Hội tụ công nghệ bán dẫn, AI, robot và cơ hội tự chủ công nghệ chiến lược

Diễn đàn “Chuỗi cung ứng ngành vi mạch bán dẫn và quang điện tử, AI, IoT và robot công nghiệp Việt Nam” đưa ra nhiều giải pháp nâng cao năng lực công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam trong các ngành công nghệ chiến lược.

Xu hướng hội tụ công nghệ và bài toán chuỗi giá trị

Nhu cầu về chip bán dẫn tiếp tục được thúc đẩy mạnh bởi công nghệ AI, trung tâm dữ liệu, tính toán hiệu năng cao và các hệ thống kết nối thông minh. Hiệp hội Thống kê thương mại bán dẫn thế giới (WSTS) dự báo thị trường bán dẫn toàn cầu tiếp tục tăng trưởng mạnh trong năm 2026, với động lực nổi bật đến từ nhu cầu về thiết bị lưu trữ/bộ nhớ, logic và hạ tầng phục vụ phát triển AI.

Song song với đó, xu hướng tự động hóa tiếp tục mở rộng nhanh. Theo Liên đoàn Robot quốc tế, khoảng 542.000 robot công nghiệp được lắp đặt trên toàn cầu trong năm 2024, trong đó khu vực châu Á chiếm 74% số lượng triển khai mới.

Những lát cắt nói trên cho thấy bức tranh phát triển công nghệ đang có sự giao thoa, đan xen phức hợp. Quá trình cạnh tranh không chỉ dừng lại ở một sản phẩm riêng lẻ mà là cuộc đua về năng lực làm chủ công nghệ, khả năng tích hợp nhiều nền tảng công nghệ và vị trí của mỗi quốc gia trong các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao.

Tại Việt Nam, xuất phát từ nền tảng sản xuất điện tử đang có được, đặc biệt là sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu và lực lượng nhân lực trẻ, năng động, dư địa tăng trưởng công nghệ được đánh giá khá tích cực. Việt Nam cũng đã xác lập định hướng phát triển ngành bán dẫn thông qua Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, đồng thời đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các công nghệ chiến lược.

Như đã đề cập, mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng sự tham gia vào chuỗi cung ứng, mà phải từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định rằng: để đạt được mục tiêu này, điều này đòi hỏi phát triển đồng bộ nguồn nhân lực, năng lực R&D, hạ tầng và nền tảng dùng chung; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp công nghệ, tăng khả năng chuyển giao và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Phát biểu tại Diễn đàn “Chuỗi cung ứng ngành Vi mạch bán dẫn và Quang điện tử, AI, IoT và Robot công nghiệp Việt Nam”, được tổ chức mới đây, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia NIC (Bộ Tài chính), nhấn mạnh xu hướng hội tụ giữa các công nghệ bán dẫn, quang điện tử, AI, IoT và robot công nghiệp đang tái định hình chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

“Dư địa phát triển là rất lớn, song khoảng trống cốt lõi vẫn nằm ở năng lực làm chủ công nghệ, nguồn nhân lực chuyên sâu và vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong các khâu có giá trị gia tăng cao. Mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là tham gia chuỗi cung ứng, mà phải từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu”, ông Hoài nhấn mạnh quan điểm.

Tập trung giải quyết những vấn đề thực tế

Cũng tại Diễn đàn “Chuỗi cung ứng ngành vi mạch bán dẫn và quang điện tử, AI, IoT và robot công nghiệp Việt Nam”, nhiều ý kiến thảo luận đã làm rõ các vấn đề đang tác động trực tiếp đến sự phát triển của hệ sinh thái công nghệ tại Việt Nam; từ tự chủ công nghệ bán dẫn, ứng dụng AI, an toàn và bảo mật dữ liệu đến xúc tiến đầu tư, phát triển chuỗi cung ứng nội địa và các giải pháp công nghệ phục vụ ngành bán dẫn, điện tử.

Theo Thượng tá Nguyễn Hồng Duẩn, Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật điện tử nghiệp vụ, Cục Công nghiệp An ninh (Bộ Công an), việc làm chủ công nghệ không chỉ giải quyết các bài toán kinh tế mà còn là vấn đề an ninh quốc gia. Thực tế cũng đang đặt ra yêu cầu rất lớn phải tăng cường năng lực tự chủ và kiểm soát công nghệ trong lĩnh vực bán dẫn.

Cụ thể hơn, từ các góc nhìn doanh nghiệp, đại diện một số tập đoàn lớn trong và ngoài nước cũng đã chia sẻ những câu chuyện cho thấy năng lực sáng tạo, từng bước làm chủ các giải pháp công nghệ tiên tiến phục vụ cho các bài toán kinh doanh, sản xuất trong thực tế. Tiêu biểu có thể kể đến mô hình “Doanh nghiệp một người - One Person, AI Workforce, One Company” do Công ty Cổ phần Tập đoàn Media đang tập trung phát triển.

Các bài học kinh nghiệm thực tế tại các doanh nghiệp nước ngoài cũng gợi mở nhiều hướng đi phát triển công nghệ với doanh nghiệp Việt Nam. Đơn cử như câu chuyện từ đại diện Hiệp hội Công nghệ cao Thâm Quyến và các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc giới thiệu các giải pháp về thiết bị nhiệt phục vụ đóng gói bán dẫn và điện tử, cùng các giải pháp công nghệ pin, góp phần mở rộng các cơ hội kết nối công nghệ và chuỗi cung ứng giữa doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác quốc tế.

Với vai trò là hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia - NIC (Bộ Tài chính) cũng tiếp tục nhấn mạnh thông điệp về nỗ lực kết nối các nguồn lực về công nghệ, nhân lực, doanh nghiệp, đầu tư và mạng lưới chuyên gia trong nước, quốc tế; qua đó thúc đẩy nghiên cứu - phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và đưa công nghệ đến gần hơn với thị trường.

Đại diện NIC nhấn mạnh định hướng sẽ chuyển mạnh từ kết nối nguồn lực sang thúc đẩy các chương trình hợp tác cụ thể, trọng tâm là phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao; nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam; kết nối R&D với sản xuất và thị trường; thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa công nghệ; đồng thời phát huy mạng lưới chuyên gia và đối tác quốc tế để hỗ trợ Việt Nam từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược.