"Bịt kín kẽ hở pháp lý" với tài sản mã hóa, bảo vệ nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn Hà Nội) góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Ảnh: Trần Huyền

Rõ trách nhiệm quản lý tài sản bảo đảm, tránh doanh nghiệp tự ý tẩu tán

Thảo luận tại Tổ chiều 6/8 về dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, nhiều đại biểu tập trung vào yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo đảm an toàn hệ thống nhưng vẫn tạo điều kiện cho phát triển.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) đề nghị, cơ quan soạn thảo quy định cụ thể hơn về nguyên tắc, điều kiện, tiêu chí và phạm vi áp dụng đối với trường hợp được áp dụng tỷ lệ an toàn khác so với quy định chung đối với các tổ chức tín dụng. Theo đại biểu, đây là cơ chế đặc thù có thể phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn, nhưng nếu thiếu tiêu chí và giới hạn rõ ràng sẽ tiềm ẩn nguy cơ áp dụng thiếu thống nhất, làm gia tăng rủi ro đối với hệ thống ngân hàng và ảnh hưởng quyền lợi của người gửi tiền.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ thời hạn áp dụng, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm giám sát, cơ chế kiểm tra và trách nhiệm báo cáo đối với các trường hợp đặc biệt hoặc có tác động lớn đến an toàn hệ thống tài chính.

Liên quan đến hoạt động của ngân hàng thương mại, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đánh giá, việc bổ sung nghiệp vụ đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp là cần thiết, song cần làm rõ quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm của ngân hàng khi thực hiện hoạt động này. Theo đó, cần quy định cụ thể nguyên tắc quản lý, xử lý tài sản bảo đảm, trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của người sở hữu trái phiếu, chế độ công khai thông tin, báo cáo, giám sát và giải trình nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế xung đột lợi ích và củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Cùng quan điểm, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn Hà Nội) cho rằng, việc luật hóa hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp sẽ góp phần thiết lập lại kỷ cương cho thị trường vốn, khắc phục khoảng trống pháp lý khi ngân hàng thương mại tham gia quản lý tài sản bảo đảm, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và hỗ trợ xử lý nợ xấu hiệu quả hơn.

Theo đại biểu, quy định này còn chuẩn hóa địa vị pháp lý và phân định rõ trách nhiệm. Đại biểu dẫn chứng, trong thực tế, một số ngân hàng thương mại vẫn đứng ra thực hiện vai trò quản lý tài sản thế chấp cho các đợt phát hành trái phiếu. Tuy nhiên, do Luật Các tổ chức tín dụng chưa quy định rõ nét nghiệp vụ này, khi xảy ra tranh chấp hoặc doanh nghiệp vỡ nợ, các bên thường đùn đẩy trách nhiệm pháp lý gây khó khăn cho việc xử lý nợ xấu.

“Khi ngân hàng tham gia với vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm, các tài sản thế chấp như dự án bất động sản, cổ phần, quyền tài sản sẽ được giám sát chặt chẽ dưới quy trình kiểm soát nội bộ nghiêm ngặt của ngân hàng, loại bỏ hoàn toàn khả năng doanh nghiệp phát hành tự ý tẩu tán tài sản”, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước, đại biểu Phan Duy Anh (đoàn Đà Nẵng) đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước, nhất là quy định về xử lý chênh lệch thu - chi của Ngân hàng Nhà nước. Theo đại biểu, cần quy định rõ thứ tự ưu tiên sử dụng quỹ dự phòng tài chính, các khoản dự phòng rủi ro trước khi xem xét cơ chế Nhà nước bù đắp và báo cáo Quốc hội.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về mở tài khoản của Kho bạc Nhà nước tại Ngân hàng Nhà nước để bảo đảm thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước hiện hành. Đồng thời, đại biểu lưu ý việc luật hóa quy định về quản lý ngoại hối cần bảo đảm tính hợp hiến khi phân định thẩm quyền giữa Chính phủ và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Trong khi đó, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (đoàn Phú Thọ) cơ bản đồng tình với việc bổ sung nhiệm vụ lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam cho Ngân hàng Nhà nước, song đề nghị làm rõ để tránh chồng chéo với chức năng quản lý đầu tư của Bộ Tài chính. Đại biểu cũng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước nhằm bảo đảm tính khả thi và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Rõ dấu hiệu giao dịch đáng ngờ, ngăn chặn rửa tiền qua tài sản mã hoá

