VN-Index thiếu sự đồng thuận - Khi nỗi lo lấn át kỳ vọng

VN-Index đang mất đà tăng.

Nỗi lo đang chi phối dòng tiền

VN-Index đã lùi khỏi vùng đỉnh, nhưng phía sau diễn biến của chỉ số là một thị trường đang vận động theo cách không hoàn toàn giống những giai đoạn hưng phấn trước đây.

Theo báo cáo chiến lược tháng 6 của Trung tâm phân tích thuộc Công ty Chứng khoán Phú Hưng (PHS Research), từ đầu năm đến nay, nhóm VN30 ghi nhận mức tăng gần 48,5%, trong khi nhóm cổ phiếu vốn hóa vừa chỉ tăng khoảng 13,1%. Đáng chú ý, nhóm vốn hóa nhỏ thậm chí giảm 6,2%. Khoảng cách ngày càng lớn giữa các nhóm cổ phiếu cho thấy dòng tiền đang tập trung vào một số ít doanh nghiệp dẫn dắt thay vì lan tỏa trên diện rộng như những giai đoạn hưng phấn trước đây.

Sự phân hóa này diễn ra trong bối cảnh thanh khoản trên ba sàn duy trì quanh mức 26.500 tỷ đồng mỗi phiên trong tháng 5 và chưa cho thấy dấu hiệu cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ cổ phiếu giao dịch trên các đường trung bình MA20 và MA50 giảm mạnh, phản ánh sự thu hẹp của độ rộng thị trường. Đà tăng của chỉ số vì thế không còn phản ánh bức tranh chung của phần lớn cổ phiếu niêm yết.

Ở góc độ dòng vốn, khối ngoại tiếp tục bán ròng gần 20.000 tỷ đồng trong tháng 5, trong khi các quỹ ETF ghi nhận trạng thái rút ròng trở lại. Nếu như giai đoạn trước dòng tiền sẵn sàng đặt cược vào triển vọng tăng trưởng của toàn thị trường, thì hiện nay xu hướng chủ đạo là chọn lọc và phòng thủ.

Đáng chú ý, nhịp điều chỉnh hiện tại không đi kèm sự gia tăng đáng kể của thanh khoản. Dòng tiền đang tạm thời đứng ngoài quan sát nhiều hơn là rời bỏ thị trường, cho thấy sự thận trọng vẫn là trạng thái chủ đạo.

Nói cách khác, thị trường hiện không thiếu tiền, mà đang thiếu niềm tin. Dòng tiền vẫn ở lại thị trường nhưng phạm vi hoạt động ngày càng thu hẹp, phản ánh tâm lý dè dặt trước các biến số từ lạm phát, lãi suất, tỷ giá cho tới triển vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.

VN-Index đang lùi về vùng hỗ trợ quanh 1.750 điểm trong bối cảnh thanh khoản và độ rộng thị trường suy yếu. Nguồn: PHS Research.

Khi kỳ vọng bị hạ thấp

Điều đáng chú ý là sự thận trọng của dòng tiền không chỉ thể hiện qua thanh khoản hay độ rộng thị trường, mà còn phản ánh trực tiếp vào mặt bằng định giá.

Tính đến cuối tháng 5, hệ số P/E của thị trường ở mức khoảng 13,7 lần, thấp hơn cả mức trung bình 5 năm và 10 năm. Đây là trạng thái không thường gặp khi VN-Index vẫn đang duy trì ở vùng điểm số cao trong lịch sử.

Thông thường, mỗi giai đoạn thị trường tiến sát vùng đỉnh đều đi kèm với sự mở rộng của định giá khi nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao hơn cho triển vọng tương lai. Tuy nhiên, điều đó chưa diễn ra trong chu kỳ hiện nay.

Mặt bằng giá cổ phiếu đang phản ánh nhiều hơn những nỗi lo thay vì kỳ vọng. Từ biến động của giá năng lượng, nguy cơ lạm phát quay trở lại, áp lực tỷ giá, mặt bằng lãi suất toàn cầu cho tới triển vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp, hầu hết các yếu tố rủi ro vẫn đang được thị trường chiết khấu vào giá.

Thực tế, nhiều yếu tố bất định xuất hiện cùng lúc trong những tháng gần đây. Giá năng lượng biến động mạnh dưới tác động của căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Đồng USD duy trì sức mạnh khiến áp lực tỷ giá chưa hoàn toàn được giải tỏa. Trong khi đó, mặt bằng lãi suất toàn cầu vẫn ở vùng cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch.

Những yếu tố này chưa tạo ra cú sốc đủ lớn để làm thay đổi xu hướng tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam, nhưng lại khiến nhà đầu tư có xu hướng hạ thấp kỳ vọng đối với tốc độ cải thiện lợi nhuận doanh nghiệp trong ngắn hạn.

