Chuyển đổi số đang mở rộng không gian phát triển cho kinh tế sáng tạo

Cơ hội để thế hệ trẻ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế số.

Kinh tế số mở rộng không gian tăng trưởng

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 1266/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045. Trong ba trụ cột gồm chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, mục tiêu đưa quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP vào năm 2030 được xem là động lực tạo ra không gian tăng trưởng mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo Chiến lược, Việt Nam hướng tới xây dựng nền quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu cùng trí AI, phát triển hạ tầng số đồng bộ, hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, thúc đẩy thương mại điện tử, hình thành thị trường dữ liệu an toàn, mở rộng ứng dụng AI trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những mục tiêu này không chỉ tạo thêm dư địa cho nền kinh tế số mà còn mở ra cơ hội phát triển đối với lực lượng doanh nghiệp công nghệ, cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo cùng nguồn nhân lực trẻ.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia nhận định chuyển đổi số đang tạo ra một hệ sinh thái mới, nơi sáng tạo trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Khi dữ liệu, AI, điện toán đám mây hay các nền tảng số trở thành hạ tầng của nền kinh tế, những ý tưởng sáng tạo có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao, góp phần hình thành các mô hình tăng trưởng mới.

Nghiên cứu của TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan, Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho thấy giới trẻ hiện nay là lực lượng có khả năng thích ứng rất nhanh với công nghệ. Đây là lợi thế quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Khả năng tiếp cận nhanh các công cụ số giúp người trẻ rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng với quá trình hiện thực hóa sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để tham gia các lĩnh vực mới của nền kinh tế sáng tạo.

Nhìn từ mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP, lợi thế của lực lượng lao động trẻ càng trở nên rõ nét. Khi doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số, nhu cầu về nhân lực có khả năng sáng tạo nội dung số, phát triển phần mềm, thiết kế sản phẩm số, khai thác dữ liệu, ứng dụng AI hay xây dựng mô hình kinh doanh mới sẽ tăng mạnh. Đây chính là cơ hội để thế hệ trẻ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế số thay vì chỉ đóng vai trò người tiêu dùng công nghệ như trước.

Mở rộng dư địa cho kinh tế sáng tạo

Theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025, Việt Nam đứng thứ 34 trong số 132 nền kinh tế. Kết quả này phản ánh những chuyển biến tích cực về năng lực đổi mới sáng tạo của đất nước. Cùng lợi thế đang trong thời kỳ dân số vàng, tỷ lệ người trẻ cao, khả năng tiếp cận khoa học, công nghệ ngày càng tốt, Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện để phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo, sản xuất nội dung số, dịch vụ công nghệ cùng các lĩnh vực ứng dụng AI trong sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh nguồn nhân lực, yếu tố chính sách cũng được xem là nền tảng quan trọng. Việc Đảng, Nhà nước ban hành nhiều chủ trương lớn, nổi bật là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt đổi mới sáng tạo ở vị trí trung tâm của phát triển đã tạo động lực cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chiến lược chuyển đổi số vừa được ban hành tiếp tục bổ sung một mắt xích quan trọng khi định hướng phát triển dựa trên dữ liệu, AI cùng các nền tảng số dùng chung trên phạm vi quốc gia.

Theo TS. Ngô Đắc Thuần, Viện R&D Becamex, các chủ trương lớn của Đảng cùng các quyết định của Chính phủ, bộ, ngành được triển khai đồng bộ đã từng bước hình thành khung chính sách hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Khung chính sách này bao trùm nhiều lĩnh vực từ nghiên cứu, phát triển sản phẩm, đào tạo nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng số đến ứng dụng blockchain, đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, thương mại hóa sản phẩm hay tiếp cận thị trường số.

TS. Ngô Đắc Thuần cho rằng khi hạ tầng số tiếp tục hoàn thiện theo mục tiêu của Chiến lược, doanh nghiệp sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận công nghệ mới, giảm chi phí đổi mới sáng tạo, mở rộng quy mô sản xuất, khai thác hiệu quả dữ liệu trong hoạt động kinh doanh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ khi khả năng tiếp cận nền tảng số, dịch vụ điện toán đám mây, AI hoặc các công cụ phát triển sản phẩm sẽ trở nên dễ dàng hơn trước.

Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi cùng những yêu cầu mới. Theo TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan, người trẻ khởi nghiệp trong lĩnh vực kinh tế sáng tạo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến bản quyền, quản trị nội dung, quyền tác giả đối với sản phẩm do AI tạo ra hay việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện các mô hình AI. Trong khi công nghệ thay đổi rất nhanh, hệ thống pháp luật vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện, tạo cơ sở xử lý hiệu quả những vấn đề phát sinh trên môi trường số.

Ngoài những thách thức về thể chế, nhiều rào cản khác cũng cần sớm được tháo gỡ như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, hạn chế về năng lực tài chính của doanh nghiệp khởi nghiệp, khả năng tiếp cận vốn đầu tư, hạ tầng số chưa đồng đều giữa các địa phương. Các chuyên gia cho rằng quá trình hiện thực hóa mục tiêu kinh tế số sẽ chỉ đạt hiệu quả khi việc phát triển hạ tầng, hoàn thiện chính sách, đào tạo nhân lực, bảo vệ tài sản trí tuệ được triển khai đồng bộ cùng tốc độ phát triển của công nghệ.