Chuyên gia Đậu Anh Tuấn: Việc sửa đổi Luật Đầu tư mang nhiều trọng trách lớn

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Phóng viên: Việc sửa đổi Luật Đầu tư lần này hướng tới hoàn thiện môi trường đầu tư, khơi thông nguồn lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu giải ngân vốn FDI đạt 30-40 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn tới, ông đánh giá như thế nào về vai trò của Luật Đầu tư (sửa đổi) đối với việc hiện thực hóa mục tiêu này?

Ông Đậu Anh Tuấn: Tôi cho rằng việc sửa đổi Luật Đầu tư lần này mang nhiều trọng trách lớn. Trước hết, Luật cần thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới. Đặc biệt, Luật phải góp phần thực hiện mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trong đó, đầu tư nước ngoài là một nguồn lực rất quan trọng. Việt Nam đặt mục tiêu giải ngân vốn FDI đạt 30-40 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn tới, trong khi những năm vừa qua, con số này thường ở mức 25-27 tỷ USD. Như vậy, để nâng quy mô giải ngân lên 30-40 tỷ USD mỗi năm đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn.

Theo tôi, đây là một trong những mục tiêu quan trọng mà Luật Đầu tư (sửa đổi) cần hướng tới. Vấn đề đặt ra là phải khơi thông được nguồn lực đầu tư từ các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các tập đoàn lớn. Đây là nhiệm vụ rất cụ thể và rõ ràng của lần sửa đổi Luật Đầu tư này.

Phóng viên: Dự thảo Luật Đầu tư trao thêm quyền cho địa phương trong hỗ trợ nhà đầu tư và thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt. Theo ông, làm thế nào để các địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút FDI, thay vì chủ yếu dựa vào ưu đãi tài chính?

Ông Đậu Anh Tuấn: Vai trò của các địa phương, các tỉnh, thành phố trong thu hút đầu tư nước ngoài là rất lớn. Chính vì vậy, dự thảo Luật Đầu tư lần này tiếp tục tăng cường vai trò của chính quyền địa phương.

Chẳng hạn, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có quyền ban hành những chính sách hỗ trợ riêng cho nhà đầu tư nước ngoài bằng nguồn lực của địa phương, trong đó có hỗ trợ đào tạo lao động. Tất nhiên, những chính sách này không được vượt quá mức trần do Trung ương quy định.

Đặc biệt, tôi cho rằng vai trò của địa phương trong giải quyết thủ tục đầu tư là rất quan trọng. Chẳng hạn, đối với thủ tục đầu tư đặc biệt, cơ quan có thẩm quyền tại địa phương trực tiếp thực hiện việc cấp phép cho các dự án đầu tư.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là cạnh tranh trong thu hút đầu tư giữa các địa phương không nên dựa vào việc đưa ra những ưu đãi tài chính một cách thiếu giới hạn như giai đoạn trước đây, dẫn đến tình trạng được gọi là “cạnh tranh xuống đáy”. Khi các địa phương liên tục đưa ra ưu đãi để thu hút nhà đầu tư, lợi ích quốc gia có thể bị suy giảm.

Thay vào đó, chính quyền các tỉnh, thành phố cần cạnh tranh bằng thủ tục nhanh gọn, bằng sự minh bạch và bằng tinh thần đồng hành, hỗ trợ nhà đầu tư.

Việc sửa đổi Luật Đầu tư mang nhiều trọng trách lớn trong việc thu hút nguồn vốn FDI chất lượng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số. Ảnh: Internet.

Suy cho cùng, đối với nhà đầu tư, việc chuyển từ vốn đăng ký sang vốn giải ngân phụ thuộc rất lớn vào thủ tục hành chính. Nếu thời gian thực hiện thủ tục được rút ngắn, chi phí đầu tư sẽ giảm bớt, rủi ro cũng được giảm thiểu.

Đây là những lợi ích tài chính rất thiết thực đối với nhà đầu tư. Vì vậy, cải cách thủ tục hành chính theo hướng nhanh chóng, đơn giản và minh bạch chính là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Phóng viên: Dự thảo Luật chuyển mạnh sang cơ chế hỗ trợ dựa trên kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra của Quốc hội cũng đặt vấn đề về tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành cam kết và xử lý trường hợp chỉ thực hiện được một phần. Ông nhìn nhận như thế nào về cơ chế hậu kiểm này?

