Hơn 6 triệu đơn vị điều tra: Ngành Thống kê chủ động kiểm soát dữ liệu

Việc đẩy nhanh thời gian công bố kết quả tổng điều tra của ngành Thống kê trước 7 tháng so kế hoạch cũ đồng nghĩa với việc rút ngắn thời gian thu thập thông tin nên đòi hỏi lực lượng tham gia TĐTKT lớn hơn nhiều.

Theo Quyết định số 303/QĐ-BTC ngày 12/2/2026 của Bộ Tài chính, một số nội dung Phương án Tổng điều tra kinh tế năm 2026 được sửa đổi. Cụ thể, giai đoạn 2 sẽ thực hiện từ ngày 01/3/2026 đến hết ngày 30/4/2026, dành cho doanh nghiệp; đơn vị sự nghiệp ngoài công lập; hội, hiệp hội; cơ sở sản xuất kinh doanh trực thuộc cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập; chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam. Kết quả sơ bộ được công bố vào tháng 6/2026; kết quả chính thức được công bố vào quý IV/2026, sớm hơn 7 tháng.

Mỗi khâu triển khai đều có vai trò quan trọng trong đóng góp vào kết quả cuộc tổng điều tra, tuy nhiên, với việc điều chỉnh kế hoạch theo Quyết định số 303/QĐ-BT, hai khâu thu thập dữ liệu và kiểm tra, xử lý, làm sạch dữ liệu là chịu áp lực lớn nhất.

Với khối lượng phiếu thu thập thông tin rất lớn từ hơn 5 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể và hơn 1 triệu doanh nghiệp đòi hỏi khối lượng điều tra viên, giám sát viên rất lớn. Việc đẩy nhanh thời gian công bố kết quả tổng điều tra trước 7 tháng so kế hoạch cũ đồng nghĩa với việc rút ngắn thời gian thu thập thông tin đòi hỏi lực lượng tham gia TĐTKT lớn hơn nhiều. Hơn nữa, việc trong thời gian ngắn tuyển đủ điều tra viên có chất lượng để thực hiện thu thập thông tin giai đoạn 2 đối với phiếu doanh nghiệp là một áp lực lớn đối với các địa phương.

Quan trọng hơn, trong thời gian ngắn thực hiện kiểm tra, xử lý và làm sạch dữ liệu điều tra khổng lồ là một thách thức rất lớn đối với ngành Thống kê để có thể đạt chất lượng tốt, có độ tin cậy cao phục vụ cho Đảng, Chính phủ và các cơ quan trong công tác chỉ đạo điều hành.

Theo bà Đỗ Thị Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Thống kê, phạm vi thu thập thông tin lần này rất rộng, do đó, công tác điều tra vẫn có nguy cơ xảy ra sai lệch hoặc thiếu hụt thông tin đến từ nguyên nhân khách quan.

Đối với khối doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ tuy chiếm số lượng lớn, đây là nhóm đối tượng có hệ thống kế toán thường chưa tốt như các doanh nghiệp có quy mô lớn, vì vậy việc tổng hợp số liệu đôi khi chưa thật sự đầy đủ và thống nhất. Việc thu thập thông tin về lao động chia chi tiết theo độ tuổi, theo trình độ đối với nhóm doanh nghiệp này cũng có thể có những sai sót trong quá trình kê khai thông tin do nhiều doanh nghiệp không có phần mềm quản lý nhân sự mà phải thực hiện thống kê, tính toán thủ công.

Bên cạnh đó, đối với các đơn vị sự nghiệp ngoài công lập, các hội, hiệp hội, do đặc thù hoạt động không đặt mục tiêu lợi nhuận là chính, nên việc theo dõi các chỉ tiêu kinh tế, tài chính chưa được quan tâm thường xuyên. Ngoài ra, với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, sự khác biệt giữa quy định báo cáo quốc tế và trong nước cũng có thể dẫn đến cách hiểu chưa thống nhất khi kê khai.

Ngoài các vấn đề trên, qua thực tế triển khai cho thấy vẫn còn sai sót chủ yếu mang tính kỹ thuật do đối tượng cung cấp thông tin chưa thực sự hiểu rõ nội dung bảng hỏi của phiếu điều tra. Điều này không được kiểm soát sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng số liệu.

