 |
| Nghị quyết số 37/2026/QH16 là “lá chắn” đối với các công ty công nghệ khi đầu tư vào các lĩnh vực mới, lĩnh vực có rủi ro cao. Ảnh: Internet. |
Phóng viên: Ông có thể cho biết những điểm nổi bật quan trọng của Nghị quyết số 37/2026/QH16 mà người hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ cần lưu ý?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Theo tôi, Nghị quyết số 37/2026/QH16 ra đời có ý nghĩa rất quan trọng khi luật hóa chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước với tinh thần “không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự” với những điểm nổi bật đáng lưu ý:
Thứ nhất: Phạm vi và đối tượng áp dụng trong việc xử lý vi phạm phạm pháp luật và xử lý kỷ luật trong hoạt động kinh tế nhà nước cũng như kinh tế tư nhân và hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng vì mục đích chung của xã hội vốn là những lĩnh vực có nhiều rủi ro pháp lý cho các tổ chức, cá nhân có liên quan đến các hoạt động này nhiều năm qua.
Thứ hai: Nghị quyết đưa ra nguyên tắc xử lý các vi phạm, kỷ luật trên tinh thần nhân đạo, nhân văn nhưng vẫn đảm bảo kỷ cương, pháp luật “không có vùng cấm, không có ngoại lệ, đúng người, đúng vi phạm”, với tinh thần đó các vi phạm được “ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng”. Hay nói cách khác, Nghị quyết không xóa bỏ trách nhiệm pháp lý, mà ưu tiên xử lý vi phạm theo hướng nhân văn hơn, hợp lý và hiệu quả hơn.
Thứ ba, Nghị quyết đã hình thành cơ sở pháp lý rõ ràng, làm căn cứ để xử lý các vi phạm với từng mức độ khác nhau từ không truy cứu trách nhiệm hình sự đến tạm hoãn, miễn trừ trách nhiệm hình sự và các chế tài khác bao gồm cả xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang…
Đặc biệt, Nghị quyết cũng rất linh hoạt và nhân văn khi áp dụng chính sách hồi tố đối với các vi phạm trước đó như tạm hoãn, đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án hình có liên quan hoặc hoãn, tạm đình chỉ, miễn phạt tù, xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án… Có nghĩa là bản án đã có hiệu lực pháp luật thì phải thi hành nhưng được xem xét theo cách miễn, giảm hoặc tạm đình chỉ ở quá trình thi hành án.
Phóng viên: Nghị quyết nêu rõ các quy định về miễn, trừ, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người gây thiệt hại trong lĩnh vực khoa học công nghệ, theo ông, nội dung này tác động như thế nào đối với người hoạt động trong lĩnh vực này?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Tôi cho rằng Nghị quyết số 37/2026/QH16 đã “cởi trói” cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo… vốn là lĩnh vực mạo hiểm, khó định lượng và chịu nhiều rủi ro cũng như dễ để lại hậu quả pháp lý cho các tổ chức, cá nhân liên quan. Thực tế cho thấy, các lĩnh vực này đang phát triển nhưng pháp luật chưa theo kịp hoặc chưa điều chỉnh kịp thời.
|
Nghị quyết cũng đã “tháo gỡ” các điểm nghẽn khi quy định các hoạt động thuộc các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo… nếu xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, khách quan với cách làm mới, đột phá sẽ được loại trừ trách nhiệm hình sự với các điều kiện nhất định như: Không tham nhũng, vì lợi ích chung và hoạt động đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội.
Quy định này giúp cho người thực thi đặc biệt là các cán bộ, công chức, viên chức mạnh dạn, dám nghĩ, dám làm thay cho tư duy “không dám làm, không dám chịu trách nhiệm” như trước đây. Đây cũng là “lá chắn” đối với các công ty công nghệ khi đầu tư vào các lĩnh vực mới, lĩnh vực có rủi ro cao.
Ngoài ra, Nghị quyết cũng đã loại trừ trách nhiệm hình sự khi các hoạt động này tuân thủ đúng quy trình, quy định cũng như áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa cần thiết. Qua đó, tạo niềm tin, sự an tâm cho những người dám nghĩ, dám làm, tạo sự đột phá với cách làm hay, cách làm mới.
