Nhân kỷ niệm 30 năm ngành Chứng khoán (28/11/1996 - 28/11/2026), ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng - Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn Đầu tư (SSI Research) đã có những trao đổi về sự thay đổi và phát triển của thị trường chứng khoán trong thời gian qua.
 |
| Theo ông Phạm Lưu Hưng, thay đổi lớn nhất của thị trường chứng khoán 30 năm qua không chỉ nằm ở quy mô. Ảnh: NVCC |
Phóng viên: Theo ông, đâu là những dấu mốc quan trọng nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam trong 30 năm hình thành và phát triển?
Ông Phạm Lưu Hưng: Nếu nhìn lại 30 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đi qua một hành trình khá đặc biệt: từ một thị trường gần như mang tính thử nghiệm, với số lượng doanh nghiệp và nhà đầu tư còn rất hạn chế, trở thành một cấu phần ngày càng quan trọng của hệ thống tài chính quốc gia.
Theo tôi, có 3 dấu mốc lớn. Thứ nhất là giai đoạn hình thành, khi các nền tảng pháp lý, cơ chế giao dịch và hạ tầng thị trường đầu tiên được thiết lập. Thứ hai là giai đoạn mở rộng quy mô, với sự gia tăng nhanh của doanh nghiệp niêm yết, thanh khoản, số lượng tài khoản và vai trò của thị trường chứng khoán trong huy động vốn. Thứ ba, và cũng là giai đoạn quan trọng hiện nay, là quá trình nâng cấp chất lượng thị trường: Từ hạ tầng giao dịch, cơ chế thanh toán, chuẩn mực công bố thông tin, đến yêu cầu minh bạch và quản trị doanh nghiệp.
Tuy nhiên, nếu nói về bước ngoặt lớn nhất, tôi cho rằng không chỉ nằm ở quy mô thị trường. Quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy phát triển: Từ một thị trường chủ yếu phục vụ giao dịch ngắn hạn, thị trường chứng khoán Việt Nam đang dần được nhìn nhận đúng hơn như một kênh dẫn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Đây là thay đổi có ý nghĩa nền tảng, vì một thị trường vốn trưởng thành không chỉ cần điểm số, mà phải phân bổ được nguồn lực hiệu quả hơn.
Phóng viên: Trong quá trình phát triển của thị trường, vai trò của cơ quan quản lý, đặc biệt là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đã thay đổi ra sao?
Ông Phạm Lưu Hưng: Vai trò của cơ quan quản lý đã thay đổi khá rõ theo từng giai đoạn phát triển của thị trường.
Ở giai đoạn đầu, nhiệm vụ quan trọng nhất là “xây móng”: Thiết lập khung pháp lý, tổ chức thị trường, xây dựng cơ chế giao dịch và tạo niềm tin ban đầu cho nhà đầu tư. Khi thị trường còn non trẻ, sự hiện diện của cơ quan quản lý chủ yếu nhằm đảm bảo thị trường vận hành được, an toàn và có trật tự.
Nhưng ở giai đoạn hiện nay, vai trò đó đã chuyển dần từ quản lý vận hành sang kiến tạo phát triển. Điều này thể hiện qua các cải cách về hạ tầng, thanh toán, công bố thông tin, minh bạch thị trường và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Nói cách khác, cơ quan quản lý không chỉ xử lý các vấn đề trước mắt, mà còn phải tạo điều kiện để thị trường phát triển theo chiều sâu.
Một điểm tích cực là cách tiếp cận chính sách ngày càng hướng nhiều hơn đến nhà đầu tư, đặc biệt là yêu cầu về minh bạch, tính nhất quán và khả năng dự báo. Với một thị trường đang hội nhập sâu hơn vào dòng vốn quốc tế, niềm tin không chỉ đến từ tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp, mà còn đến từ chất lượng thể chế và cách thị trường được vận hành.
Phóng viên: Vậy còn phía nhà đầu tư, theo ông, sự thay đổi lớn hiện nay so với giai đoạn đầu của thị trường là gì?
Ông Phạm Lưu Hưng: Sự thay đổi lớn nhất nằm ở cả quy mô, cấu trúc và tư duy đầu tư.
