Hoàn thiện thể chế tạo ra những bước phát triển nhanh hơn, bền vững hơn

Ảnh minh họa.

Lựa chọn đúng

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, việc hoàn thiện thể chế được đặt ở vị trí “đột phá của đột phá” là một lựa chọn có cơ sở lý luận và thực tiễn rất vững chắc. Bởi suy cho cùng, thể chế chính là “hệ điều hành” của nền kinh tế-xã hội: nếu hệ điều hành không thông suốt, thì dù có nhiều nguồn lực, nhiều động lực, cũng khó chuyển hóa thành tăng trưởng thực chất và bền vững.

Theo đó, thể chế quyết định khả năng giải phóng và phân bổ hiệu quả các nguồn lực. Một thể chế minh bạch, ổn định và có thể dự đoán chính là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn và chấp nhận rủi ro đổi mới. Hơn nữa, thể chế giữ vai trò kết nối và khuếch đại các động lực tăng trưởng khác. Kinh tế tư nhân chỉ có thể trở thành một động lực quan trọng khi thể chế bảo đảm cạnh tranh bình đẳng; hội nhập quốc tế chỉ phát huy hiệu quả khi pháp luật trong nước tương thích với các chuẩn mực quốc tế; còn phát triển năng lượng, giáo dục, y tế muốn bền vững thì phải dựa trên các cơ chế chính sách rõ ràng, ổn định và có tính khuyến khích.

“Quan trọng hơn, thể chế không chỉ là “khung luật lệ”, mà còn là năng lực tổ chức thực thi và năng lực quản trị quốc gia. Một chính sách dù đúng đến đâu, nếu thể chế thực thi yếu, phân công - phân cấp không rõ ràng, trách nhiệm không gắn với quyền hạn, thì hiệu quả cũng sẽ bị triệt tiêu. Vì vậy, đổi mới thể chế thực chất là đổi mới cách Nhà nước kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Phân tích việc Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh 3 đột phá chiến lược, trong đó, việc tiếp tục đặt đột phá về thể chế và thực thi lên hàng đầu, PGS. TS. Trần Thị Kim Oanh – Phó Trưởng phòng Quản lý khoa học, Trường Đại học Tài chính – Marketing (Bộ Tài chính) cho rằng điều này thể hiện nhận thức nhất quán và sâu sắc của Đảng ta rằng thể chế là “đột phá của đột phá”, giữ vai trò then chốt trong việc định hình mô hình phát triển, giải phóng và phân bổ hiệu quả các nguồn lực, đồng thời bảo đảm kỷ cương, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và quản trị quốc gia. Một thể chế đúng đắn, đồng bộ và được tổ chức thực thi nghiêm minh không chỉ tạo lập môi trường ổn định, minh bạch, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, mà còn là điều kiện tiên quyết để các đột phá về nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng phát huy đầy đủ hiệu quả. Ngược lại, nếu thể chế còn chồng chéo, thiếu nhất quán, thực thi không nghiêm, thì dù có nhiều nguồn lực cũng khó chuyển hóa thành động lực phát triển thực chất.

Đồng quan điểm về nhận định này, ThS. Nguyễn Lê Đình Quý - Chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, việc tiếp tục đặt đột phá về thể chế và thực thi lên đầu thể hiện rõ quan điểm: thể chế là đột phá của các đột phá, vì thể chế quyết định việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực có hiệu quả hay không. Trong nhiều trường hợp, điểm nghẽn không nằm ở thiếu chủ trương, mà nằm ở chồng chéo pháp luật, thủ tục kéo dài, phối hợp thiếu nhịp, kỷ luật thực thi chưa nghiêm, khiến cơ hội phát triển bị bỏ lỡ và chi phí xã hội tăng lên.

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, khi thể chế được hoàn thiện và vận hành thông suốt, các động lực tăng trưởng khác sẽ không còn phát triển rời rạc, mà được liên kết thành một chỉnh thể đồng bộ. Chính vì vậy, coi hoàn thiện thể chế là “đột phá của đột phá” không chỉ là một lựa chọn đúng, mà là điều kiện tiên quyết để Việt Nam tạo ra những bước phát triển nhanh hơn, bền vững hơn trong giai đoạn tới.

Để đột phá thể chế thực sự “mở đường”

Theo PGS. TS. Trần Thị Kim Oanh, trong giai đoạn tới, để thực hiện hiệu quả đột phá về thể chế, cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách, bảo đảm tính ổn định, minh bạch, thống nhất và dễ dự đoán, kịp thời tháo gỡ các rào cản, vướng mắc đang cản trở phát triển. Tiếp đó, đổi mới mạnh mẽ tổ chức bộ máy và phương thức thực thi, gắn chặt cải cách thể chế với cải cách hành chính, chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước; đề cao trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, siết chặt kỷ luật công vụ. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, bảo đảm thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo nhưng phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương, cơ sở. Bên cạnh đó, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, vì sự phát triển của đất nước. Từ đó, đưa thể chế thực sự đi vào cuộc sống, chuyển từ “đúng trên giấy” sang “hiệu quả trong thực tiễn”, tạo lập môi trường thuận lợi cho phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực tự chủ, tự cường của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Trong khi đó, theo ThS. Nguyễn Lê Đình Quý, để đột phá thể chế thực sự “mở đường” và kỷ luật thực thi tạo chuyển biến rõ rệt, cần làm mạnh đồng thời các việc sau: rà soát và hoàn thiện pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi; cắt giảm chồng chéo, nhất là ở các lĩnh vực dễ nghẽn như đầu tư, đất đai, xây dựng, đấu thầu, khoa học – công nghệ và dữ liệu. Cùng với đó là nâng chất lượng chính sách theo hướng dựa trên bằng chứng, lượng hóa tác động và có cơ chế phản hồi để điều chỉnh nhanh khi phát sinh vướng mắc. Ngoài ra, siết kỷ luật, kỷ cương thực thi, gắn trách nhiệm cá nhân với tiến độ và chất lượng, công khai minh bạch kết quả; xử lý nghiêm trì trệ, né tránh, đồng thời bảo vệ người dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung.

“Việc phân cấp, phân quyền cần được đẩy mạnh nhưng phải đi đôi kiểm soát quyền lực và hậu kiểm, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Đồng thời, phải thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị công, số hóa quy trình, chuẩn hóa dịch vụ công, liên thông dữ liệu để giảm thủ tục, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo”, chuyên gia kinh tế Nguyễn Lê Đình Quý cũng nhấn mạnh.