Miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực công nghệ: Cú hích giữ chân "chất xám" trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo

Kỹ sư công nghệ hiện chịu áp lực lớn trong việc liên tục phải cập nhật kiến thức và tự đầu tư học tập để theo kịp công nghệ mới. Ảnh: AIZ.

Doanh nghiệp công nghệ kỳ vọng “giữ chân” nhân lực chất lượng cao

Trong nhiều năm qua, bài toán lớn nhất với các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam không chỉ là vốn hay thị trường, mà là nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân tài ngày càng gay gắt, nhiều kỹ sư giỏi của Việt Nam đã lựa chọn làm việc cho doanh nghiệp nước ngoài hoặc dịch chuyển sang các thị trường có chính sách đãi ngộ hấp dẫn hơn.

Là sáng lập - founder doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực an ninh mạng – ngành đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn sâu và liên tục cập nhật công nghệ, Công ty An ninh mạng SCS hiện có khoảng 70 nhân sự. Hàng năm, chi phí nhân sự chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp.

Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch công ty cổ phần AIZ cho rằng, đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công khi thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một tín hiệu tích cực.

Ý nghĩa của chính sách không chỉ nằm ở phần thu nhập được miễn thuế, mà còn ở thông điệp “Nhà nước đang nhìn nhận nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI, an ninh mạng, dữ liệu và đổi mới sáng tạo như một lực lượng chiến lược cho tăng trưởng quốc gia trong giai đoạn tới”, ông Vũ Thanh Thắng bày tỏ.

Trong khi đó, đối với nhân lực trình độ cao, điều này sẽ tạo thêm động lực để các kỹ sư, nhà nghiên cứu và chuyên gia công nghệ lựa chọn gắn bó với những công việc có hàm lượng tri thức cao.

Thực tế hiện nay cho thấy, trong các lĩnh vực như AI hay an ninh mạng, nhân lực chất lượng cao luôn có tính cạnh tranh toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ chính sách nào giúp cải thiện thu nhập thực nhận và ghi nhận đúng giá trị lao động tri thức đều có ý nghĩa rất lớn.

Ông Vũ Thanh Thắng cũng đánh giá cao việc dự thảo đề xuất mở rộng đối tượng áp dụng cho cả nhiệm vụ khoa học công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước và không sử dụng ngân sách nhà nước.

“Dự thảo đề xuất mở rộng đối tượng áp dụng cho cả nhiệm vụ khoa học công nghệ không sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là điểm rất thực tế, bởi hoạt động đổi mới sáng tạo không chỉ diễn ra trong các đề tài nghiên cứu nhà nước, mà phần lớn nằm trong doanh nghiệp, phòng lab tư nhân, startup và các dự án có khả năng thương mại hóa”, ông Vũ Thanh Thắng chia sẻ.

Đây là điểm rất thực tế, bởi hoạt động đổi mới sáng tạo không chỉ diễn ra trong các đề tài nghiên cứu nhà nước, mà phần lớn nằm trong doanh nghiệp, phòng lab tư nhân, startup và các dự án có khả năng thương mại hóa. Nếu chính sách chỉ giới hạn trong khu vực sử dụng ngân sách nhà nước, tác động sẽ hẹp hơn rất nhiều.

Mặt khác, nếu được triển khai minh bạch, dễ áp dụng, chính sách không chỉ dừng ở ưu đãi thuế mà còn trở thành công cụ quan trọng để Việt Nam hình thành lực lượng nhân lực chất lượng cao cho các ngành chiến lược như AI, bán dẫn, an ninh mạng, dữ liệu và chuyển đổi số.

Theo ông Vũ Thanh Thắng, trong các lĩnh vực như AI hay an ninh mạng, nhân lực chất lượng cao luôn có tính cạnh tranh toàn cầu, nên chính sách ưu đãi thuế sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam giữ chân người giỏi tốt hơn, đồng thời tạo thêm sức hút với chuyên gia quốc tế và nhân lực Việt Nam ở nước ngoài.

Do đó, việc sử dụng chính sách thuế như một công cụ hỗ trợ được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Không chỉ doanh nghiệp, chính người lao động trong ngành cũng đang kỳ vọng lớn vào đề xuất này.

Anh Nguyễn Quang Duy, kỹ sư công nghệ có gần 10 năm làm việc trong lĩnh vực phần mềm ở Hà Nội, cho biết,khoản thuế thu nhập cá nhân hiện chiếm khoảng 25-30% tổng thu nhập mỗi tháng của anh. Nếu khoản thuế này được miễn hoặc giảm đáng kể thì đây thực sự là thông tin rất vui với anh em kỹ sư công nghệ.

Kỹ sư công nghệ hiện chịu áp lực lớn trong việc liên tục phải cập nhật kiến thức và tự đầu tư học tập để theo kịp công nghệ mới.

“Thu nhập nhìn có vẻ cao, nhưng lại luôn phải đối mặt với áp lực nghề nghiệp. Nếu được giảm thuế, người lao động sẽ có thêm động lực để tiếp tục theo nghề, đầu tư nghiên cứu và sáng tạo”, anh Nguyễn Quang Duy nói.

Đòn bẩy chiến lược cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực khoa học công nghệ được Bộ Tài chính đưa ra trong dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật thuế Thu nhập cá nhân, dự kiến áp dụng từ năm 2026.

Theo đó, một số khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể được miễn thuế nhằm thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học công nghệ quốc gia.

Hiện khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, việc miễn hoặc giảm thuế thu nhập cá nhân sẽ giúp tăng thu nhập thực tế cho người lao động mà không làm tăng đáng kể chi phí của doanh nghiệp.

Các chuyên gia khẳng định, đây không đơn thuần là một chính sách ưu đãi thuế mà còn là thông điệp chiến lược về ưu tiên phát triển khoa học công nghệ trong giai đoạn mới.

TS. Trần Trung Kiên, Giám đốc Chương trình đào tạo thuế, Khoa Tài chính công (Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh) nhận định, nếu muốn xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo thì phải có chính sách đủ mạnh cho nhóm lao động tạo ra tri thức.

Chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực công nghệ không chỉ giúp giữ chân đội ngũ kỹ sư, chuyên gia trong nước mà còn tạo lợi thế để Việt Nam thu hút nhân lực quốc tế và thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho R&D. Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm cơ chế triển khai rõ ràng và minh bạch.

Đối với các lĩnh vực như AI và an ninh mạng, ông Vũ Thanh Thắng cho rằng, chính sách ưu đãi thuế được coi là yếu tố rất quan trọng để giữ người giỏi ở lại Việt Nam, thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài quay về và giúp doanh nghiệp Việt Nam đủ sức cạnh tranh với thị trường quốc tế.

Do vậy, ngoài việc miễn thuế, điều quan trọng nhất là cách triển khai để chính sách thực sự phát huy hiệu quả. Theo đó, đối với chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân cho hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, thủ tục xác nhận cần được thiết kế đơn giản để doanh nghiệp dễ tiếp cận. Đồng thời, doanh nghiệp nên có cơ chế đăng ký hoặc xác nhận nhiệm vụ R&D, đổi mới sáng tạo theo dự án, theo sản phẩm hoặc theo nhóm nhân sự thay vì phải xin quá nhiều loại giấy tờ.

Mặt khác, theo ông Vũ Thanh Thắng, hiện nay, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đã có thêm hành lang pháp lý từ các nghị quyết lớn của Bộ Chính trị như Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW. Tuy nhiên, để các chủ trương đi vào thực tế, cần có thêm thông tư hướng dẫn cụ thể cũng như sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành.