Gỡ những nút thắt để chuyển đổi số tạo ra giá trị thực

Tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia”. Ảnh: BTC.

Đây là vấn đề xuyên suốt được đặt ra tại Tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia”, do Hội Truyền thông số Việt Nam và Tạp chí điện tử VietTimes tổ chức ngày 24/9 tại Hà Nội. Sự kiện quy tụ đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, doanh nghiệp công nghệ và giới chuyên gia để nhận diện những rào cản đang làm chậm tiến trình chuyển đổi số.

Khoảng cách lớn giữa số hóa và tạo ra giá trị

Theo ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước. Yêu cầu quan trọng hiện nay là nhận diện đúng những rào cản, từ đó khơi thông nguồn lực để chuyển đổi số tạo ra hiệu quả thực chất, đóng góp trực tiếp vào năng lực cạnh tranh quốc gia.

Những con số thực tế cho thấy chuyển đổi số vẫn chưa đồng đều. Theo ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số, Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, 5 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu tại các bộ, ngành mới hơn 5%, trong khi địa phương đạt 96%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tương ứng là 34% và 94%; số hóa hồ sơ, kết quả điện tử đạt 19% và 89%.

Khoảng cách trên cho thấy số hóa dữ liệu chưa đồng nghĩa với tạo ra giá trị. Sáu nhóm điểm nghẽn hiện tập trung ở dữ liệu; quy trình; nền tảng; hạ tầng và an toàn thông tin; nhân lực và trách nhiệm; đầu tư và tài chính. Riêng về dữ liệu, hiện còn 4/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 39/104 cơ sở dữ liệu theo Nghị quyết 11 chưa kết nối, đồng bộ.

Ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số, Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: BTC.

Điểm nghẽn còn nằm ở cách tổ chức quy trình khi tình trạng đưa cách làm cũ lên môi trường số vẫn tồn tại, trong khi tái cấu trúc và tái sử dụng dữ liệu chưa theo kịp yêu cầu. Hiện còn 80/775 thủ tục hành chính chưa được tái cấu trúc, khiến một số quy trình dù đã điện tử hóa vẫn chưa tạo ra thay đổi rõ rệt cho người sử dụng.

Hạ tầng số cũng còn phân mảnh, trùng lặp, khoảng 30% máy tính chưa đáp ứng yêu cầu công việc; đến ngày 17/6/2026, tỷ lệ giải ngân kinh phí chuyển đổi số mới đạt 12,1%. Cùng với đó là bài toán nhân lực, năng lực chuyên trách và trách nhiệm người đứng đầu, bởi công nghệ khó phát huy hiệu quả nếu quy trình và phương thức tổ chức chưa thay đổi tương ứng.

Từ góc độ định danh điện tử, đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng C06, Bộ Công an cho biết VNeID đang từng bước trở thành nền tảng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Hiện VNeID có 85 tiện ích, ghi nhận hơn 500 triệu lượt truy cập và khoảng 6 triệu người sử dụng mỗi ngày, tích hợp dữ liệu, giấy tờ trong nhiều lĩnh vực.

Theo lãnh đạo C06, bốn vấn đề cần tiếp tục xử lý gồm thể chế; liên thông dữ liệu và tổ chức hệ sinh thái; phát huy vai trò chủ thể của công dân số; khả năng sử dụng định danh điện tử xuyên biên giới. Giá trị pháp lý của danh tính số, cơ chế chia sẻ, kiểm soát dữ liệu và công nhận kết quả xác thực cũng cần tiếp tục hoàn thiện.

Dùng chung nền tảng để phá vỡ những “ốc đảo” số

Khi các hệ thống phát triển riêng lẻ, càng đầu tư nhiều càng có nguy cơ hình thành những “ốc đảo” dữ liệu khó kết nối. Bài toán đặt ra ở tầm quốc gia là xác định rõ những nền tảng nào cần xây dựng tập trung, những thành phần nào được dùng chung và phần nào thuộc trách nhiệm triển khai của từng bộ, ngành, địa phương.

Theo ông Trần Kiên, một trong những giải pháp mang tính đột phá là phát triển các nền tảng số dùng chung quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Chính phủ ban hành danh mục 79 nền tảng dùng chung tại 14 bộ, ngành Trung ương, hướng tới giảm tình trạng mỗi địa phương tiếp tục đầu tư những hệ thống có chức năng tương tự.

Cách tiếp cận được đặt ra là cơ quan Trung ương xây dựng, phát triển nền tảng; địa phương tập trung khai thác và sử dụng. Mô hình này có thể hạn chế đầu tư phân tán, tiết kiệm nguồn lực, đồng thời tạo điều kiện hình thành những hệ thống đủ quy mô. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào khả năng các nền tảng có thể kết nối và trao đổi dữ liệu.

Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: BTC.

Bởi vậy, tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất trở thành điều kiện quan trọng. Những nền tảng lớn như VNeID hay nền tảng chia sẻ dữ liệu của cơ quan nhà nước cần có khả năng “nói chuyện” với các hệ thống khác. Ban Chỉ đạo Trung ương đã đề xuất 79 nền tảng dùng chung sử dụng VNeID để đăng nhập và xác thực, từng bước tạo sự thống nhất trong toàn hệ thống.

Song nền tảng dùng chung mới là một phần của lời giải. Chuyển đổi số quốc gia cần một kiến trúc tổng thể để xác định rõ quan hệ giữa thể chế, dữ liệu, nền tảng, ứng dụng và hạ tầng. Nếu thiếu “bản thiết kế” chung, nguy cơ đầu tư chồng chéo, hình thành thêm hệ thống riêng biệt và tiếp tục phát sinh những khoảng trống kết nối vẫn có thể xảy ra.

Quyết định số 1425/QĐ-TTg ngày 29/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0 tạo cơ sở cho hướng đi này. Khung kiến trúc là căn cứ xây dựng, nâng cấp và vận hành hạ tầng số, hệ thống số, nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ số theo hướng đồng bộ, liên thông, chia sẻ và sử dụng chung.

Từ khung chung đó, các bộ, ngành, địa phương sẽ xây dựng kiến trúc số phù hợp với chức năng của mình, đồng thời bảo đảm khả năng kết nối với hệ thống quốc gia. Đây là bước quan trọng để xác định thành phần nào cần dùng chung, phần nào cần phát triển riêng, qua đó tránh tình trạng cùng một bài toán được đầu tư nhiều lần bằng những hệ thống không tương thích.

Sau giai đoạn tập trung số hóa, chuyển đổi số đang đi đến phần việc khó hơn là làm cho dữ liệu lưu chuyển, nền tảng kết nối và quy trình thực sự thay đổi. Gỡ được những điểm nghẽn này sẽ quyết định khả năng chuyển nguồn lực đầu tư công nghệ thành giá trị cụ thể, để người dân bớt thủ tục, doanh nghiệp giảm chi phí và bộ máy quản lý vận hành hiệu quả hơn.