Kiến tạo hành lang pháp lý cho kinh tế biển xanh và bền vững

Xây dựng cơ chế chính sách ưu đãi nhằm phát triển kinh tế theo hướng bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác.

Thách thức mới trong không gian đại dương

Sau gần 10 năm đi vào cuộc sống, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 đã bộc lộ những hạn chế, chưa hoàn toàn tương thích với bối cảnh phát triển mới của Đất nước cũng như sự thay đổi nhanh chóng của hệ thống pháp luật chuyên ngành. Không gian đại dương hiện nay đang chứng kiến những chuyển dịch sâu sắc, không còn bó hẹp trong các ngành truyền thống mà mở rộng sang các lĩnh vực giàu tiềm năng như năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao và công nghệ sinh học biển.

Tuy nhiên, song hành cùng cơ hội là áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, nước biển dâng và tình trạng ô nhiễm môi trường biển, đặc biệt là rác thải nhựa đại dương. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng hiện đại, dựa trên nền tảng khoa học - công nghệ và dữ liệu để quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên quý giá này.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh áp lực phát triển ngày càng lớn, việc hoàn thiện thể chế phải đi đôi với việc thiết lập các tiêu chuẩn rõ ràng và tăng cường phối hợp liên ngành, liên cấp. Các chính sách mới phải được xây dựng trên cơ sở khoa học và thực tiễn để đảm bảo tính thống nhất trên phạm vi cả nước, hướng tới mục tiêu cao nhất là hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và sinh kế bền vững cho người dân. Đây được xem là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo ra hành lang pháp lý đồng bộ, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Việc sửa đổi Luật không chỉ là yêu cầu về mặt hành chính mà còn là cam kết của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế trong việc quản trị đại dương bền vững. Các chính sách mới tập trung vào cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất 5 nhóm chính sách lớn trong dự án Luật sửa đổi nhằm tạo sự đột phá trong quản trị biển:

Một là, quản lý không gian biển thống nhất, nhằm tăng cường tính minh bạch và phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên.

Hai là, bảo vệ vùng bờ và hệ sinh thái, tập trung hoàn thiện các quy định bảo vệ tài nguyên môi trường vùng bờ và các hệ sinh thái nhạy cảm trước tác động tiêu cực.

Ba là, kiểm soát ô nhiễm quyết liệt, đặc biệt chú trọng kiểm soát rác thải nhựa và các nguồn gây ô nhiễm mới phát sinh từ hoạt động kinh tế.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số, trọng tâm là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và ứng dụng chuyển đổi số trong công tác quản lý.

Năm là, thúc đẩy kinh tế biển xanh, xây dựng cơ chế chính sách ưu đãi nhằm phát triển kinh tế theo hướng bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác.

Đổi mới tư duy lập pháp: Linh hoạt và đồng bộ

Một trong những điểm đổi mới quan trọng nhất trong lần sửa đổi này là việc chuyển dịch sang tư duy xây dựng “luật khung”. Theo ông Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Luật sẽ tập trung quy định các nguyên tắc, chủ trương và định hướng lớn. Các nội dung chi tiết mang tính kỹ thuật sẽ được giao cho Chính phủ và các bộ quy định để đảm bảo sự linh hoạt, kịp thời điều chỉnh trước những biến động của thực tiễn.

Bên cạnh đó, việc rà soát để đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ giữa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo với các bộ luật khác như Luật Đầu tư, Luật Dầu khí, Luật Xây dựng là nhiệm vụ trọng tâm. Nhiều chuyên gia đã đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để rà soát, phát hiện những điểm chồng chéo trong hệ thống văn bản pháp luật, từ đó kịp thời kiến nghị sửa đổi.

Để các quy định của Luật thực sự đi vào cuộc sống, Ủy ban đã tổ chức nhiều đoàn khảo sát tại các “đầu tàu” kinh tế như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, các tổng công ty hóa chất, giấy, dệt may và các địa phương. Từ những phản hồi thực tế này, cách tiếp cận “luật khung” được khẳng định là hướng đi đúng đắn, tạo dư địa cho Chính phủ và các bộ, ngành ban hành văn bản hướng dẫn, giúp hệ thống pháp luật có thể kịp thời ứng phó với những biến động nhanh chóng của tình hình kinh tế - xã hội.