Ông Đậu Anh Tuấn: Dự thảo Luật Đầu tư lần này thể hiện rất rõ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về đầu tư nước ngoài, đó là thay đổi cách thức hỗ trợ nhà đầu tư theo hướng dựa trên kết quả thực hiện.

Theo cách tiếp cận này, dự án đầu tư và nhà đầu tư mang lại những lợi ích cụ thể gì cho Việt Nam thì mức độ hỗ trợ của Nhà nước sẽ tương xứng với những lợi ích đó.

Thực tế, có nhiều tiêu chí để đánh giá một dự án có đáp ứng những yêu cầu mà Nghị quyết số 10-NQ/TW và Luật Đầu tư đặt ra hay không.

Chẳng hạn, có thể xem xét hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) được thực hiện tại Việt Nam; số lượng lao động Việt Nam được tuyển dụng và sử dụng; số lượng doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng; hay giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam.

Những yếu tố này hoàn toàn có thể đo đếm được, trong đó có thể sử dụng dữ liệu từ cơ quan thuế và hải quan.

Nếu các tiêu chí được xác định rõ ngay từ đầu và được chứng minh bằng những con số cụ thể theo định kỳ, Nhà nước có thể căn cứ vào đó để thực hiện giải ngân các khoản hỗ trợ.

Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận rất hiện đại, chuyển sang quản lý dựa trên kết quả.

Tất nhiên, những lo ngại về việc đánh giá mức độ hoàn thành cam kết cũng có cơ sở. Tuy nhiên, với hệ thống tiêu chí và số liệu rõ ràng, chúng ta hoàn toàn có thể xác định dự án có thực hiện đúng cam kết hay không, cũng như có đáp ứng đủ điều kiện để nhận hỗ trợ của Nhà nước hay không.

Phóng viên: Khi Luật Đầu tư (sửa đổi) được thông qua, ông kỳ vọng những chuyển biến cụ thể nào trong thu hút và sử dụng vốn FDI, đặc biệt ở khâu tổ chức thực thi tại các địa phương?

Ông Đậu Anh Tuấn: Một trong những kỳ vọng quan trọng nhất của tôi là Luật Đầu tư lần này, khi được thông qua, phải tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Chuyển biến đó không chỉ thể hiện ở quy mô vốn đầu tư, dù chúng ta đang đặt ra mục tiêu rất lớn, mà còn phải thể hiện ở chất lượng dòng vốn FDI.

Điều quan trọng là Việt Nam thu hút được nhiều dự án đầu tư trong những lĩnh vực ưu tiên, lĩnh vực chiến lược; có thêm nhiều tập đoàn lớn trong lĩnh vực công nghệ thông tin và công nghệ chiến lược lựa chọn Việt Nam làm địa điểm đầu tư. Nếu đạt được những kết quả như vậy thì đó chính là thành công của Luật Đầu tư.

Bên cạnh đó, tinh thần của Nghị quyết số 10-NQ/TW và dự thảo Luật Đầu tư lần này là trao thêm nhiều quyền cho chính quyền địa phương. Điều đó cũng đòi hỏi các địa phương phải chủ động hơn trong thu hút đầu tư.

Thay vì ngồi chờ các nhà đầu tư đến tìm hiểu cơ hội, chính quyền địa phương cần chủ động tiếp cận những nhà đầu tư tiềm năng, phù hợp với định hướng chiến lược phát triển của mình để thuyết phục, chào mời và vận động họ đầu tư.

Như vậy, những định hướng và chính sách mới phải thực sự được chuyển hóa thành hành động. Đây cũng là yêu cầu rất quan trọng đặt ra đối với bộ máy chính quyền các cấp.

Một kỳ vọng nữa là Luật Đầu tư lần này phải giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút vốn FDI so với các quốc gia trong khu vực.

Bởi lẽ, thu hút đầu tư nước ngoài không chỉ là mong muốn của Việt Nam mà còn là mục tiêu của nhiều quốc gia khác như Ấn Độ, Thái Lan hay Malaysia. Vì vậy, chính sách đầu tư của Việt Nam phải tạo ra được sự khác biệt.

Chúng tôi cũng kỳ vọng những cơ chế hỗ trợ mới, trong đó có các quỹ hỗ trợ đầu tư, sẽ hoạt động hiệu quả hơn và có thêm nhiều nguồn lực để hỗ trợ nhà đầu tư.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!