Cần hạ tầng truy vết dòng tiền tài sản mã hóa để phòng, chống rửa tiền

Các đại biểu tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Ảnh: VPQH

Không để khoảng trống pháp lý với tài sản mã hóa

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng sáng ngày 9/8, một trong những nội dung được nhiều đại biểu tập trung góp ý là việc sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền trong bối cảnh các phương thức che giấu, chuyển dịch dòng tiền ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường số.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị) cho rằng, việc bổ sung cơ chế nhận diện, báo cáo giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa là cần thiết, song quy định mới phải tính đến năng lực thực tế của các tổ chức báo cáo.

Theo đại biểu, dự thảo Luật bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ đối với tài sản mã hóa. Tuy nhiên, để nhận diện được các dấu hiệu này, tổ chức tín dụng cần có hạ tầng phân tích chuỗi khối, công cụ truy vết dòng tiền qua nhiều ví, sàn giao dịch, trong khi không phải ngân hàng thương mại nào cũng đã có đầy đủ năng lực này.

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật hướng dẫn đối với từng dấu hiệu đáng ngờ, đồng thời có lộ trình đầu tư hạ tầng và đào tạo cán bộ để các quy định mới có thể được thực thi hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) cũng nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ hóa khung pháp lý đối với dịch vụ tài sản mã hóa. Theo đại biểu, việc đưa nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo trong Luật Phòng, chống rửa tiền là cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chuẩn mực quốc tế.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) tham gia thảo luận. Ảnh: VPQH

Để tránh khoảng trống pháp lý, đại biểu đề nghị các quy định về tài sản số, tài sản mã hóa và dịch vụ tài sản mã hóa trong Luật Phòng, chống rửa tiền cần được dẫn chiếu thống nhất với pháp luật có liên quan, thay vì tạo ra những cách hiểu khác nhau giữa các luật.

Đồng thời, các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa cần thực hiện các yêu cầu về nhận biết và xác minh khách hàng, lưu trữ thông tin giao dịch, minh bạch thông tin người gửi, người nhận và báo cáo kịp thời các giao dịch có giá trị lớn hoặc giao dịch đáng ngờ.

Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các cơ quan. Trong đó, Ngân hàng Nhà nước giữ vai trò đầu mối phù hợp trong đánh giá rủi ro và tiếp nhận, quản lý dữ liệu báo cáo giao dịch đáng ngờ; Bộ Tài chính quản lý nhà nước đối với thị trường tài sản mã hóa và hoạt động của các nhà cung cấp dịch vụ; Bộ Công an thực hiện các nhiệm vụ về an ninh, điều tra, ngăn chặn và xử lý hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để rửa tiền, tài trợ khủng bố; Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp về hạ tầng công nghệ, không gian mạng và các giải pháp liên quan đến blockchain.

Việc tăng cường quản lý lĩnh vực này cũng phù hợp với yêu cầu của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF). Theo FATF, Việt Nam vẫn đang thuộc diện giám sát tăng cường, với một trong những nội dung cần tiếp tục xử lý là quản lý tài sản ảo và các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo, bên cạnh việc nâng cao hiệu quả báo cáo giao dịch đáng ngờ và chất lượng thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi.

Tăng kiểm soát nhưng phải tính đến chi phí tuân thủ

Bên cạnh yêu cầu bịt khoảng trống đối với tài sản mã hóa, các đại biểu lưu ý rằng hiệu quả của pháp luật phòng, chống rửa tiền không chỉ phụ thuộc vào việc tăng thêm nghĩa vụ báo cáo.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Huế) cho rằng, việc thực hiện các yêu cầu phòng, chống rửa tiền sẽ tạo ra khối lượng dữ liệu rất lớn và kéo theo chi phí tuân thủ đối với các ngân hàng thương mại. Vì vậy, cần hài hòa giữa yêu cầu quản lý với chi phí thực hiện, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao khả năng phát hiện giao dịch đáng ngờ.

Theo đại biểu, nếu chỉ tạo ra một lượng dữ liệu báo cáo rất lớn nhưng thiếu công cụ phân tích hiệu quả thì vẫn có nguy cơ bỏ lọt những giao dịch đáng ngờ được che giấu tinh vi. Một yêu cầu khác được đặt ra là phải bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình chia sẻ, khai thác dữ liệu phục vụ phòng, chống rửa tiền.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Huế) cho rằng, việc thực hiện các yêu cầu phòng, chống rửa tiền sẽ tạo ra khối lượng dữ liệu rất lớn và kéo theo chi phí tuân thủ đối với các ngân hàng thương mại. Ảnh: VPQH

Cùng quan điểm về việc giảm chi phí tuân thủ, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) đề nghị khi bổ sung nghĩa vụ mới cần đồng thời rà soát những thủ tục có thể cắt giảm.

Đại biểu lưu ý doanh nghiệp hiện đã cung cấp nhiều thông tin trong quá trình đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế, mở tài khoản, vay vốn và thực hiện các thủ tục hành chính khác. Nếu cùng một thông tin nhưng doanh nghiệp tiếp tục phải kê khai, xác nhận lại với từng cơ quan hoặc ngân hàng, chi phí và thời gian tuân thủ sẽ tăng lên.

Do đó, cần nghiên cứu cơ chế để các cơ quan, tổ chức được phép khai thác thông tin doanh nghiệp đã có trong các cơ sở dữ liệu chính thức, qua đó hạn chế tình trạng kê khai lặp lại. “Tăng yêu cầu quản lý thì phải đồng thời giảm những thủ tục có thể giảm được”, đại biểu Nguyễn Duy Thanh nhấn mạnh.

Cần cơ chế bảo vệ tổ chức báo cáo

Một vấn đề đáng chú ý khác là động lực để các tổ chức thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo giao dịch đáng ngờ.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, nếu tổ chức tín dụng phải báo cáo khi có cơ sở hợp lý để nghi ngờ nhưng chưa có cơ chế bảo vệ đủ rõ ràng, tổ chức báo cáo có thể rơi vào thế lưỡng nan: báo cáo thì lo ngại trách nhiệm nếu giao dịch sau đó được xác định không có rủi ro; không báo cáo lại có nguy cơ bị coi là vi phạm nghĩa vụ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn cơ chế bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin và tổ chức tín dụng khi thực hiện báo cáo trung thực, có căn cứ hợp lý.

Theo đại biểu, cơ chế này vừa giúp tổ chức tín dụng yên tâm thực hiện nghĩa vụ, vừa hạn chế tình trạng bỏ sót giao dịch đáng ngờ hoặc áp dụng quá mức các biện pháp kiểm soát đối với khách hàng hợp pháp.

Giải trình về vấn đề này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, việc xây dựng các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ được thiết kế trên cơ sở các nhóm vấn đề mà FATF đưa ra. Qua đó, vừa tạo thuận lợi cho việc áp dụng trong nước, vừa giúp các tổ chức quốc tế đánh giá mức độ tuân thủ của Việt Nam.

Thống đốc cũng lưu ý, về bản chất, giao dịch đáng ngờ khó có thể quy định hoàn toàn bằng những ngưỡng định lượng cứng. Nếu quy định quá cụ thể về giá trị giao dịch, đối tượng thực hiện hành vi rửa tiền có thể điều chỉnh giao dịch xuống dưới ngưỡng để né tránh.

Do đó, các dấu hiệu đáng ngờ cần được xây dựng theo hướng vừa có cơ sở nhận diện, vừa đủ linh hoạt để cơ quan, tổ chức báo cáo đánh giá theo tính chất, hoàn cảnh và rủi ro của giao dịch.

Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu tại phiên thảo luận và tại tổ để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.