Sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: Định danh rõ để quản lý hiệu quả

Toàn cảnh buổi tọa đàm.

Làm rõ khái niệm, tránh khoảng trống trong quản lý

Tại Tọa đàm “Góp ý Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi): Tăng cường hiệu quả thực thi và phối hợp liên ngành” do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 26/8/2026, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật và khả thi khi triển khai trên thực tế.

Trong đó, một trong những vấn đề được tập trung thảo luận là cách xác định, phân loại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác, cũng như yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi và kiểm soát thị trường.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác cần tiếp tục được hoàn thiện nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý và kỹ thuật rõ ràng cho quá trình áp dụng.

Chia sẻ thêm về tiêu chuẩn hóa, ông Lê Thành Hưng, Trưởng Phòng Tiêu chuẩn nông nghiệp thực phẩm, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, việc nhận diện và phân loại các sản phẩm thuốc lá cần dựa trên nhiều yếu tố. Trong đó, có thể xem xét 3 nhóm chính gồm nguyên liệu, cấu phần của sản phẩm và quá trình diễn ra khi sử dụng. Những đặc điểm kỹ thuật này cần được thể hiện rõ để tránh nhầm lẫn giữa các nhóm sản phẩm.

Cùng đề cập đến yêu cầu định danh sản phẩm, ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho rằng, bên cạnh yêu cầu tăng cường quản lý, dự thảo Luật cần được nghiên cứu để bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn và tiệm cận với thông lệ quốc tế.

Bà Nguyễn Quỳnh Liên Đại biểu Quốc hội chuyên trách, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp

Đối với thuốc lá thế hệ mới, theo ông Nhân, thay vì cố gắng định nghĩa và liệt kê tất cả sản phẩm hiện có, có thể cân nhắc cách tiếp cận theo hướng xác định rõ loại sản phẩm được phép tồn tại. Ngoài ra, cần tính đến khả năng các nhà sản xuất tiếp tục phát triển những sản phẩm mới, khiến việc quản lý theo phương thức liệt kê có thể phát sinh khoảng trống.

Từ góc độ lập pháp, bà Nguyễn Quỳnh Liên, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cũng cho rằng, hiệu quả thực thi cần được đặt ở trung tâm của quá trình sửa đổi Luật. Theo đó, Luật sửa đổi cần làm rõ cụ thể những sản phẩm nào bị cấm, đồng thời tính đến toàn bộ chuỗi từ sản xuất, kinh doanh đến nhập khẩu và lưu thông.

Trong bối cảnh một số quốc gia cho phép lưu hành có điều kiện thuốc lá mới, bà Nguyễn Quỳnh Liên đề nghị dự thảo lưu ý các trường hợp sản phẩm được sản xuất, gia công tại Việt Nam nhưng phục vụ mục tiêu xuất khẩu, qua đó bảo đảm quy định rõ ràng, minh bạch và khả thi.

Kiểm soát thị trường bất hợp pháp và giao dịch trên môi trường số

Bên cạnh việc định danh và xác lập phạm vi quản lý đối với từng nhóm sản phẩm, một vấn đề khác được thảo luận tại tọa đàm là tình trạng buôn lậu và thị trường bất hợp pháp đối với các sản phẩm thuốc lá mới.

Theo các chuyên gia, mặc dù thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã bị cấm theo Nghị quyết số 173/2024/QH15, nhu cầu đối với các sản phẩm này vẫn tồn tại và có xu hướng dịch chuyển sang các kênh giao dịch phi chính thức, đặc biệt trên môi trường số.

Do đó, việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp quản lý cần tính đến nguy cơ mở rộng của thị trường bất hợp pháp và những tác động, hệ lụy ngoại ý có thể phát sinh đối với mục tiêu bảo vệ giới trẻ, sức khỏe cộng đồng cũng như công tác thực thi trong thực tế.

Ông Hoàng Đức Nam Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.

Ông Hoàng Đức Nam, Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lưu ý, xu hướng tiếp cận thuốc lá và nicotine của giới trẻ đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số, đặc biệt với thuốc lá điện tử.

Hoạt động quảng bá và giao dịch ngày càng xuất hiện dưới dạng chia sẻ trải nghiệm, đánh giá hoặc nội dung giải trí trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng trực tuyến, khiến ranh giới giữa nội dung thông thường và tiếp thị sản phẩm trở nên khó nhận biết.

Vì vậy, ông Hoàng Đức Nam đề xuất hoàn thiện quy định nhằm hạn chế người dưới 18 tuổi tiếp cận sản phẩm cả tại điểm bán lẫn trên không gian mạng; bao quát các hình thức quảng cáo, khuyến mại, chào bán và tiếp thị trá hình, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan, nhất là nền tảng xuyên biên giới.

Từ thực tế này, yêu cầu kiểm soát thị trường bất hợp pháp không chỉ đặt ra trên môi trường số mà còn gắn với hiệu quả quản lý đối với hoạt động nhập khẩu, lưu thông và kinh doanh các sản phẩm thuộc diện cấm. Quy định càng rõ ràng sẽ càng tạo cơ sở để các cơ quan quản lý và lực lượng chức năng nhận diện, kiểm tra, xử lý các sản phẩm vi phạm, qua đó góp phần hạn chế khoảng trống trong quản lý thị trường.

Điều này cũng có ý nghĩa đối với công tác phòng, chống buôn lậu, nhất là khi các sản phẩm mới liên tục thay đổi về cấu tạo, thành phần và hình thức. Với cơ quan Hải quan hay các lực lượng kiểm soát thị trường, một hệ thống khái niệm và tiêu chí phân loại rõ ràng sẽ là cơ sở quan trọng để nhận diện hàng hóa trong quá trình kiểm tra, kiểm soát hoạt động nhập khẩu và lưu thông.