Đổi mới giám sát để khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng 2 con số

Quang cảnh Diễn đàn giám sát của Quốc hội sáng 30/7. Ảnh: VPQH

Chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện

Sáng 30/7, tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, nhiều ý kiến cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, hoạt động giám sát cần được đổi mới toàn diện cả về tư duy, nội dung và phương thức, không chỉ kiểm soát việc thực thi mà còn góp phần hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Phát biểu tại diễn đàn, bà Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới không chỉ đòi hỏi những quyết sách đúng, những giải pháp điều hành quyết liệt mà còn đòi hỏi một cơ chế giám sát đủ mạnh để bảo đảm các chủ trương, chính sách của Đảng và các nghị quyết của Quốc hội được tổ chức thực hiện hiệu quả. Trong bối cảnh hoạt động lập pháp của Quốc hội tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng cơ chế ủy quyền và ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khơi thông nguồn lực phát triển, hoạt động giám sát cũng cần chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện.

Theo bà, điểm đổi mới quan trọng nhất là cần chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện. Điều cần đánh giá không chỉ là các chính sách đã được triển khai hay chưa mà là đã tạo ra kết quả gì, nguồn lực quốc gia được sử dụng hiệu quả đến đâu, còn những điểm nghẽn nào cản trở tăng trưởng và cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách ra sao.

“Giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển”, bà Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cách tiếp cận này cũng quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về đánh giá bằng dữ liệu, bằng sản phẩm và kết quả thực tế; lấy kết quả thực hiện làm thước đo đánh giá cán bộ, nhất là người đứng đầu.

Để nâng cao hiệu quả giám sát trong giai đoạn mới, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề xuất tập trung vào 3 nhóm nội dung trọng tâm. Trước tiên là giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng, trong đó tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và hiệu quả huy động, phân bổ, sử dụng các nguồn lực như ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai và tài sản công.

“Chỉ khi nguồn lực được khơi thông và sử dụng đúng nơi, đúng lúc thì mục tiêu của các chủ trương phát triển mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng”, bà Chinh nhấn mạnh.

Bà Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: VPQH

Theo bà Phạm Thúy Chinh, đối với các dự án quan trọng quốc gia, điều quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà là đồng vốn đó có tạo ra tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế hay không.

Nội dung thứ hai là giám sát các động lực tăng trưởng mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tư nhân, thị trường vốn, thị trường tài chính và môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, cần đánh giá hiệu quả triển khai các cơ chế đặc thù, mô hình thí điểm và các chính sách thúc đẩy những ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Theo đó, hoạt động giám sát không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần tạo lập môi trường thuận lợi để các động lực tăng trưởng mới phát triển.

Nội dung cuối cùng là đổi mới chính hoạt động giám sát theo hướng dựa trên dữ liệu và bằng chứng; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại để nâng cao chất lượng đánh giá, dự báo chính sách. Bên cạnh đó, cần tăng cường sử dụng kết quả kiểm toán, thanh tra, đồng thời hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát nhằm tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, điều hành và hoàn thiện chính sách.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính thông tin thêm, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đang triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ đoàn giám sát chuyên đề của Quốc hội về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Theo bà Phạm Thúy Chinh, thời gian qua, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã đổi mới phương thức giám sát và bước đầu đạt kết quả tích cực. Sau khi kết thúc đợt giám sát về thực hiện các nghị quyết của Đảng, Quốc hội gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số và phát triển kinh tế tư nhân, đoàn giám sát đã tổng hợp 333 kiến nghị của 34 tỉnh, thành phố gửi Chính phủ; đến nay đã có 22,2% kiến nghị được các bộ, ngành báo cáo giải trình.

Đề xuất đưa thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW vào chương trình giám sát

Cũng tại diễn đàn, ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành đột phá chiến lược, vì vậy hoạt động giám sát của Quốc hội có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ rào cản và khơi thông nguồn lực cho lĩnh vực này.

Theo ông, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW và Quốc hội thông qua Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, nhiều cơ chế mới đã được thiết lập như: tăng quyền tự chủ cho tổ chức khoa học công nghệ, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và tạo cơ sở pháp lý cho thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Để triển khai Nghị quyết này, hoạt động giám sát của Quốc hội đã chuyển mạnh từ giám sát tuân thủ sang giám sát kiến tạo phát triển, lấy hoàn thiện thể chế, giải phóng nguồn lực và thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm trọng tâm. Thông qua hoạt động lập pháp và giám sát, Quốc hội tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục được những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tham luận tại diễn đàn. Ảnh: VPQH

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn những vướng mắc về cơ chế chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và hạ tầng nghiên cứu cần tiếp tục được tháo gỡ.

Từ thực tiễn đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam kiến nghị Quốc hội tăng cường giám sát 5 nhóm nội dung trọng tâm, gồm: Hoàn thiện thể chế và cơ chế đầu tư dài hạn cho khoa học công nghệ; cơ chế chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đầu tư hạ tầng nghiên cứu và hạ tầng số dùng chung; đồng thời xem xét đưa việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW vào chương trình giám sát của Quốc hội khóa XVI.

Theo các đại biểu, khi hoạt động giám sát thực sự hướng tới hiệu quả chính sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, Quốc hội sẽ không chỉ thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực mà còn đồng hành với Chính phủ trong cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.