Quy mô thị trường chứng khoán tương đương 100% GDP là cao hay thấp?

Tỷ lệ vốn hóa thị trường chứng khoán/GDP của Việt Nam từng đạt 133% năm 2021 nhưng giảm về 58% năm 2022.

Bài toán 170 tỷ USD trong một năm

Theo ông Nguyễn Minh Tuấn - Tổng giám đốc AFA Capital, giả định GDP Việt Nam năm 2026 tăng 10%, quy mô nền kinh tế có thể đạt khoảng 548 tỷ USD. Khi đó, để vốn hóa thị trường cổ phiếu tương đương 100% GDP, tổng giá trị thị trường phải đạt mức tương ứng 548 tỷ USD.

Trong khi đó, đến cuối năm 2025, vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam ước khoảng 10 triệu tỷ đồng, tương đương 370 tỷ USD. Như vậy, để đạt mốc 100% GDP vào cuối năm 2026, thị trường cần tăng thêm khoảng 170 tỷ USD vốn hóa, tương đương mức tăng gần 46% chỉ trong một năm.

Cần lưu ý, đây không phải là mức tăng của chỉ số VN-Index, mà là tăng trưởng quy mô tổng thể của thị trường. Mức tăng này có thể đến từ hai nguồn: Giá trị cổ phiếu hiện hữu gia tăng hoặc bổ sung thêm doanh nghiệp niêm yết mới, đặc biệt là các tập đoàn quy mô lớn.

Việt Nam từng đạt tỷ lệ vốn hóa/GDP vượt 100%. Năm 2021, con số này lên tới 133%. Tuy nhiên, bối cảnh khi đó mang tính đặc thù. GDP năm 2021 chỉ đạt khoảng 366,47 tỷ USD do ảnh hưởng của đại dịch, trong khi chính sách tiền tệ nới lỏng mạnh đã đẩy dòng tiền vào thị trường cổ phiếu. “Tử số” tăng mạnh, “mẫu số” thu hẹp, khiến tỷ lệ vọt lên mức cao kỷ lục.

Ngay năm 2022, khi kinh tế phục hồi và chính sách tiền tệ thắt chặt, VN-Index giảm khoảng 35%, kéo tỷ lệ vốn hóa/GDP xuống còn 58%. Sự biến động từ 133% xuống 58% chỉ trong một năm cho thấy, mức tỷ lệ cao chưa hẳn phản ánh nền tảng bền vững.

Dữ liệu giai đoạn 2017–2025 cho thấy tỷ lệ này biến động khá mạnh: năm 2017 đạt 68%, 2018 là 79%, 2019–2020 quanh mức 76%, cuối 2020 lên 90%, 2021 đạt 133%, 2022 giảm còn 58%, 2023 và 2024 lần lượt đạt 64% và 67%. Đến năm 2025, khi GDP tăng trên 8%, tỷ lệ vốn hóa ước trở lại khoảng 80%.

Điều đó đặt ra yêu cầu: để đạt quy mô thị trường chứng khoán/GDP đạt 100% trong năm 2026, không chỉ cần tăng vốn hóa, mà còn phải đảm bảo GDP duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. “Tử số” và “mẫu số” phải cùng mở rộng trên nền tảng thực chất.

So sánh với các thị trường quốc tế

Nếu đặt trong tương quan quốc tế, mức 100% GDP không phải là quá cao. Ông Phan Lê Thành Long - Tổng giám đốc Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD) cho biết, tại Mỹ, vốn hóa thị trường tương đương khoảng 218,9% GDP. Nhật Bản đạt khoảng 194%, Hàn Quốc 189%. Đài Loan thậm chí lên tới 381,68% GDP, mức cao nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn, phản ánh vai trò trung tâm của thị trường vốn trong cấu trúc tài chính.

Trong khu vực châu Á, Singapore duy trì tỷ lệ khoảng 106,17% GDP, tương đương mục tiêu mà Việt Nam đang hướng tới. Tuy nhiên, Singapore là trung tâm tài chính quốc tế với cấu trúc nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn ngoại chiếm tỷ trọng lớn.

Ở chiều ngược lại, nhiều thị trường mới nổi trong khu vực lại duy trì tỷ lệ thấp hơn. Indonesia, Malaysia và Philippines dao động quanh 60-70% GDP. Trung Quốc khoảng 69%. Đáng chú ý, một số quốc gia trong nhóm này đã được MSCI xếp hạng thị trường mới nổi, trong khi Việt Nam vẫn đang trong lộ trình nâng hạng.

So sánh này cho thấy, mục tiêu mốc 100% GDP đặt Việt Nam vào nhóm cao hơn mặt bằng ASEAN hiện nay, nhưng vẫn còn khoảng cách khá xa so với các thị trường phát triển.

Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc cao hay thấp, mà ở cấu trúc bên trong của con số đó. Ở các thị trường phát triển, tỷ lệ vốn hóa cao thường gắn với ba yếu tố: sự tham gia mạnh của nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là quỹ hưu trí; quy mô lớn của doanh nghiệp niêm yết; và hạ tầng thị trường tiệm cận chuẩn quốc tế.

Trong khi đó, thị trường Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư cá nhân. Tỷ trọng dòng vốn dài hạn từ quỹ hưu trí, bảo hiểm và các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp còn hạn chế. Điều này khiến thị trường dễ biến động theo chu kỳ tâm lý và dòng tiền ngắn hạn.

Vì vậy, bài học từ quốc tế cho thấy, để duy trì tỷ lệ 100% GDP một cách bền vững, Việt Nam cần mở rộng hàng hóa – đặc biệt thông qua cổ phần hóa và niêm yết doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn; đẩy nhanh lộ trình nâng hạng để thu hút dòng vốn quốc tế; và phát triển ngành quản lý quỹ nhằm tạo nguồn vốn dài hạn trong nước.