Chủ tịch Quốc hội: Không thể giám sát vấn đề mới bằng tư duy, phương thức, công cụ cũ

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, giám sát là một trong 3 chức năng hiến định của Quốc hội. Ảnh: VPQH

Không chỉ phát hiện hạn chế mà còn phải kiến tạo phát triển

Sáng 30/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”. Diễn đàn nhằm tạo cơ sở xây dựng định hướng trọng tâm hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XVI và tiếp tục hoàn thiện cơ chế nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, giám sát là một trong 3 chức năng hiến định của Quốc hội, là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh, đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Theo Chủ tịch Quốc hội, những kết quả đạt được thời gian qua là nền tảng quan trọng, song yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát. Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược, nhiều nhiệm vụ mang tính đột phá và nhiều vấn đề chưa có tiền lệ; cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh, hoạt động giám sát cũng phải thay đổi tương ứng.

“Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo đó, Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo phương thức giám sát mới với tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, theo đuổi đến cùng trách nhiệm và kết quả. Giám sát không chỉ nhằm xem xét việc đã làm mà còn phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế mà còn phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

“Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống Nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Diễn đàn tập trung thảo luận những định hướng trọng tâm. Trong đó có việc lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, các lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, Nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá cao những đổi mới trong hoạt động giám sát của Quốc hội thời gian qua. Ảnh: VPQH

Cùng với đó, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm mọi kiến nghị giám sát được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất. Đồng thời, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

“Tinh thần phải thật rõ: Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế”, Chủ tịch Quốc hội nêu.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi 3 vấn đề lớn gồm: giám sát nội dung gì để tạo chuyển biến lớn nhất; giám sát bằng phương thức nào để bảo đảm thực chất nhất; và làm thế nào để mọi kết luận, kiến nghị giám sát đều được thực hiện đến cùng. Kết quả của Diễn đàn sẽ được chắt lọc thành những định hướng, nhiệm vụ và giải pháp khả thi phục vụ xây dựng định hướng trọng tâm hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XVI.

Chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang tổ chức thi hành pháp luật

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá cao những đổi mới trong hoạt động giám sát của Quốc hội thời gian qua. Theo Phó Thủ tướng, nội dung giám sát ngày càng bám sát các vấn đề chiến lược, cấp bách và những điểm nghẽn của nền kinh tế; phương thức giám sát được đổi mới theo hướng toàn diện, linh hoạt, thực chất hơn; nhiều kiến nghị sau giám sát đã được tiếp thu, thể chế hóa, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả giám sát trong thời gian tới, Phó Thủ tướng đề nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục quan tâm, nghiên cứu, triển khai một số giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát trong thời gian tới.

Trong đó, chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật - được đánh giá là một trong những khâu yếu hiện nay. Cần tập trung giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới ban hành, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và các chính sách tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp để kịp thời xác định nguyên nhân của những bất cập và có kiến nghị xử lý phù hợp.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị tăng cường khảo sát, giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã; giám sát đồng thời việc giao nhiệm vụ và các điều kiện bảo đảm thực hiện như thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực quản trị. Qua đó, kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không đi đôi với phân bổ nguồn lực hoặc giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện.

Theo Phó Thủ tướng, các kết luận giám sát cần gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả cụ thể; đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số để nâng cao chất lượng, tính khách quan và minh bạch của hoạt động giám sát.

Một nội dung khác được nhấn mạnh là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và công tác quản lý của Chính phủ; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin đã được kiểm chứng, tránh chồng chéo trong giám sát, đồng thời phát huy vai trò của người dân, doanh nghiệp, hiệp hội và các chuyên gia trong việc cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập.

Toàn cảnh Diễn đàn. Ảnh: VPQH

Báo cáo đề dẫn tại Diễn đàn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI cần tiếp tục bám sát các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Quốc hội, tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Theo đó, 3 định hướng lớn được đặt ra gồm: Giám sát phục vụ thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới; giám sát nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; đồng thời xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và kỳ vọng của cử tri, Nhân dân, ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp cũng như chủ động nhận diện các thách thức mới.

Bên cạnh việc xác định đúng các định hướng chiến lược, Diễn đàn cũng tập trung thảo luận các giải pháp cụ thể nhằm đổi mới phương thức giám sát theo hướng chủ động, thực chất hơn, lấy kết quả và tác động của hoạt động giám sát làm thước đo hiệu quả. Trong đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng phân tích, dự báo, lựa chọn nội dung giám sát và theo dõi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát.