Tần suất giám sát phòng, chống rửa tiền dựa trên mức độ rủi ro

Đề xuất nhiều quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền. Ảnh minh họa: AI

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng.

Theo dự thảo, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền là quá trình thu thập, tổng hợp, xử lý thông tin, dữ liệu; đánh giá mức độ tuân thủ, đánh giá rủi ro và thực hiện các biện pháp giám sát đối với đối tượng thuộc trách nhiệm quản lý của Ngân hàng Nhà nước. Trong đó, giám sát trên cơ sở rủi ro được thực hiện thông qua đánh giá, phân tích mức độ rủi ro, từ đó phân bổ nguồn lực, xác định tần suất và biện pháp giám sát phù hợp.

Theo bản thuyết minh dự thảo Thông tư của Ngân hàng Nhà nước, việc xây dựng quy định này xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động giám sát phòng, chống rửa tiền.

Thời gian qua, hoạt động giám sát, thanh tra, kiểm tra chủ yếu thực hiện theo phương pháp giám sát tuân thủ, tập trung vào việc chấp hành quy định pháp luật và quy định nội bộ.

Tuy nhiên, phương pháp này chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro thực tế của từng đối tượng, chưa cho phép phân bổ nguồn lực giám sát một cách hiệu quả và chưa hỗ trợ tối ưu việc phát hiện sớm dấu hiệu rủi ro, vi phạm.

Từ năm 2023, Ngân hàng Nhà nước đã từng bước chuyển từ tiếp cận tuân thủ sang kết hợp với tiếp cận trên cơ sở rủi ro. Với sự hỗ trợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Nhà nước đã xây dựng công cụ giám sát trên cơ sở rủi ro và áp dụng bộ tiêu chí để chấm điểm, phân loại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Bản thuyết minh cũng cho biết, kết quả triển khai bước đầu từ năm 2025 đã giúp cơ quan quản lý nhận diện tốt hơn các đối tượng, lĩnh vực có mức độ rủi ro cao để ưu tiên nguồn lực thanh tra, kiểm tra. Tuy nhiên, phương thức này vẫn đang ở giai đoạn đầu, chưa được áp dụng đồng bộ và còn thiếu khuôn khổ pháp lý cụ thể.

Theo dự thảo, việc đánh giá rủi ro không chỉ dựa trên một yếu tố riêng lẻ mà xem xét rủi ro cấu trúc, rủi ro cố hữu và cơ chế kiểm soát, phòng ngừa rủi ro.

Trong đó, rủi ro cố hữu được xem xét theo các nhóm yếu tố như khách hàng, sản phẩm và dịch vụ, kênh phân phối, khu vực địa lý. Cơ chế kiểm soát, phòng ngừa rủi ro được đánh giá qua nhiều nội dung liên quan đến quản trị, quy định nội bộ, nhân sự phòng, chống rửa tiền, báo cáo giao dịch đáng ngờ, đào tạo, kiểm toán và việc thực hiện yêu cầu của cơ quan quản lý.

Kết quả chấm điểm được sử dụng để xếp loại đối tượng giám sát theo ba mức thấp, trung bình và cao, làm cơ sở xác định mức độ, tần suất và biện pháp giám sát.

Với đối tượng có mức độ rủi ro cao, dự thảo quy định có thể yêu cầu xây dựng biện pháp kiểm soát đối với rủi ro được phát hiện; cập nhật đánh giá rủi ro; sửa đổi, bổ sung quy trình, quy định nội bộ khi cần thiết; tăng nguồn lực, công nghệ và tăng tần suất, phạm vi kiểm soát nội bộ về phòng, chống rửa tiền.

Cơ quan giám sát cũng có thể tăng cường giám sát từ xa thông qua yêu cầu cung cấp, cập nhật dữ liệu và báo cáo với tần suất cao hơn đối với những nội dung có rủi ro cao; ban hành cảnh báo, khuyến nghị và yêu cầu kế hoạch khắc phục; làm việc trực tiếp với lãnh đạo cấp cao hoặc đề xuất thanh tra, kiểm tra.

Ở chiều ngược lại, dự thảo cũng quy định biện pháp giảm nhẹ đối với đối tượng được xác định có mức độ rủi ro rửa tiền thấp, trên cơ sở kết hợp kết quả giám sát tuân thủ và các thông tin liên quan.

Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp giảm nhẹ không miễn trừ trách nhiệm thực hiện quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền. Mức độ rủi ro vẫn được theo dõi, cập nhật và đánh giá; khi rủi ro gia tăng, biện pháp giảm nhẹ có thể được điều chỉnh, chấm dứt hoặc chuyển sang biện pháp tăng cường.

Theo báo cáo đánh giá thực trạng quan hệ xã hội liên quan đến dự thảo Thông tư của Ngân hàng Nhà nước, các đối tượng báo cáo khác nhau về quy mô, mô hình kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ, khách hàng và địa bàn hoạt động. Vì thế, áp dụng phương thức, tần suất và phạm vi giám sát đồng đều có thể khiến nguồn lực chưa được phân bổ phù hợp.

Việc hoàn thiện cơ chế giám sát phòng, chống rửa tiền nằm trong tổng thể các nhiệm vụ Việt Nam đang triển khai về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Theo Quyết định số 1139/QĐ-TTg ngày 26/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện cam kết của Chính phủ Việt Nam về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Ngân hàng Nhà nước được giao tiếp tục hoàn thiện và triển khai cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát trên cơ sở rủi ro trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, nhằm tăng cường hiệu quả phòng, chống rửa tiền và thực hiện các cam kết của Việt Nam.