Định hình hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn và bền vững

Tọa đàm trong khuôn khổ Vietnam Digital Finance 2026 (VDF-2026).

Đưa dữ liệu và AI vào trung tâm quản trị tài chính

Một hệ sinh thái tài chính số không thể được đo bằng số lượng nền tảng hay hệ thống công nghệ được xây dựng. Giá trị cần thể hiện ở khả năng khai thác dữ liệu, nâng cao chất lượng quản trị và tạo ra thay đổi có thể cảm nhận được đối với người dân, doanh nghiệp. Đây cũng là vấn đề xuyên suốt được các diễn giả đặt ra tại tọa đàm trong khuôn khổ VDF-2026.

Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) chuyển đổi số của ngành cần được đặt trong tổng thể chuyển đổi số của Chính phủ, gắn với các bộ, ngành và địa phương. Quá trình này hướng tới hai nhóm đối tượng lớn là phục vụ hoạt động quản lý nội ngành và phục vụ người dân, doanh nghiệp, cộng đồng xã hội.

Với đặc thù quản lý nhiều lĩnh vực, Bộ Tài chính đang đứng trước khối lượng chuyển đổi rất lớn. Những hệ thống hiện hành cần được đánh giá để nâng cấp hoặc thay thế phù hợp, trong khi các nhiệm vụ mới phải chủ động tiếp cận công nghệ mới. Trong bức tranh đó, kết nối dữ liệu theo thời gian thực trở thành một trong những yêu cầu quan trọng của giai đoạn tới.

Ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) trao đổi tại Tọa đàm.

“Dữ liệu cần được liên thông để phục vụ đồng thời công tác quản lý và nhu cầu của xã hội. Bộ Tài chính hướng tới xây dựng API Gateway của ngành Tài chính, kết nối với API Gateway của Chính phủ. Khi dữ liệu có thể trao đổi nhanh, những nghiệp vụ cần xử lý tức thời sẽ có thêm điều kiện để vận hành hiệu quả và giảm thời gian chờ đợi”, ông Nguyễn Minh Ngọc chia sẻ.

Khối lượng dữ liệu ngày càng lớn cũng đặt ra nhu cầu đưa AI vào hỗ trợ cán bộ xử lý công việc. Song trước khi AI có thể phát huy giá trị, dữ liệu phải được quản trị bài bản, xác định rõ nguồn gốc, chủ thể quản lý, cách thức sử dụng và trách nhiệm của từng đơn vị. Đây là cơ sở để bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn và khả năng khai thác dữ liệu lâu dài.

Điểm đến cuối cùng vẫn là trải nghiệm của người sử dụng. Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, các dịch vụ công cần hướng tới sự tiện dụng, thời gian xử lý nhanh và độ chính xác cao. Xa hơn là cung cấp dịch vụ theo hướng chủ động, giảm những khâu phức tạp ở phía người dân, doanh nghiệp và tăng khả năng xử lý của hệ thống ở phía cơ quan quản lý.

Hạ tầng phải đủ sức theo kịp tốc độ phát triển của AI

Nếu dữ liệu là nguyên liệu của hệ sinh thái tài chính số thì năng lực tính toán quyết định khả năng khai thác nguồn tài nguyên đó. Từ góc nhìn công nghệ, các chuyên gia tại tọa đàm cho rằng AI đang đi sâu vào hoạt động hàng ngày với tốc độ nhanh, khiến câu hỏi quan trọng hiện nay chuyển từ “AI có thể làm gì?” sang “hạ tầng có đủ sức đáp ứng hay không?”.

Ông Phùng Việt Thắng, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam, Khối Kinh doanh và Tiếp thị (SMG) nhận định Machine Learning và AI đã được nghiên cứu trong nhiều thập kỷ, song bước phát triển mạnh những năm gần đây gắn chặt với sự gia tăng của năng lực tính toán. Khi công nghệ tính toán trở nên mạnh hơn, phổ biến hơn và dễ tiếp cận hơn, AI mới có điều kiện rời khỏi phòng thí nghiệm để tham gia sâu vào các hoạt động thực tế.

Ngành Tài chính sở hữu nguồn dữ liệu có quy mô lớn và giá trị cao, đồng thời có nhu cầu rất lớn về tổng hợp, phân tích và dự báo. Vì vậy, thay vì đi tìm thêm các bài toán AI, yêu cầu quan trọng là xây dựng năng lực hạ tầng đủ sức đáp ứng hàng loạt ứng dụng sẽ xuất hiện trong những năm tới, từ xử lý nghiệp vụ đến hỗ trợ quyết định.

Ông Nguyễn Tuấn Khang, Lãnh đạo Khối Dữ liệu & AI, IBM khu vực Đông Nam Á trao đổi tại Tọa đàm.

Việc phát triển hạ tầng cũng không thể tách rời những hệ thống đã được đầu tư và vận hành nhiều năm. Theo đại diện Intel, khó có thể loại bỏ toàn bộ hệ thống hiện hữu để xây dựng lại từ đầu. Bài toán phù hợp hơn là thiết kế lộ trình chuyển đổi, tận dụng các khoản đầu tư trước đây và từng bước tiến tới thế hệ trung tâm dữ liệu thông minh.

Cùng với năng lực tính toán, kiến trúc mở và bảo mật trở thành hai yêu cầu then chốt. Một hệ thống quá khép kín có thể hạn chế khả năng mở rộng, tích hợp và làm chủ công nghệ. Trong khi đó, an toàn cần được thiết kế xuyên suốt từ chip, thiết bị, phần mềm, ứng dụng đến kết nối, nhất là khi AI tiếp cận ngày càng nhiều dữ liệu quan trọng.

Trong khi đó, ông Nguyễn Tuấn Khang, Lãnh đạo Khối Dữ liệu & AI, IBM khu vực Đông Nam Á bổ sung một góc nhìn khác là rào cản lớn của AI hiện nay không còn tập trung chủ yếu ở khả năng của công nghệ. Những câu hỏi khó hơn nằm ở quản trị, rủi ro, pháp lý và cơ chế kiểm soát. Dữ liệu nào được sử dụng, AI được trao quyền đến đâu, kết quả do AI tạo ra được giám sát ra sao đều cần có quy định rõ ràng.

Đích đến năm 2030 phải được đo bằng hiệu quả thực chất

Sự phát triển của Agentic AI đang mở thêm một viễn cảnh mới cho ngành Tài chính. Ông Nguyễn Hải Sơn, Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Tổng Công ty Công nghệ và Giải pháp CMC cho rằng thế hệ AI này có khả năng tự suy luận, thực hiện tác vụ và phối hợp với các hệ thống khác. Khi được đặt trên nền dữ liệu đủ tốt, AI có thể trở thành “trợ lý” hỗ trợ từng cán bộ trong quá trình xử lý công việc hàng ngày.

Ở cấp độ sâu hơn, AI có thể phân tích khối lượng lớn dữ liệu, nhận diện những điểm bất thường, hỗ trợ đối chiếu quy định và đưa ra đề xuất. Tuy nhiên, khi AI tham gia ngày càng sâu vào quy trình nghiệp vụ, yêu cầu về khả năng giải thích trở nên đặc biệt quan trọng. Mỗi đề xuất cần có căn cứ dữ liệu và cơ sở pháp lý có thể kiểm chứng.

Con người vì vậy vẫn giữ vai trò quyết định. Cơ chế quản trị cần xác định AI được phép thực hiện đến đâu, tác vụ nào phải có sự kiểm soát của cán bộ và ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Theo các chuyên gia, đây là lý do lĩnh vực tài chính cần tiếp cận AI thận trọng, bài bản, dù tốc độ phát triển công nghệ bên ngoài đang diễn ra rất nhanh.

Ông Nguyễn Hải Sơn, Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Tổng Công ty Công nghệ và Giải pháp CMC trao đổi tại Tọa đàm.

Nhìn về năm 2030, ông Nguyễn Minh Ngọc cho rằng hệ sinh thái tài chính số trước hết phải giúp cán bộ làm việc thông minh, nhanh và chính xác hơn. Ở cấp quản lý, dữ liệu phải cung cấp đủ thông tin để hỗ trợ các quyết định về phân bổ nguồn lực, nhận diện xu hướng và xử lý những bài toán cân đối lớn của ngành Tài chính.

Với người dân và doanh nghiệp, thước đo sẽ cụ thể hơn như dịch vụ có thuận tiện hay không, thời gian xử lý được rút ngắn ra sao và kết quả có chính xác hay không. Dịch vụ công cũng cần tiến tới chủ động hơn, để hệ thống xử lý nhiều hơn ở phía sau thay vì chuyển gánh nặng thủ tục sang người sử dụng.

Đại diện CMC cho rằng những kết quả đó cuối cùng phải được lượng hóa bằng hiệu quả kinh tế. Chuyển đổi số cần góp phần nâng cao hiệu quả thu ngân sách, giảm chi phí cho doanh nghiệp, tăng năng suất xử lý công việc và tối ưu giá trị của các khoản đầu tư công nghệ. Mức độ hài lòng cần đi cùng những kết quả có thể đo đếm.

Một yêu cầu được đại diện IBM nhấn mạnh là “phát triển có trách nhiệm”. Khi AI có khả năng khai thác lượng dữ liệu ngày càng lớn, công nghệ phải được sử dụng đúng mục tiêu, đúng phạm vi và đặt dưới cơ chế giám sát phù hợp. Đây sẽ là yếu tố quan trọng để tốc độ đổi mới công nghệ song hành với an toàn, quyền lợi của người sử dụng và lợi ích xã hội.