TP. Hồ Chí Minh: Kiên quyết thu hồi loạt nhà đất công sử dụng không hiệu quả, lãng phí

Một khu nhà đất công đóng cửa sau sáp nhập ở TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Phạm Thọ

Quỹ nhà, đất công quy mô lớn nhưng nhiều nơi sử dụng lãng phí

UBND Thành phố có tờ trình đề xuất HĐND Thành phố quy định trình tự, thủ tục, thẩm quyền thu hồi cơ sở nhà, đất trên địa bàn Thành phố do cơ quan Trung ương quản lý khi có căn cứ thu hồi đất theo quy định của pháp luật về đất đai quy định tại điểm a khoản 2 Điều 37 Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16. Qua đó, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho quá trình xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc khối cơ quan Trung ương trên địa bàn.

Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hoàng Nguyên Dinh, qua rà soát, TP. Hồ Chí Minh hiện có khoảng 1.491 cơ sở, địa chỉ nhà, đất do các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp Trung ương quản lý, với tổng diện tích gần 11,49 triệu m², tương đương khoảng 1.149 ha.

Trong số này, diện tích được Thành phố đề xuất tiếp tục sử dụng khoảng 9,3 triệu m². Bên cạnh đó, hơn 84.000 m² thuộc diện bán tài sản trên đất hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng đất; khoảng 414.850 m² được đề xuất chuyển mục đích sử dụng; gần 941.000 m² thuộc các phương án xử lý khác.

Đáng chú ý, có 114 cơ sở nhà, đất với tổng diện tích hơn 233.400 m² đã được xác định thuộc diện phải thu hồi.

Tuy nhiên, việc xác định phương án thu hồi mới chỉ là bước đầu. Để thu hồi, theo UBND Thành phố, trên thực tế, các cơ quan chức năng phải thực hiện hàng loạt thủ tục như rà soát hồ sơ pháp lý, xác định căn cứ thu hồi đất, ban hành thông báo và quyết định thu hồi, xử lý tài sản gắn liền với đất, tổ chức bàn giao và quản lý quỹ đất sau thu hồi.

Theo UBND Thành phố, chính sự đan xen về thẩm quyền giữa quản lý đất đai của địa phương và quản lý tài sản công của cơ quan Trung ương đã khiến nhiều vụ việc kéo dài qua nhiều năm.

Trong khi Thành phố thực hiện chức năng quản lý đất đai, thì tài sản trên đất lại thuộc thẩm quyền xử lý của các bộ, ngành hoặc doanh nghiệp Trung ương. Hệ thống pháp luật hiện hành vẫn thiếu cơ chế phối hợp liên thông và thời hạn xử lý cụ thể giữa các bên.

Hệ quả là nhiều khu đất có vị trí đắc địa bị bỏ trống, sử dụng sai mục đích hoặc chậm đưa vào khai thác, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến các kế hoạch phát triển đô thị.

Hàng loạt khu đất vị trí đắc địa chậm thu hồi suốt nhiều năm

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, qua thực tiễn cho thấy, một số cơ sở nhà, đất thuộc khối Trung ương thực hiện thu hồi phức tạp. Điển hình là khu đất rộng hơn 56.400 m² tại số 561 Kinh Dương Vương, phường An Lạc.

Khu đất này được cho Tổng Công ty Lương thực miền Nam thuê để làm kho theo hợp đồng ký từ năm 2014. Tuy nhiên, theo Kết luận thanh tra số 101/KL-TTCP của Thanh tra Chính phủ ban hành tháng 3/2025, đơn vị thuê đất không sử dụng đúng mục đích.

HĐND TP. Hồ Chí Minh sẽ quyết định quy trình thu hồi loạt cơ sở nhà, đất do cơ quan Trung ương quản lý sử dụng không hiệu quả trên địa bàn. Ảnh: Lan Phương

Ngày 30/6/2026, UBND TP. Hồ Chí Minh đã ban hành quyết định thu hồi khu đất do doanh nghiệp không còn nhu cầu sử dụng theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Một trường hợp khác là khu đất rộng gần 10.900 m² tại số 75/4 Phan Văn Hớn, nay thuộc phường Đông Hưng Thuận.

Khu đất này từng được UBND Thành phố quyết định thu hồi từ năm 2002 để phục vụ quy hoạch xây dựng trường học. Tuy nhiên, đến nay việc bàn giao vẫn chưa hoàn tất do còn liên quan đến phương án bố trí địa điểm mới cho hoạt động nghiên cứu và phát triển dược liệu.

Ngoài ra, Bộ Tài chính đã có quyết định thu hồi 4 khu đất do Tổng Công ty Lương thực miền Nam quản lý, gồm các cơ sở tại 161 Trần Huy Liệu (Phú Nhuận), 400 Nguyễn Duy (Quận 5 cũ), 289 Bến Bình Đông (Quận 8 cũ) và 72/2B Võ Văn Ngân, nay là đường Tô Vĩnh Diện (TP. Thủ Đức cũ).

Tuy nhiên, đến nay các cơ sở này vẫn chưa được bàn giao cho Thành phố quản lý do doanh nghiệp đề nghị tiếp tục giữ lại để sử dụng.

Theo UBND Thành phố, những trường hợp kéo dài nhiều năm như trên cho thấy sự cần thiết phải có quy trình thống nhất, thời hạn cụ thể và trách nhiệm rõ ràng đối với từng cơ quan liên quan.

UBND TP. Hồ Chí Minh cũng khẳng định, dự thảo nghị quyết trình HĐND Thành phố không làm phát sinh thêm căn cứ thu hồi đất mới, cũng không thay đổi thẩm quyền quản lý tài sản công của các cơ quan Trung ương.

Mục tiêu chính là xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa UBND Thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND cấp xã cùng các đơn vị liên quan trong từng khâu từ kiểm tra, lập hồ sơ đến thông báo, quyết định và tổ chức thu hồi.

Đồng thời, nghị quyết sẽ quy định rõ thời hạn xử lý cho từng bước nhằm khắc phục tình trạng kéo dài hiện nay, tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan và người thực thi.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh, khi có quy trình thống nhất và thời hạn cụ thể, việc thu hồi các cơ sở nhà, đất sử dụng không hiệu quả sẽ được đẩy nhanh hơn, sớm tạo quỹ đất sạch phục vụ phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội và các công trình công cộng.

UBND Thành phố cũng nhấn mạnh việc thu hồi bảo đảm công khai, minh bạch về căn cứ pháp lý, trình tự thực hiện và phương án xử lý tài sản gắn liền với đất; qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức liên quan, hạn chế phát sinh khiếu nại, tố cáo kéo dài.

Trong bối cảnh quỹ đất phát triển ngày càng hạn hẹp, việc đưa các khu đất công đang bỏ trống hoặc sử dụng kém hiệu quả trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội được xem là một trong những giải pháp quan trọng để khai thông nguồn lực, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.