá, vì thể chế quyết định việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực có hiệu quả hay không. Trong nhiều trường hợp, điểm nghẽn không nằm ở thiếu chủ trương, mà nằm ở chồng chéo pháp luật, thủ tục kéo dài, phối hợp thiếu nhịp, kỷ luật thực thi chưa nghiêm, khiến cơ hội phát triển bị bỏ lỡ và chi phí xã hội tăng lên.

Để đột phá thể chế thực sự “mở đường” và kỷ luật thực thi tạo chuyển biến rõ rệt, theo tôi cần làm mạnh đồng thời các việc sau: rà soát và hoàn thiện pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi; cắt giảm chồng chéo, nhất là ở các lĩnh vực dễ nghẽn như đầu tư, đất đai, xây dựng, đấu thầu, khoa học – công nghệ và dữ liệu. Cùng với đó là nâng chất lượng chính sách theo hướng dựa trên bằng chứng, lượng hóa tác động và có cơ chế phản hồi để điều chỉnh nhanh khi phát sinh vướng mắc.

Một yêu cầu rất quan trọng là siết kỷ luật, kỷ cương thực thi, gắn trách nhiệm cá nhân với tiến độ và chất lượng, công khai minh bạch kết quả; xử lý nghiêm trì trệ, né tránh, đồng thời bảo vệ người dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung. Việc phân cấp, phân quyền cần được đẩy mạnh nhưng phải đi đôi kiểm soát quyền lực và hậu kiểm, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Cuối cùng, phải thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị công, số hóa quy trình, chuẩn hóa dịch vụ công, liên thông dữ liệu để giảm thủ tục, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo.

Phóng viên: Trong đột phá về nguồn nhân lực, nhấn mạnh đến nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Điều này có ý nghĩa như thế nào đối với Việt Nam trong bối cảnh hướng đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số, thưa ông?

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý: Mục tiêu tăng trưởng 2 con số đặt ra yêu cầu rất rõ: tăng trưởng không chỉ nhanh, mà phải dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo. Về mặt kinh tế, dư địa tăng trưởng bền vững nằm ở việc nâng năng suất lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP); trong đó, nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định khả năng hấp thụ công nghệ, đổi mới quy trình, nâng chất lượng quản trị và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Việc nhấn mạnh nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực số cho thấy định hướng chuyển mạnh sang nền kinh tế dựa trên tri thức. Điều này đặc biệt quan trọng khi doanh nghiệp Việt Nam cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đáp ứng yêu cầu về số hóa, xanh hóa và tiêu chuẩn chất lượng.

Vì vậy, đột phá nhân lực cần làm thực chất: đổi mới giáo dục – đào tạo gắn nhu cầu thị trường lao động; phát triển mạnh kỹ năng số, ngoại ngữ và kỷ luật lao động; chú trọng đào tạo nghề chất lượng cao; đồng thời có cơ chế trọng dụng nhân tài và thúc đẩy hệ sinh thái khoa học – công nghệ gắn với bài toán của doanh nghiệp và địa phương.

Phóng viên: Trong nhiệm kỳ trước, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu đột phá về phát triển hạ tầng. Trong giai đoạn tới, sẽ tập trung ưu tiên hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu. Theo ông tại sao lại có sự ưu tiên này?

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý: Trong nhiệm kỳ trước, hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng đã có nhiều bước tiến, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển. Bước sang giai đoạn tới, ưu tiên hạ tầng số và hạ tầng dữ liệu là phù hợp với xu thế phát triển mới, vì đây đang trở thành hạ tầng nền của kinh tế hiện đại, tác động trực tiếp đến năng suất, năng lực cạnh tranh và chất lượng quản trị. Hạ tầng số và dữ liệu được ưu tiên vì ba lý do chính.

Thứ nhất, nó giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, giảm chi phí, tăng tốc đổi mới và mở ra mô hình kinh doanh mới.

Thứ hai, nó nâng năng lực quản trị quốc gia theo hướng điều hành dựa trên dữ liệu, theo dõi tiến độ, đo lường kết quả và tăng minh bạch, rất quan trọng khi yêu cầu đặt ra là làm nhanh và làm đến nơi đến chốn.

Thứ ba, nó nâng chất lượng dịch vụ công, rút ngắn thủ tục, giảm chi phí xã hội, qua đó người dân và doanh nghiệp cảm nhận rõ cải cách bằng trải nghiệm thực tế. Dĩ nhiên, ưu tiên hạ tầng số không thay thế hạ tầng “cứng”; điều quan trọng là phát triển hạ tầng đồng bộ theo logic liên kết vùng, kết nối thị trường, kết nối quốc tế, trong đó “lớp số” giúp toàn bộ hệ thống vận hành hiệu quả hơn.

Tóm lại, ba đột phá chiến lược là một chỉnh thể thống nhất. Trong nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu hành động là rất rõ: Làm mạnh – Làm nhanh – Làm đến nơi đến chốn, lấy kết quả đo lường được làm thước đo, lấy Nhân dân làm trung tâm. Nếu triển khai đồng bộ, quyết liệt, chúng ta sẽ tạo ra “đà” mới và “thế” mới cho phát triển; nếu làm nửa vời, cơ hội sẽ trôi qua rất nhanh.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!