 |
| Ảnh minh họa. |
Cấu trúc vận hành bắt đầu được phân vai rõ hơn
Trong nhiều năm qua, các chính sách liên quan đến hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon chủ yếu tập trung vào xây dựng lộ trình và định hướng hình thành hoạt động giao dịch. Tuy nhiên, khi thời điểm vận hành thí điểm hệ thống giao dịch các-bon dự kiến đến gần, cấu trúc vận hành cho thị trường này cũng đang dần được định hình rõ hơn.
Điểm đáng chú ý là mô hình giao dịch các-bon tập trung đang bắt đầu hình thành đầy đủ hơn các cấu phần vận hành, từ giao dịch, lưu ký và thanh toán đến quản lý dữ liệu thị trường.
Theo Thông tư số 48/2026/TT-BTC hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) sẽ thực hiện tổ chức và giám sát giao dịch trên hệ thống giao dịch các-bon; Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) thực hiện giám sát ở cấp hệ thống; trong khi Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đảm nhiệm hoạt động lưu ký và thanh toán giao dịch. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước giữ vai trò quản lý, kiểm tra và phối hợp giám sát đối với hoạt động giao dịch các sản phẩm các-bon trong nước.
Việc HNX, VNX, VSDC cùng tham gia với vai trò riêng cho thấy hệ thống giao dịch các-bon đang được xây dựng theo hướng tách biệt giữa các khâu giao dịch, lưu ký, thanh toán và giám sát, thay vì vận hành theo mô hình phân tán.
Mô hình này cũng cho thấy thị trường các-bon nhiều khả năng sẽ tận dụng hạ tầng và kinh nghiệm vận hành sẵn có của thị trường chứng khoán trong giai đoạn đầu, thay vì xây dựng một hệ thống hoàn toàn tách biệt.
Hệ thống giao dịch được thiết kế theo mô hình chuyên biệt
Khác với thị trường chứng khoán đại chúng, hệ thống giao dịch các-bon trong giai đoạn đầu chủ yếu gắn với doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê phát thải khí nhà kính, doanh nghiệp sở hữu tín chỉ các-bon và các thành viên giao dịch đủ điều kiện theo quy định.
Hoạt động giao dịch trên hệ thống sẽ gắn với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon được phép giao dịch theo quy định, đồng thời có sự tham gia của các chủ thể liên quan tại các khâu giao dịch, lưu ký, thanh toán và giám sát.
Sự tham gia đồng thời của HNX, VNX, VSDC cùng các thành viên giao dịch cũng phản ánh định hướng tổ chức thị trường theo mô hình giao dịch tập trung. Theo đó, các hoạt động giao dịch, lưu ký và xác lập quyền sở hữu đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon sẽ được vận hành thông qua một hệ thống thống nhất.
Ở góc độ vận hành, mô hình này cũng tạo nền tảng cho việc quản lý dữ liệu giao dịch, lưu ký và thanh toán theo hướng đồng bộ hơn ngay từ giai đoạn đầu triển khai.
Hình thành bộ dữ liệu vận hành cho thị trường các-bon
Cùng với cơ chế giao dịch, hệ thống báo cáo cũng đang bắt đầu hình thành bộ dữ liệu phục vụ vận hành thị trường các-bon.
Theo cơ chế báo cáo được thiết lập, dữ liệu không chỉ bao gồm số lượng thành viên tham gia, khối lượng và giá trị giao dịch mà còn có giá đóng cửa, biến động giá, dữ liệu lưu ký, tài khoản tham gia và tình hình thanh toán giao dịch.
Đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon, các sản phẩm giao dịch cũng được quản lý theo mã riêng nhằm phục vụ công tác thống kê, quản lý dữ liệu và theo dõi hoạt động giao dịch trên hệ thống.
Việc dữ liệu giao dịch, lưu ký và thanh toán được quản lý theo mã sản phẩm và cơ chế báo cáo riêng cho thấy thị trường đang được xây dựng theo hướng có thể theo dõi và quản lý tập trung ngay từ đầu, thay vì chỉ dừng ở cơ chế giao dịch đơn thuần.
Trong bối cảnh hệ thống giao dịch các-bon dự kiến bước vào giai đoạn vận hành thí điểm, quá trình hình thành đồng thời cơ chế giao dịch, lưu ký, thanh toán và dữ liệu cho thấy thị trường này đang dần hoàn thiện nền tảng vận hành, thay vì chỉ tồn tại ở cấp độ định hướng chính sách như trước đây.