Ngược lại, quy định cũng tạo ranh giới nhất định để loại trừ các trường hợp lạm dụng, lạm quyền, chủ quan duy ý chí, không thực sự vì cái chung của tập thể và xã hội hoặc các đối tượng mang chủ nghĩa cá nhân, vụ lợi thì vẫn phải bị xử lý nghiêm minh theo quy định.
Phóng viên: Vậy, đối với trường hợp bị xử lý trách nhiệm hình sự về những vi phạm thì Nghị quyết có hướng giải quyết như thế nào và biện pháp ngăn chặn là gì, thưa ông?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Tôi xin nhấn mạnh, Nghị quyết này sẽ không dùng để xem xét lại đối với các trường hợp đã có bản án hình sự hoặc quyết định xử lý kỷ luật có liên quan là một trong những nguyên tắc áp dụng tại Điều 3.5 của Nghị quyết số 37/2026/QH16 và chỉ được xem xét giải quyết theo từng trường hợp được quy định tại Điều 10 của Nghị quyết này như sau:
Đối với trường hợp đã có bản án của tòa mà chưa có quyết định thi hành án nhưng thuộc các trường hợp “tạm hoãn trách nhiệm hình sự” tại Điều 7 của Nghị quyết số 37/2026/QH16 thì được Tòa án ra quyết định tạm hoãn chấp hành hình phạt tù trong thời hạn 2 năm để đương sự có thời gian khắc phục hậu quả.
Sau 2 năm, căn cứ vào tình hình thực tế khắc phục hậu quả của đương sự thì Tòa án ban hành các quyết định tương ứng như: Miễn chấp hành hình phạt nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả hoặc Tòa án ra quyết định thi hành án và giảm mức hình phạt hoặc giảm thời gian chấp hành hình phạt.
 |
| Nghị quyết số 37/2026/QH16 cũng tạo niềm tin, sự an tâm cho những người dám nghĩ, dám làm, tạo sự đột phá với cách làm hay, cách làm mới. Ảnh: Đức Mỹ |
Đối với người có hành vi vi phạm đang chấp hành hình phạt tù hoặc đang được tạm đình chỉ hình phạt tù có đủ điều kiện “không truy cứu trách nhiệm hình sự” hoặc được “loại trừ trách nhiệm hình sự” tại Điều 5 và Điều 6 của Nghị quyết thì được miễn chấp hành hình phạt cho thời gian còn lại, nếu chưa chấp hành hoặc đang được hoãn thi hành án phạt tù thì được miễn chấp hành hình phạt tù.
Trường hợp người có hành vi vi phạm đang chấp hành hình phạt tù thuộc các trường hợp được “hoãn trách nhiệm hình sự” tại Điều 7 thì Tòa án quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù tối đa trong thời gian 2 năm.
| Đặc biệt, đối với người vi phạm có đủ điều kiện “vi phạm vì mục tiêu chung” hoặc “có gây lãng phí nhưng không tham nhũng” tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 7 của Nghị quyết này mà không có điều kiện khắc phục hậu quả cũng được Tòa án xem xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù và được xem xét xóa án tích khi chấp hành xong bản án. |
Sau thời gian này, căn cứ vào tình hình khắc phục hậu quả của người vi phạm mà Tòa án ban hành các quyết định tương ứng: Miễn chấp hành thời hạn án phạt còn lại và đương nhiên được xóa án tích nếu đã khắc phục toàn bộ hậu quả.
Hoặc Tòa án ban hành quyết định tiếp tục thi hành án hoặc giảm mức hình phạt đã tuyên hay giảm thời hạn chấp hành hình phạt nếu không khắc phục được hoặc khắc phục được một phần. Sau khi chấp hành xong, bản án sẽ được tòa án xem xét xóa án tích theo quy định.
Trường hợp người vi phạm chấp hành xong bản án mà chưa được xóa án tích nhưng có đủ điều kiện “không truy cứu trách nhiệm hình sự” hoặc được “loại trừ trách nhiệm hình sự” tại Điều 5 và Điều 6 thì được miễn thời gian thử thách và đương nhiên được xóa án tích.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông !
