Ngân sách nhà nước cho bảo vệ môi trường ngày càng được ưu tiên

Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường bố trí nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường.

Duy trì tỷ lệ chi tối thiểu 1% cho môi trường

Ngân sách xanh (Green Budgeting) là việc tích hợp các mục tiêu môi trường và biến đổi khí hậu vào quy trình lập, phân bổ và giám sát dự toán ngân sách. Đây là công cụ chiến lược giúp chính phủ các nước điều hướng nguồn lực tài chính công nhằm hỗ trợ phát triển bền vững, giảm phát thải và hướng tới mục tiêu Net Zero. Thay vì chỉ phân bổ nguồn lực dựa trên các mục tiêu kinh tế đơn thuần, ngân sách xanh gắn kết chặt chẽ sự phát triển với tính bền vững sinh thái.

Tại Việt Nam, ngân sách nhà nước là một phần cốt lõi trong Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh. Tuy nhiên, do nhu cầu vốn khổng lồ cho các dự án bền vững, ngân sách nhà nước thường đóng vai trò “vốn mồi” để khơi thông nguồn lực tài chính khổng lồ từ khối tư nhân. Quán triệt quan điểm “đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững”, trong những năm qua, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường bố trí nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường, đồng thời bảo đảm việc quản lý, sử dụng kinh phí đúng quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công và bảo vệ môi trường.

Theo quy định hiện hành, nguồn lực nhà nước được ưu tiên cho nhiều nhiệm vụ trọng tâm như quản lý và xử lý chất thải; cải tạo, phục hồi chất lượng môi trường; xây dựng hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường; quan trắc môi trường; thanh tra, kiểm tra, giám sát; bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; ứng phó với biến đổi khí hậu; nghiên cứu, chuyển giao công nghệ môi trường; tuyên truyền, giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ này, giai đoạn 2022-2025, Chính phủ đã báo cáo Quốc hội bố trí kinh phí sự nghiệp môi trường cơ bản tăng dần theo từng năm và luôn bảo đảm không thấp hơn 1% tổng chi ngân sách nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nguồn lực dành cho môi trường tăng cao so với giai đoạn trước. Riêng năm 2024, kinh phí sự nghiệp bảo vệ môi trường tăng 93% so với năm 2016, tăng 70% so với năm 2017, tăng 57% so với năm 2018, tăng 46% so với năm 2019 và tăng 35% so với năm 2020.

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, giai đoạn 2022-2025, chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp môi trường luôn được bảo đảm ở mức từ 1% tổng chi ngân sách nhà nước trở lên, thể hiện sự ưu tiên ngày càng lớn đối với công tác bảo vệ môi trường.

Trong đó, năm 2022, tổng kinh phí sự nghiệp bảo vệ môi trường đạt 24.026 tỷ đồng, tương đương 1,35% tổng chi ngân sách nhà nước. Đến năm 2024, con số này đạt 23.715 tỷ đồng, chiếm 1,12% tổng chi ngân sách nhà nước. Năm 2025, ngân sách sự nghiệp môi trường tiếp tục được bố trí 22.767 tỷ đồng, tương đương 1,1% tổng chi ngân sách nhà nước. Riêng năm 2023, tổng kinh phí sự nghiệp môi trường đạt 18.849 tỷ đồng, tương đương khoảng 1% tổng chi ngân sách nhà nước.

Việc duy trì tỷ lệ chi tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước trong nhiều năm liên tiếp cho thấy môi trường tiếp tục là lĩnh vực được ưu tiên trong phân bổ nguồn lực công, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường, phát triển xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hơn 20.900 tỷ đồng đầu tư cho các dự án trọng điểm

Bên cạnh nguồn kinh phí sự nghiệp, nguồn vốn đầu tư phát triển cho lĩnh vực môi trường cũng được quan tâm bố trí đúng theo các nguyên tắc, tiêu chí của Luật Đầu tư công, các nghị quyết của Quốc hội và quy định của Chính phủ về phân bổ vốn đầu tư công.

Giai đoạn 2021-2025, tổng vốn đầu tư phát triển dành cho lĩnh vực bảo vệ môi trường đạt khoảng 20.908 tỷ đồng. Trong đó, vốn trong nước khoảng 7.056 tỷ đồng và vốn nước ngoài khoảng 13.852 tỷ đồng.

Đối với các bộ, ngành trung ương, tổng vốn được bố trí đạt khoảng 5.058 tỷ đồng, gồm 3.480 tỷ đồng vốn trong nước và 2.208 tỷ đồng vốn nước ngoài. Mức bố trí này tăng khoảng 11,75% so với giai đoạn 2016-2020 và chiếm khoảng 0,5% tổng ngân sách trung ương dành cho tất cả các ngành, lĩnh vực trong giai đoạn 2021-2025.

Đối với các địa phương, tổng vốn đầu tư phát triển được phân bổ khoảng 15.398 tỷ đồng, gồm 3.575 tỷ đồng vốn trong nước và 11.823 tỷ đồng vốn nước ngoài. Mức vốn này tăng khoảng 21,72% so với giai đoạn 2016-2020 và chiếm khoảng 1,41% tổng ngân sách trung ương bố trí cho tất cả các ngành, lĩnh vực trong cùng giai đoạn.

Nguồn vốn đầu tư phát triển đã góp phần đáp ứng nhu cầu triển khai các dự án hạ tầng kỹ thuật xử lý môi trường, từng bước nâng cấp hệ thống thu gom, xử lý chất thải; tăng cường năng lực quan trắc và giám sát môi trường; xử lý các vấn đề môi trường bức xúc; bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; đồng thời nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Việc tăng cường đầu tư cho môi trường cũng góp phần ngăn chặn xu hướng ô nhiễm, suy thoái môi trường; từng bước cải thiện chất lượng môi trường tại nhiều khu vực; nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực môi trường; thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển kinh tế các-bon thấp và hướng tới thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030.

Khi các thách thức về môi trường, biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên ngày càng hiện hữu, việc duy trì và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực cho bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là đầu tư cho tương lai. Những dòng vốn được dành cho môi trường hôm nay đang góp phần tạo dựng nền tảng cho một nền kinh tế xanh hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các thách thức của quá trình phát triển.