 |
| Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ hiện đại vào quản trị sản xuất. Ảnh: Trà Mi |
Việt Nam đang củng cố vị thế là thị trường cung ứng và sản xuất trọng yếu trong bối cảnh doanh nghiệp điều chỉnh chuỗi cung ứng và đầu tư vào năng lực số để ứng phó với tình trạng bất ổn kéo dài. Theo Báo cáo “Tương lai Thương mại” năm 2026 của Ngân hàng Standard Chartered, Việt Nam ghi nhận 12% đối với hoạt động sản xuất và 11% đối với hoạt động nguồn cung ứng trong chỉ số đo lường của khảo sát.
Chi phí lao động cạnh tranh, dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) mạnh mẽ và các cải cách chính sách có trọng tâm đang hỗ trợ Việt Nam trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với những lợi thế này, năng lực số đang ngày càng được chú trọng khi doanh nghiệp tìm cách nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của môi trường kinh doanh.
Báo cáo được xây dựng trên khảo sát 2.100 lãnh đạo cấp cao, những người ra quyết định tại 27 thị trường, cho thấy xu hướng chuyển dịch từ tái cấu trúc theo địa lý sang tinh chỉnh chiến lược và năng lực chuỗi cung ứng. Tại Việt Nam và ASEAN, điều này thể hiện ở sự quan tâm nhiều hơn đến chiến lược nhà cung cấp, quản trị hàng tồn kho, khả năng quan sát và dự báo.
Trong khu vực ASEAN, 86% doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận lợi ích có thể đo lường được từ ít nhất một năng lực số. Đáng chú ý, 86% cho biết số hóa cải thiện quá trình ra quyết định nhờ tăng cường khả năng quan sát và dự báo, tỷ lệ cao nhất toàn cầu.
Khả năng phản ứng trước gián đoạn cũng được cải thiện. Có 83% doanh nghiệp cho biết các công cụ số giúp họ phản ứng nhanh hơn trước những gián đoạn trong chuỗi cung ứng. Khi dữ liệu được sử dụng nhiều hơn trong theo dõi và dự báo, doanh nghiệp có thêm cơ sở để điều chỉnh hoạt động thay vì chỉ phản ứng khi vấn đề đã xảy ra.
Theo ông Roberto Hoornweg, Tổng Giám đốc, Khối Ngân hàng Doanh nghiệp và Đầu tư, Standard Chartered, khi doanh nghiệp giảm tập trung vào việc tái định hình chuỗi cung ứng và chú trọng hơn đến khả năng chống chịu, khả năng quan sát và tính linh hoạt, đầu tư vào năng lực số đang trở thành nguồn lợi thế cạnh tranh then chốt.
AI cũng đang được đặt trong xu hướng này. Có 56% doanh nghiệp đánh giá AI có mức độ liên quan cao hoặc mang tính chuyển đổi đối với việc thúc đẩy số hóa thương mại. Kỳ vọng này cao nhất tại các ngành Công nghệ, Truyền thông và Viễn thông và Năng lượng, với 62% doanh nghiệp đánh giá AI ở mức độ liên quan cao hoặc mang tính chuyển đổi.
Sự thay đổi trong cách tiếp cận chuỗi cung ứng còn thể hiện ở việc doanh nghiệp không nhất thiết phải dịch chuyển địa điểm để nâng cao khả năng chống chịu. Nhiều doanh nghiệp dự kiến điều chỉnh hoạt động chuỗi cung ứng trong 3-5 năm tới, nhưng khoảng 60% không dự kiến gia nhập hoặc rút khỏi thị trường trong các hoạt động tìm nguồn cung ứng, sản xuất và xuất khẩu.
Thay vào đó, doanh nghiệp tập trung nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng hiện hữu. Các chiến lược tập trung vào nhà cung cấp tăng 4,3 điểm, trong khi quản trị hàng tồn kho tăng 2,9 điểm. Tại ASEAN, động lực đối với quản trị hàng tồn kho tăng 8,4 điểm.
Khi lượng hàng tồn kho lớn hơn, mạng lưới nhà cung cấp rộng hơn và các luồng giao dịch xuyên biên giới gia tăng, nhu cầu đối với công cụ số, khả năng quan sát dữ liệu và các quyết định được hỗ trợ bởi AI cũng tăng theo. Đây cũng là lúc chức năng ngân quỹ có vai trò rõ hơn trong việc chuyển khả năng chống chịu thành tăng trưởng.
Trong 3-5 năm tới, 37% doanh nghiệp có kế hoạch tích hợp chặt chẽ hơn chức năng ngân quỹ và chuỗi cung ứng, trong khi tỷ lệ tương tự dự kiến điều chỉnh chiến lược ngân quỹ. Quản trị rủi ro tiền tệ là ưu tiên trong chiến lược ngân quỹ của 57% doanh nghiệp, và hơn một phần ba doanh nghiệp tham gia khảo sát dự kiến mức độ rủi ro tỷ giá sẽ tăng.
Các công cụ số đang hỗ trợ doanh nghiệp kết nối tốt hơn giữa chuỗi cung ứng và tài chính. Có 82% doanh nghiệp cho biết công cụ số cải thiện khả năng quan sát và dự báo trong hoạt động chuỗi cung ứng và tài chính. Trong khi đó, 74% cho biết các công cụ ngân quỹ số nâng cao khả năng chống chịu trong quản lý tiền mặt, thanh khoản và rủi ro tỷ giá trong các giai đoạn bất định.
Ở cấp độ thương mại, báo cáo cũng cho thấy dư địa đáng kể từ quá trình này. Các dịch vụ được cung cấp bằng phương thức số, gồm dịch vụ máy tính, điện toán đám mây, an ninh mạng, dịch vụ chuyên môn và các dịch vụ khác được cung cấp từ xa xuyên biên giới, đang tăng trưởng nhanh chóng. Kim ngạch xuất khẩu nhóm dịch vụ này tăng 136% trong giai đoạn 2016-2025, so với mức tăng 70% của tổng xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ.
Theo kịch bản Đẩy nhanh Số hóa do Standard Chartered và Oxford Economics xây dựng, đến năm 2031, việc đẩy nhanh số hóa có thể đóng góp thêm 2,8 nghìn tỷ USD vào thương mại quốc tế mỗi năm, tương đương khoảng 7,6 tỷ USD mỗi ngày và cao hơn 6,9% so với kịch bản cơ sở.
Trong đó, thương mại dịch vụ có thể cao hơn 11,4% so với kịch bản cơ sở vào năm 2031, gần gấp đôi mức tăng dự kiến 5,9% đối với hàng hóa. Luồng dữ liệu được cải thiện, thanh toán số, các hệ thống có khả năng tương tác và quy trình tuân thủ tinh gọn được xem là những yếu tố giúp giảm rào cản xuyên biên giới.