Nếu như ở giai đoạn đầu, thị trường chủ yếu được dẫn dắt bởi nhà đầu tư cá nhân, với kinh nghiệm còn hạn chế và hành vi đầu tư mang tính ngắn hạn khá rõ, thì hiện nay bức tranh đã khác nhiều. Số lượng nhà đầu tư tăng mạnh, mức độ tiếp cận thông tin tốt hơnNh và vai trò của các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư, định chế tài chính chuyên nghiệp cũng ngày càng rõ nét hơn.
 |
| Nhà đầu tư đã tăng cả về số lượng và chất lượng. Ảnh: Tuấn Thủy |
Quan trọng hơn, tư duy đầu tư đang dần thay đổi. Nhà đầu tư không còn chỉ quan tâm đến câu chuyện “mua gì để tăng nhanh”, mà bắt đầu chú ý hơn đến yếu tố cơ bản, chu kỳ kinh tế, quản trị rủi ro và phân bổ tài sản. Đây là một bước tiến cần thiết, dù quá trình này chắc chắn không diễn ra trong một sớm một chiều.
Thị trường Việt Nam vẫn đang trong quá trình trưởng thành, nên các chu kỳ biến động là điều khó tránh khỏi. Nhưng chính những chu kỳ đó lại là một phần của quá trình học tập. Sau mỗi giai đoạn tăng nóng hoặc điều chỉnh mạnh, thị trường thường trở nên thực tế hơn, còn nhà đầu tư thì kỷ luật hơn. Đó là cách một thị trường vốn trưởng thành dần lên, đôi khi không quá êm ái, nhưng cần thiết.
Phóng viên: Là một trong những công ty chứng khoán đầu tiên trên thị trường, SSI đã chứng kiến và tham gia vào quá trình phát triển của thị trường ra sao?
Ông Phạm Lưu Hưng: SSI là một trong những công ty chứng khoán đồng hành cùng thị trường chứng khoán từ những ngày đầu, đồng hành cùng toàn bộ các giai đoạn phát triển quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam.
Chúng tôi đã chứng kiến những ngày đầu thị trường còn rất nhỏ, khi khung pháp lý, hạ tầng, sản phẩm và nguồn nhân lực đều ở giai đoạn sơ khai. Sau đó là giai đoạn thị trường mở rộng nhanh, với sự gia tăng mạnh của doanh nghiệp niêm yết, thanh khoản và sự tham gia của nhà đầu tư. Và tất nhiên, cũng có những giai đoạn điều chỉnh sâu, thậm chí rất khó khăn, nhưng lại đóng vai trò thanh lọc và giúp thị trường vận hành lành mạnh hơn.
Với SSI, các chu kỳ đó không chỉ là trải nghiệm thị trường, mà còn là quá trình tích lũy năng lực. Một định chế tài chính muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào một chu kỳ thuận lợi. Điều quan trọng là phải xây dựng được nền tảng dài hạn, từ năng lực phân tích, quản trị rủi ro, công nghệ, dịch vụ khách hàng đến ngân hàng đầu tư và quản lý tài sản.
Trong những năm gần đây, SSI tiếp tục đầu tư vào các nền tảng này, vì chúng tôi tin rằng một thị trường vốn hiện đại cần những trung gian tài chính đủ mạnh, đủ chuyên nghiệp và đủ trách nhiệm. Vai trò của công ty chứng khoán vì vậy không chỉ là cung cấp dịch vụ giao dịch, mà còn là góp phần nâng cao chất lượng phân bổ vốn trên thị trường.
Phóng viên: Nếu gửi một thông điệp tới nhà đầu tư nhân dịp 30 năm ngành chứng khoán Việt Nam, ông muốn chia sẻ điều gì?
Ông Phạm Lưu: Hưng: Tôi cho rằng sau 30 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Ở giai đoạn này, câu chuyện không còn chỉ là thị trường tăng nhanh đến đâu, mà là tăng trưởng đó có bền vững hay không, có dựa trên chất lượng doanh nghiệp, chất lượng dòng vốn và chất lượng vận hành thị trường hay không.
Với nhà đầu tư, thông điệp quan trọng nhất vẫn là giữ tư duy dài hạn, kỷ luật và khả năng thích ứng. Thị trường chứng khoán luôn có biến động, và những giai đoạn điều chỉnh là điều không thể tránh khỏi. Nhưng nếu nhìn dài hơn, đó cũng là cơ chế để thị trường tái cân bằng, định giá lại rủi ro và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.
Tôi nghĩ nhà đầu tư nên nhìn thị trường chứng khoán như một kênh đồng hành với sự phát triển của nền kinh tế, thay vì chỉ là nơi tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn. Khi cách tiếp cận đủ dài hạn và đủ kỷ luật, nhà đầu tư không chỉ giảm được rủi ro do biến động ngắn hạn, mà còn có cơ hội tham gia vào quá trình tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!