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến thảo luận là việc sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền để bổ sung quy định đối với lĩnh vực tài sản mã hóa.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị bổ sung trách nhiệm của cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu trong việc bảo đảm dữ liệu đầy đủ, chính xác, được cập nhật thường xuyên và duy trì khả năng kết nối ổn định khi thực hiện chia sẻ dữ liệu phục vụ nhận biết khách hàng. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm xử lý đối với trường hợp dữ liệu chưa đồng bộ hoặc không thể khai thác, tránh ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Đại biểu cũng kiến nghị hoàn thiện quy định theo hướng tăng cường trách nhiệm chia sẻ, kết nối dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tài chính, tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và định danh điện tử trong phòng, chống rửa tiền.

Đối với quy định về dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị bổ sung quy định giải thích các khái niệm như “tài sản mã hóa”, “giao dịch tài sản mã hóa”, “nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa” hoặc dẫn chiếu đến các văn bản pháp luật liên quan để bảo đảm thống nhất trong quá trình áp dụng.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) đề nghị quy định cụ thể nguyên tắc quản lý, xử lý tài sản bảo đảm. Ảnh: VPQH

Thảo luận về nội dung này, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá, việc đưa dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo và bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ là giải pháp cấp bách nhằm “bịt kín kẽ hở pháp lý” hiện nay. Theo đại biểu, quy định này không chỉ đáp ứng các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), góp phần thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, mà còn giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý rõ ràng để nhận diện rủi ro, xây dựng hệ thống giám sát tự động và bảo vệ an ninh tiền tệ quốc gia trước các phương thức rửa tiền mới thông qua tài sản mã hóa.

Dự thảo đã xây dựng các dấu hiệu đáng ngờ tại Điều 33A bao gồm: Hành vi chia nhỏ giao dịch tài sản mã hóa để tránh ngưỡng báo cáo; các giao dịch có tần suất và giá trị lớn bất thường phát sinh ngay sau khi mở tài khoản; dòng tiền liên tục luân chuyển từ các thiết bị đăng nhập hoặc địa chỉ IP ở nước ngoài, hoặc việc sử dụng các loại tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh nhằm mục đích cố tình cắt đứt vết dòng tiền.

Theo đại biểu, những quy định chi tiết này giúp các ngân hàng thương mại và tổ chức trung gian thanh toán có cơ sở pháp lý rõ ràng để xây dựng kịch bản và rà soát tự động, báo cáo kịp thời lên Ngân hàng Nhà nước.

Tuy nhiên, đại biểu Phan Duy Anh lưu ý việc xây dựng các quy định về phòng, chống rửa tiền cần đồng bộ với định hướng phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, nhất là trong bối cảnh Việt Nam nghiên cứu các mô hình huy động vốn mới như Token hóa tài sản thực. Theo đại biểu, cần cân nhắc để các quy định kiểm soát rủi ro không vô tình tạo rào cản đối với việc phát triển các sản phẩm tài chính số và thu hút dòng vốn quốc tế.

Ở góc độ khác, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung cho rằng, việc bổ sung quy định về dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa là cần thiết, song cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn để xác định rõ đối tượng cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung ngưỡng định lượng đối với các giao dịch đáng ngờ, làm rõ cơ chế phân loại tài sản số lai, đồng thời xử lý nguy cơ chồng chéo về thẩm quyền giữa các cơ quan quản lý nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai trên thực tế.