Doanh nghiệp cần tiên phong trong cuộc đua giảm phát thải

Các doanh nghiệp cần thực thi nghiêm túc các tiêu chuẩn xanh, hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai.

Trao đổi tại Diễn đàn Quốc gia về môi trường và khí hậu năm 2026, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, dư địa để các doanh nghiệp Việt Nam giảm phát thải hiện nay là vô cùng lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, năng lượng và nông nghiệp. Áp lực từ các tiêu chuẩn phát triển bền vững và yêu cầu khắt khe từ các thị trường xuất khẩu đang tạo ra một làn sóng chuyển đổi xanh rõ nét, mở ra cơ hội lớn trong việc thu hút nguồn vốn xanh từ các định chế tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ cũng thẳng thắn chỉ ra rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là khả năng huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi. Trong khi các tập đoàn lớn có thể chủ động về mặt công nghệ và vốn, thì các doanh nghiệp vừa và nhỏ lại đang rất lúng túng trong việc tiếp cận tài chính xanh cũng như đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật phát thải thấp. Trước thực trạng này, việc sớm hình thành thị trường các-bon và hệ thống tín chỉ các-bon trong nước được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ tài chính quan trọng, tạo động lực và nguồn lực tài chính trực tiếp để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới công nghệ.

Đồng quan điểm về tính cấp thiết của vấn đề, bà Lê Nguyễn Thiên Nga, Viện trưởng Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược Phát triển phân tích, tối ưu hóa năng lượng không còn là giải pháp cải thiện hiệu quả đơn thuần mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để tồn tại. Hiện nay, các ngành xương sống như thép, xi măng và hóa chất đang chiếm tới 50% đến 60% tổng tiêu thụ năng lượng công nghiệp, do đó chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất từ biến động giá nhiên liệu.

Việc mạnh dạn đầu tư công nghệ tiên tiến có thể giúp doanh nghiệp tiết giảm từ 10% đến 20% chi phí năng lượng. Quan trọng hơn, bà Lê Nguyễn Thiên Nga coi áp lực năng lượng như một cơ chế sàng lọc tự nhiên của thị trường. Quá trình này buộc các doanh nghiệp yếu kém, sử dụng công nghệ lạc hậu phải chủ động thay đổi hoặc chấp nhận bị đào thải, từ đó thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế tái cấu trúc theo hướng hiệu quả và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ vĩ mô, TS. Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng đưa ra lời cảnh báo về những rủi ro khi chậm chân trong dịch chuyển xanh. Đây không còn là câu chuyện riêng của từng căn nhà xưởng mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh kinh tế quốc gia. Nếu không nhanh chóng xanh hóa nguồn năng lượng đầu vào, các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, nông sản của Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ mất dần thị phần tại các thị trường cao cấp như EU hay Mỹ, nơi các quy định về dấu chân carbon đang ngày càng siết chặt.

TS. Ngô Đức Lâm khẳng định, những doanh nghiệp sớm sở hữu chứng nhận sử dụng năng lượng xanh sẽ nắm giữ lợi thế lớn về thuế quan và có cơ hội chuyên sâu tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn từ phía cơ quan quản lý, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải chuyển dịch mạnh mẽ từ các cam kết trên giấy sang hành động thực chất nhằm nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Tư duy quản lý nhà nước đang chuyển hướng sang kiến tạo tuân thủ, lấy hiệu quả thực thi của doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời đẩy mạnh công tác hậu kiểm dựa trên dữ liệu số và hệ thống quan trắc tự động để tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.

Hiện thực hóa các định hướng chiến lược này, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu bằng những giải pháp thực tiễn và chuyển biến rõ rệt. Việc tối ưu hóa ánh sáng, thông gió tự nhiên hay lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái không chỉ giảm phát thải mà còn mang lại giá trị kinh tế trực tiếp. Thực tế chứng minh, sau thời gian khấu hao đầu tư từ 3 đến 5 năm, các hệ thống này sẽ tạo ra lợi nhuận bền vững cho doanh nghiệp từ chính phần điện năng tiết kiệm được.

Giảm phát thải khí nhà kính là một xu thế tất yếu và mang tính toàn cầu. Những doanh nghiệp chủ động nắm bắt công nghệ, tối ưu hóa nguồn lực và thực thi nghiêm túc các tiêu chuẩn xanh sẽ không chỉ vượt qua các rào cản kỹ thuật mà còn tự xây dựng được năng lực cạnh tranh cốt lõi, hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai.