Đổi mới tư duy phát triển hạ tầng, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn

Kế hoạch đặt trọng tâm hoàn thiện hạ tầng các hành lang giao thông, logistics theo trục Bắc - Nam và Đông - Tây. Ảnh Thuỳ Linh.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ký Quyết định số 1856/QĐ-TTg ngày 26/9/2026 ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tình hình thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI và Kết luận số 72-KL/TW của Bộ Chính trị khóa XIII về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại tại Thông báo số 139-TB/VPTW ngày 8/8/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng.

5 định hướng đổi mới tư duy

Theo Kế hoạch, việc phát triển kết cấu hạ tầng phải bám sát 5 định hướng đổi mới tư duy đã được xác định, gồm bảo đảm đồng bộ, liên thông trong quy hoạch và đầu tư; lấy chất lượng phục vụ và hiệu quả thực tế làm mục tiêu; kết hợp hài hòa giữa hạ tầng vật chất, hạ tầng số và hạ tầng tự nhiên; coi phát triển kết cấu hạ tầng là một ngành kinh tế chiến lược; đồng thời phát huy vai trò định hướng, dẫn dắt của Nhà nước trong huy động nguồn lực.

Đáng chú ý, phát triển kết cấu hạ tầng phải gắn chặt với hiệu quả sử dụng đất. Quỹ đất và không gian phát triển cần được dự trữ, bảo vệ với tầm nhìn ít nhất 50 năm, qua đó tạo dư địa cho phát triển lâu dài và hạn chế tình trạng thiếu không gian khi triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Kế hoạch yêu cầu việc triển khai phải đồng bộ với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch tỉnh; đồng thời gắn với các chương trình, kế hoạch đầu tư công và các chiến lược, chương trình quốc gia về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, ứng phó biến đổi khí hậu, quốc phòng, an ninh.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải rà soát kỹ các điều kiện thực hiện trước khi quyết định đầu tư. Các bộ, cơ quan, địa phương không để xảy ra tình trạng dự án được quyết định khi chưa bảo đảm đầy đủ điều kiện về quy hoạch, đất đai, mặt bằng, nguồn vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối.

Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường trách nhiệm người đứng đầu; thiết lập cơ chế phối hợp và một đầu mối chịu trách nhiệm đối với các dự án liên ngành, liên vùng. Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Đồng thời, không làm phát sinh cơ chế, bộ máy trung gian không cần thiết; ưu tiên sử dụng, tích hợp các chương trình, kế hoạch và nguồn lực hiện có. Đối với mọi nhiệm vụ bổ sung, phải xác định rõ nguồn lực thực hiện và hiệu quả đầu ra.

6 nhiệm vụ trọng tâm

Kế hoạch xác định 6 nhóm nhiệm vụ cụ thể gồm: đổi mới công tác quy hoạch phát triển kết cấu hạ tầng, bảo đảm đồng bộ, liên thông và có tầm nhìn dài hạn; đổi mới căn bản quản lý đầu tư và quản trị tài sản kết cấu hạ tầng; tập trung nguồn lực cho phát triển các hạ tầng chiến lược; đổi mới cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình; đồng thời triển khai các nhiệm vụ phát triển kết cấu hạ tầng đến năm 2045.

Trong nhóm nhiệm vụ tập trung nguồn lực cho hạ tầng chiến lược, Kế hoạch đặt trọng tâm hoàn thiện hạ tầng các hành lang giao thông, logistics theo trục Bắc - Nam và Đông - Tây. Các loại hình hạ tầng gồm đường bộ cao tốc, đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị, đường thủy, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics, khu công nghiệp, đô thị, khu kinh tế, hành lang kinh tế và các cửa khẩu quốc tế.

Việc đầu tư được định hướng gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp trong nước, qua đó tăng cường sự liên kết giữa phát triển hạ tầng với năng lực sản xuất và công nghiệp quốc gia.

Đối với hạ tầng năng lượng, Kế hoạch yêu cầu phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới điện truyền tải, lưu trữ năng lượng và các hạ tầng năng lượng chiến lược; bảo đảm kết nối hạ tầng năng lượng trong tiểu vùng và ASEAN. Đồng thời, nâng cao an ninh năng lượng, khả năng tích hợp các nguồn năng lượng mới, năng lượng sạch và tính tự chủ của hệ thống.

Hạ tầng số cũng được xác định là một cấu phần quan trọng. Việt Nam sẽ đầu tư phát triển, mở rộng và nâng cấp mạng truyền dẫn, trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán hiệu năng cao và hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo, đồng thời bảo đảm chủ quyền dữ liệu và năng lực tính toán quốc gia.

Trước tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu và thiên tai, Kế hoạch đặt yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu của hạ tầng, bảo đảm an ninh nguồn nước. Các khu vực được ưu tiên gồm đồng bằng sông Cửu Long, đô thị ven biển, trung tâm công nghiệp, cụm cảng lớn và những khu vực có rủi ro cao. Việc quản lý, sử dụng nguồn nước phải bảo đảm an ninh, hiệu quả và bền vững.

Bên cạnh đó, các điểm nghẽn lớn về hạ tầng đô thị và hạ tầng xã hội sẽ được rà soát để xây dựng chương trình xử lý, nhất là tại các đô thị lớn, vùng động lực, khu công nghiệp, khu kinh tế và khu vực tập trung đông dân cư.