Tăng tính răn đe trong xử lý hành vi gây lãng phí

Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và việc bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí.

Đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được Quốc hội khóa XIII thông qua năm 2013 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2014. Chính phủ sau đó đã ban hành Nghị định số 84/2014/NĐ-CP để hướng dẫn thi hành, trong đó có các quy định liên quan đến bồi thường thiệt hại trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Qua hơn 10 năm triển khai, công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức của các cấp, ngành, doanh nghiệp và người dân. Hệ thống văn bản hướng dẫn cơ bản được ban hành đầy đủ, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai đồng bộ từ trung ương đến địa phương.

Bên cạnh kết quả tích cực, thực tiễn cũng cho thấy nhiều quy định đã bộc lộ hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới. Theo Bộ Tài chính, pháp luật hiện hành còn thiếu các chế tài đủ mạnh để bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa đối với các hành vi gây lãng phí. Dù Luật hiện hành đã dẫn chiếu tới quy định xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và xử lý kỷ luật, nhưng pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức vẫn chưa có quy định phù hợp để xử lý riêng đối với hành vi gây lãng phí và vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí.

Bên cạnh đó, các quy định về bồi thường thiệt hại tại Nghị định số 84/2014/NĐ-CP cũng chưa đầy đủ, chưa bao quát được các thiệt hại phát sinh gắn với từng hậu quả của hành vi gây lãng phí. Một số nội dung còn thiếu như phương pháp xác định thiệt hại, quy trình, thẩm quyền và cơ chế phối hợp trong xác định thiệt hại, gây khó khăn trong xử lý trên thực tế.

Để hoàn thiện cơ chế, chính sách đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và việc bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Dự thảo Nghị định nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với các quy định pháp luật liên quan.

Xác định rõ thiệt hại, tăng hiệu quả thu hồi tài sản

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Nghị định là bổ sung nguyên tắc xác định thiệt hại và bồi thường thiệt hại theo hướng thiệt hại phải là tổn thất có thể lượng hóa bằng tiền và được xác định trên cơ sở chứng từ, hóa đơn, tài liệu kế toán và các bằng chứng hợp pháp. Việc xem xét trách nhiệm bồi thường phải căn cứ vào lỗi, tính chất hành vi và thiệt hại thực tế để quyết định mức, phương thức bồi thường, bảo đảm khách quan, công bằng, công khai.

Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung các nguyên tắc này nhằm khắc phục tình trạng kết luận còn mang tính định tính, thiếu căn cứ lượng hóa thiệt hại, từ đó gây khó khăn trong thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Đồng thời, quy định cũng bảo đảm thống nhất với pháp luật hình sự, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và các quy định chuyên ngành có liên quan.

Dự thảo Nghị định cũng bổ sung nhiều cách xác định thiệt hại tương ứng với từng hậu quả gây lãng phí như: làm tăng chi ngân sách nhà nước; thất thoát ngân sách, thất thoát tài sản công; công trình đầu tư không thể nghiệm thu; dự án kéo dài tiến độ; tài sản công không được đưa vào sử dụng; thất thoát tài nguyên, năng lượng; giảm thu ngân sách nhà nước…

Các phương pháp xác định thiệt hại trên nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý của Nghị định số 84/2014/NĐ-CP, đặc biệt đối với các dạng lãng phí phổ biến như dự án chậm tiến độ, tài sản công không sử dụng hoặc thất thoát vốn nhà nước. Qua đó tạo cơ sở pháp lý để lượng hóa thiệt hại, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, ngân sách nhà nước.

Đối với trình tự, thủ tục xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại, dự thảo Nghị định quy định việc xác định trách nhiệm bồi thường đối với cán bộ, công chức được thực hiện đồng thời với quá trình xử lý kỷ luật; quyết định xử lý kỷ luật phải thể hiện rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Ngoài ra, dự thảo cũng kế thừa quy định về thực hiện bồi thường tại Nghị định số 84/2014/NĐ-CP, đồng thời sửa đổi điều kiện được nộp tiền bồi thường nhiều lần theo hướng thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính. Theo đó, trường hợp số tiền bồi thường từ 15 triệu đồng trở lên và người vi phạm gặp khó khăn đặc biệt về kinh tế, có đơn đề nghị thì được xem xét nộp nhiều lần.

Những quy định nêu trên sẽ tạo thêm công cụ pháp lý quan trọng để siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công và các nguồn lực của Nhà nước. Đồng thời, đây cũng là bước cụ thể hóa chủ trương tăng cường phòng, chống lãng phí, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, bảo đảm mọi nguồn lực được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.