Hành trình 40 năm Việt Nam trở thành nền kinh tế hơn 510 tỷ USD

Sau gần 40 năm kiên trì thực hiện đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, kinh tế Việt Nam đã tạo dựng được những dấu ấn đậm nét, không chỉ thể hiện qua các con số tăng trưởng ấn tượng mà còn ở sự chuyển biến căn bản về chất lượng phát triển, đời sống người dân và vị thế quốc gia. Trong bối cảnh cả nước đang hướng tới Đại hội XIV của Đảng, những thành tựu đó càng cho thấy nền kinh tế Việt Nam đã tích lũy đủ nền tảng, nội lực và niềm tin để bước vào một giai đoạn phát triển mới, với tầm nhìn dài hạn và khát vọng lớn hơn.

GDP bình quân đầu người tăng từ khoảng 100 USD năm 1986 lên gần 5.000 USD vào năm 2025, đưa Việt Nam gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao. (Ảnh minh họa)

Từ nền kinh tế khép kín đến nền kinh tế mở, hội nhập sâu rộng

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của kinh tế Việt Nam là quá trình chuyển đổi thành công từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, khép kín sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa và hội nhập sâu rộng với thế giới.

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), năm 1986, khi bắt đầu thực hiện công cuộc Đổi mới, GDP Việt Nam đạt khoảng 8 tỷ USD. Trong số 9/10 quốc gia Đông Nam Á, Việt Nam chỉ xếp trên Myanmar (5,15 tỷ USD).

Đến năm 2024, tổng GDP Việt Nam năm 2024 đạt 476,3 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người khoảng 4.700 USD/năm, dân số hơn 101 triệu người. Năm 2025, quy mô GDP theo giá hiện hành ước đạt 12.847,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 514 tỷ USD, tăng 38 tỷ USD so với năm 2024 (476 tỷ USD), cao gấp 64 lần so với những năm đầu đổi mới; GDP bình quân đầu người năm 2025 theo giá hiện hành ước đạt 125,5 triệu đồng/người, tương đương 5.026 USD, tăng 326 USD so với năm 2024 (4.700 USD).

Từ một nền kinh tế đóng cửa khép kín, Việt Nam trở thành một nền kinh tế có mức độ hội nhập toàn cầu khi trở thành đối tác thương mại lớn thứ 22 toàn cầu. Việt Nam hiện thuộc TOP 20 nước về thu hút đầu tư nước ngoài và TOP 20 về kim ngạch xuất nhập khẩu trên thế giới. Với độ mở nền kinh tế cao, đạt gần 200% so với quy mô GDP, Việt Nam là nền kinh tế năng động trong ASEAN.

Theo GS.,TS. Vũ Văn Hiền - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh của châu Á. Cùng với đó, cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng hiện đại. Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP giảm từ trên 40% xuống dưới 15%, trong khi công nghiệp và dịch vụ ngày càng giữ vai trò chủ đạo.

Quy mô nền kinh tế không ngừng được mở rộng, xếp thứ 32 thế giới. Tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2021-2025 đạt bình quân khoảng 6,3%/năm, thuộc nhóm cao trên thế giới, cho thấy sức chống chịu và khả năng thích ứng đáng kể trước những cú sốc toàn cầu.

Từ một quốc gia “thiếu ăn”, Việt Nam đã trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản và là điểm sáng trong thương mại quốc tế. Kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 ước đạt khoảng 900 tỷ USD, tăng gấp hàng chục lần so với đầu thập niên 1990. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, máy móc, dệt may, da giày, nông - lâm - thủy sản ngày càng nâng cao hàm lượng chế biến và giá trị gia tăng. Riêng năm 2024, cả nước có 36 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên một tỷ USD, trong đó 8 mặt hàng vượt mốc 10 tỷ USD.

Hội nhập kinh tế quốc tế trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Việt Nam hiện đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do, trong đó có nhiều FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP, mở ra không gian thị trường rộng lớn và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Việc gia nhập WTO năm 2007 được coi là dấu mốc lịch sử, đưa Việt Nam bước vào “sân chơi” toàn cầu với những chuẩn mực cao hơn về thể chế và quản trị.

Cùng với tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy chiến lược về thu hút và phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế. Theo dự báo của giới chuyên gia, trong 3 năm tới, Trung tâm Tài chính quốc tế có khả năng giúp Việt Nam thu hút khoảng 50 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, bao gồm cả Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI).

Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ là kênh dẫn vốn quan trọng phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hệ thống tài chính khu vực và toàn cầu, tạo nền tảng vững chắc để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.

Nền tảng thể chế, động lực doanh nghiệp và sức bật xã hội

Nhìn lại nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, ông Nguyễn Hoàng - Chủ tịch HANSIBA cho rằng, đây là giai đoạn đặc biệt khi Việt Nam phải dành nửa nhiệm kỳ để ứng phó với đại dịch COVID-19, đồng thời đối mặt với nhiều biến động địa chính trị và rào cản thương mại mới. Trong bối cảnh đó, việc duy trì tăng trưởng dương, bảo đảm an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô được đánh giá là thành công nổi bật.

Đáng chú ý, nhiệm kỳ vừa qua ghi dấu ấn đậm nét về cải cách thể chế. Quốc hội và Chính phủ đã “đi trước một bước” trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, cụ thể hóa các nghị quyết của Trung ương và Bộ Chính trị, tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và người dân. Nhiều nghị quyết mang tính đột phá dành riêng cho các đầu tàu kinh tế như TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Đà Nẵng đã được ban hành, cùng với cách tiếp cận mới trong xây dựng pháp luật theo hướng “một luật sửa nhiều luật”, giảm chồng chéo, gia tăng hiệu quả thực thi.

Khu vực doanh nghiệp tiếp tục là trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Năm 2024, cả nước có hơn 233 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, phản ánh niềm tin kinh doanh được cải thiện. Việt Nam cũng duy trì sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài, với vốn FDI đăng ký năm 2024 đạt khoảng 38,23 tỷ USD. FDI không chỉ bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng mà còn góp phần chuyển giao công nghệ, nâng cao trình độ sản xuất và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với phát triển kinh tế, những thành tựu xã hội tạo nên dấu ấn đặc biệt của quá trình đổi mới. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 58% đầu thập niên 1990 xuống còn khoảng 1,1% vào năm 2025; Việt Nam được Liên Hợp Quốc đánh giá là một trong những quốc gia thành công nhất về giảm nghèo. Chất lượng sống của người dân được nâng lên rõ rệt, thể hiện qua tuổi thọ trung bình tăng lên hơn 74 tuổi, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế vượt 90% và việc hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước vào năm 2025.

Những thành tựu kinh tế - xã hội sau gần 40 năm đổi mới không chỉ là kết quả của tăng trưởng về lượng, mà còn phản ánh sự trưởng thành về chất của mô hình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Từ nền tảng đó, Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu cao hơn, hướng tới tăng trưởng nhanh, bền vững và chất lượng, lấy con người làm trung tâm.

Trong bối cảnh chuẩn bị Đại hội XIV của Đảng, các dấu ấn nổi bật của kinh tế Việt Nam chính là minh chứng sinh động cho tính đúng đắn của đường lối đổi mới, đồng thời là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin, khơi dậy khát vọng phát triển và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” trong kỷ nguyên mới.