Phổ biến nhất là nhầm lẫn về đơn vị tính, ví dụ giữa “đồng” và “triệu đồng”, dẫn đến sai lệch lớn về giá trị. Bên cạnh đó là việc nhầm lẫn giữa các chỉ tiêu tài chính như doanh thu thuần với tổng thu nhập, hoặc giữa vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu. Ngoài ra, còn có những trường hợp số liệu chưa hợp lý giữa các chỉ tiêu liên quan, như giữa lao động và tiền lương, cũng như tình trạng bỏ sót thông tin, đặc biệt là các đơn vị trực thuộc hoặc các nội dung mới.

Việc xác định mã ngành kinh tế tuy đã được ứng dụng công nghệ AI trên hệ thống để giúp doanh nghiệp xác định đúng mã ngành kinh tế nhưng vẫn còn doanh nghiệp xác định sai, dẫn đến sai luồng kê khai thông tin trên phiếu, kéo theo thông tin sai lệch và thiếu hụt thông tin cần thu thập.

Hiện hệ thống thu thập thông tin của ngành Thống kê có đầy đủ các công cụ để giúp cảnh báo cho doanh nghiệp, điều tra viên phát hiện ra sai sót nhằm hạn chế tối đa các sai sót trong quá trình kê khai thông tin.

Ngành Thống kê đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, AI để kiểm soát sai sót, làm sạch thông tin, đảm bảo độ chính xác của dữ liệu.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thống kê Đỗ Thị Ngọc, nguyên nhân của việc sai lệch, số liệu thông tin thu thập cuộc tổng điều tra này có thể xuất phát từ nhiều phía. Trước hết là về nhận thức, một số đơn vị chưa nhận thức rõ ý nghĩa của việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác cho hoạt động thống kê nói chung và Tổng điều tra kinh tế nói riêng. Bên cạnh đó là yếu tố năng lực quản lý dữ liệu của chính đơn vị, đặc biệt ở các đơn vị nhỏ, việc tổng hợp số liệu còn hạn chế.

Trong Tổng điều tra kinh tế năm 2026, ngành Thống kê đã chủ động điều chỉnh biểu mẫu theo hướng đơn giản, dễ hiểu hơn; đồng thời hệ thống kê khai điện tử được thiết kế phù hợp với từng loại hình đơn vị, giúp giảm nhầm lẫn trong quá trình thực hiện. Cục Thống kê hiện cũng đã có cơ chế kiểm soát chất lượng và phát hiện dữ liệu bất thường thực hiện xuyên suốt trong quá trình thu thập thông tin trên hệ thống.

Cụ thể, hệ thống kê khai điện tử có chức năng kiểm tra tự động, khi phát hiện số liệu chưa hợp lý sẽ cảnh báo ngay để đơn vị kịp thời rà soát, điều chỉnh. Đồng thời, cơ quan thống kê các cấp theo dõi tiến độ và tình hình kê khai thường xuyên, qua đó kịp thời hỗ trợ các đơn vị khi phát sinh vướng mắc. Bên cạnh đó, số liệu còn được đối chiếu với các nguồn thông tin liên quan như thuế và đăng ký kinh doanh để đảm bảo tính chính xác và thống nhất. Nhờ đó, nhiều sai sót được phát hiện và xử lý ngay trong quá trình thu thập.

Để hạn chế việc kê khai thiếu và sai từ các đơn vị điều tra, ngành Thống kê vẫn đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cả về tuyên truyền, hỗ trợ và trực tiếp kiểm tra những sai sót. Trước hết là tăng cường tuyên truyền để các đơn vị hiểu rõ việc cung cấp thông tin chính xác là cần thiết cho cuộc Tổng điều tra phục vụ xây dựng chính sách phù hợp. Đồng thời, tổ chức hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ trong suốt quá trình kê khai để các đơn vị thực hiện đúng ngay từ đầu, căn cứ dữ liệu quá khứ và các nguồn dữ liệu hành chính để kiểm tra, so sánh phát hiện sai sót và yêu cầu hoàn thiện lỗi sai.

Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện biểu mẫu, ứng dụng công nghệ để kiểm tra, cảnh báo sai sót kịp thời, và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định.

Với cách tiếp cận đồng bộ từ nhận diện rủi ro đến kiểm soát và hỗ trợ thực hiện, chất lượng thông tin của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ được nâng cao rõ rệt, đáp ứng tốt yêu cầu quản lý và điều hành trong giai đoạn hiện nay.