 |
| PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI (bên trái) và ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội (bên phải) chủ trì buổi làm việc. |
Tại buổi làm việc giữa Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vào ngày 15/6/2026, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng, Việt Nam đang chứng kiến một giai đoạn cải cách thể chế kinh tế với nhịp độ và tinh thần rất mạnh mẽ.
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Đồng thời, tư duy lập pháp cũng đang chuyển từ cách tiếp cận quản lý theo hướng kiểm soát sang kiến tạo phát triển, trong khi bộ máy hành chính được sắp xếp theo hướng tinh gọn và hiệu quả hơn.
Theo Chủ tịch VCCI, điểm đặc biệt của đợt cải cách lần này là chiều sâu cải cách được hiện thực hóa chủ yếu thông qua hoạt động lập pháp. Điều đó khiến vai trò của Ủy ban Kinh tế và Tài chính trở nên đặc biệt quan trọng khi phần lớn các đạo luật có tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh đều đi qua quá trình thẩm tra và cho ý kiến của Ủy ban, từ đất đai, đầu tư, đấu thầu, quy hoạch đến thuế, tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp.
“Chất lượng môi trường kinh doanh của Việt Nam trong những năm tới sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng những đạo luật được xây dựng và hoàn thiện trong giai đoạn này”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.
Từ thực tiễn tiếp xúc cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cho biết doanh nghiệp hiện có 3 kỳ vọng lớn đối với quá trình hoàn thiện pháp luật. Trước hết là một hệ thống pháp luật ổn định, có khả năng dự báo cao để doanh nghiệp yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn. Thứ hai là yêu cầu về tính thống nhất, rõ ràng nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định. Thứ ba là thu hẹp khoảng cách giữa chính sách trên giấy và thực thi trong thực tế.
Theo Chủ tịch VCCI, chương trình lập pháp của Quốc hội nhiệm kỳ hiện nay có khối lượng công việc rất lớn và tiến độ triển khai nhanh. Đây là yêu cầu cần thiết để tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển, song đồng thời cũng đặt ra đòi hỏi cao hơn về chất lượng chính sách. Một đạo luật kinh tế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp và đủ ổn định để doanh nghiệp có thể dự liệu hoạt động đầu tư, kinh doanh trong trung và dài hạn.
Đối với Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), VCCI đánh giá cao nhiều nội dung đổi mới nhưng cho rằng các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng doanh nghiệp có thể tự đọc, tự hiểu và tự tiếp cận. Theo đó, các mức hỗ trợ cần được lượng hóa rõ ràng thay vì chỉ dừng lại ở các nguyên tắc mang tính định hướng.
Báo cáo của VCCI tại buổi làm việc cho thấy, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục mở rộng nhanh về số lượng. Từ khoảng 811.000 doanh nghiệp đang hoạt động năm 2020, đến năm 2025 con số này đã vượt 1 triệu doanh nghiệp, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp của nền kinh tế và tạo việc làm cho khoảng 9,27 triệu lao động.
Tuy nhiên, sự gia tăng về số lượng chưa đi cùng với sự cải thiện tương xứng về chất lượng và sức khỏe doanh nghiệp. Trong năm 2025 vẫn có khoảng 35.800 doanh nghiệp giải thể, tăng 66,9%, cùng với 112.700 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động.
Đặc trưng nổi bật của khu vực tư nhân hiện nay vẫn là tình trạng “đông nhưng nhỏ”. Gần 70% doanh nghiệp ngoài Nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng, hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động. Quy mô vốn bình quân của doanh nghiệp tư nhân chỉ khoảng 49,2 tỷ đồng, thấp hơn rất nhiều so với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp Nhà nước.
Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng còn nhiều hạn chế. Tỷ suất lợi nhuận chỉ đạt khoảng 1,4%, trong khi năng lực đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và quản trị doanh nghiệp vẫn ở mức thấp. Chỉ 7,5% doanh nghiệp đưa ra sản phẩm hoặc dịch vụ mới trong vòng ba năm gần đây và chưa đến 40% doanh nghiệp sử dụng ít nhất một công nghệ số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
 |
| Các đại biểu phát biểu ý kiến tại buổi làm việc. |
Đáng chú ý, theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng ban Pháp chế, khó khăn của doanh nghiệp hiện đã dịch chuyển mạnh từ đầu vào sang đầu ra. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng lên 60,2%, tương đương giai đoạn khó khăn nhất của Covid-19. Điều này khiến tâm lý phòng thủ gia tăng, với hơn một nửa số doanh nghiệp lựa chọn giữ nguyên quy mô hoạt động.
Tiếp cận vốn vẫn là điểm nghẽn mang tính cấu trúc của khu vực doanh nghiệp tư nhân. Có tới 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm và 93,5% khoản vay yêu cầu thế chấp. Trong khi đó, khả năng dự báo chính sách của doanh nghiệp còn rất hạn chế khi chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp tự tin có thể dự đoán các thay đổi chính sách trong tương lai.
Đối với khu vực hộ kinh doanh, khoảng 6,1 triệu hộ hiện đang tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động. Tuy nhiên, sức chống chịu của khu vực này đang suy giảm đáng kể khi 81,5% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu giảm trong năm 2025 và hơn 73% cho rằng các khó khăn pháp lý ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo đánh giá của VCCI, khu vực kinh tế tư nhân hiện đang phải đối mặt với sức ép kép từ những hạn chế cấu trúc kéo dài trong nội tại nền kinh tế và các cú sốc từ môi trường bên ngoài. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước những biến động này.
Bên cạnh những khó khăn nội tại của doanh nghiệp, báo cáo của VCCI cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn trong môi trường đầu tư, kinh doanh. Khảo sát của VCCI cũng cho thấy khoảng cách giữa quy định và thực tiễn vẫn còn khá lớn. Khoảng 25% doanh nghiệp phản ánh quy trình thực hiện thủ tục không đúng như công bố; hơn 33% cho biết thời gian xử lý kéo dài hơn quy định; 38,18% vẫn phải chi trả chi phí không chính thức và hơn 24% buộc phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh.
Từ thực trạng này, VCCI đề xuất tăng cường cơ chế tham vấn doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách, nghiên cứu luật hóa việc tham vấn chính thức cộng đồng doanh nghiệp khi xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời thiết lập cơ chế hợp tác thường xuyên giữa VCCI và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.
Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, việc phản ánh đầy đủ và kịp thời tiếng nói từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh sẽ góp phần nâng cao chất lượng các đạo luật và hiệu quả quản trị quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách thể chế sâu rộng, đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu phát triển khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn mới.