Đây cũng là lý do mặt bằng P/E của thị trường chưa mở rộng tương ứng với diễn biến của chỉ số. Nói cách khác, thị trường đang chấp nhận trả giá cho hiện tại nhiều hơn là trả giá cho tương lai. Theo đánh giá của PHS Research, phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn xây dựng kế hoạch kinh doanh theo hướng khá thận trọng, trong khi mặt bằng P/E dự phóng ở nhiều nhóm ngành chưa cải thiện đáng kể so với hiện tại, phản ánh kỳ vọng lợi nhuận chưa thực sự mạnh.

Nhìn từ góc độ khác, đây lại là một nghịch lý đáng chú ý. Khi kỳ vọng bị hạ thấp, dư địa cho quá trình tái định giá thường mở rộng hơn. Lịch sử thị trường cho thấy những cơ hội đầu tư lớn hiếm khi xuất hiện khi mọi triển vọng đều sáng rõ, mà thường hình thành trong giai đoạn phần đông nhà đầu tư vẫn còn nghi ngờ về khả năng cải thiện của nền kinh tế và doanh nghiệp.

Điều đó cũng lý giải vì sao mặt bằng định giá hiện nay đang được nhiều tổ chức đầu tư nhìn nhận như một vùng đệm đáng chú ý cho trung và dài hạn, đặc biệt nếu các yếu tố bất định dần được tháo gỡ trong những quý tới.

Điều gì có thể thay đổi kỳ vọng?

Sau nhiều tháng dòng tiền vận động thận trọng và xu hướng phân hóa chưa có dấu hiệu thu hẹp, câu hỏi được giới đầu tư quan tâm là đâu sẽ là yếu tố đủ sức cải thiện kỳ vọng đối với thị trường.

Triển vọng nâng hạng vì thế tiếp tục là một trong những chủ đề được theo dõi sát nhất. MSCI dự kiến công bố kết quả phân loại thị trường năm 2026 vào cuối tháng 6. Nhiều tổ chức đánh giá khả năng Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List) đang ở mức khá cao sau hàng loạt cải cách liên quan đến cơ chế giao dịch, thanh toán và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Theo PHS Research, việc Việt Nam được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng hiện là kịch bản được đánh giá cao nhất trong kỳ rà soát năm nay.

MSCI sẽ đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi trong kỳ đánh giá tháng 6. Nguồn: PHS Research.

Tác động ngắn hạn của sự kiện này có thể không quá lớn. Ngay cả khi được đưa vào Watch List, dòng vốn ngoại khó có thể đảo chiều ngay lập tức và thị trường cũng khó xuất hiện một nhịp tăng mạnh chỉ nhờ một thông tin đơn lẻ. PHS Research nhận định việc được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng có thể mang ý nghĩa tích cực về mặt tâm lý nhiều hơn là tạo ra một nhịp tăng mạnh ngay lập tức cho thị trường.

Điều đáng chú ý là câu chuyện nâng hạng hiện không còn được nhìn nhận đơn thuần như một chất xúc tác dòng tiền. Ngay cả khi được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng, lượng vốn mới có thể chưa xuất hiện ngay lập tức. Điều thị trường chờ đợi nhiều hơn là sự ghi nhận đối với những cải cách đã được triển khai trong nhiều năm qua, qua đó củng cố niềm tin vào triển vọng dài hạn của thị trường.

Tuy nhiên, ý nghĩa của câu chuyện nâng hạng không nằm ở phản ứng của vài phiên giao dịch. Điều quan trọng hơn là khả năng thay đổi cách nhìn nhận của dòng vốn đối với thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo đó, nếu được đưa vào danh sách theo dõi, đây sẽ là sự ghi nhận đối với tiến trình cải cách thị trường trong nhiều năm qua. Xa hơn, đó còn là tín hiệu cho thấy khoảng cách giữa quy mô nền kinh tế, chất lượng doanh nghiệp niêm yết và vị thế của thị trường vốn Việt Nam đang dần được thu hẹp.

Xa hơn, nâng hạng còn là câu chuyện tái định giá rủi ro. Khi một thị trường tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn của nhóm mới nổi, mức độ rủi ro trong mắt nhà đầu tư quốc tế có xu hướng giảm xuống. Điều đó không chỉ mở rộng khả năng thu hút dòng vốn mà còn tạo dư địa cải thiện mặt bằng định giá trong dài hạn.

Trong các chu kỳ tăng trưởng mạnh của thị trường chứng khoán, điều thay đổi trước tiên thường không phải kết quả kinh doanh hay dòng vốn, mà là kỳ vọng của nhà đầu tư. Khi nỗi lo vẫn đang lấn át kỳ vọng, thị trường có thể tiếp tục trải qua những nhịp rung lắc. Nhưng cũng chính trong những giai đoạn như vậy, cơ hội thường bắt đầu hình thành, trước khi được số đông nhận ra.