Sửa Luật Chứng khoán: Mở cơ chế thử nghiệm công nghệ mới, hoàn thiện mô hình sở giao dịch

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Ảnh: VPQH

Bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc sửa đổi Luật Chứng khoán nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng pháp luật và phát triển kinh tế tư nhân; đồng thời hoàn thiện các quy định để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với những luật mới được ban hành.

Dự án Luật cũng hướng tới luật hóa phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo nghị quyết của Chính phủ, nâng cao năng lực vận hành thị trường, phát triển sản phẩm, tăng cường quản lý, giám sát và bảo vệ nhà đầu tư.

Theo Bộ trưởng, dự thảo tập trung hoàn thiện các quy định về cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư, kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Trong đó, dự thảo luật hóa phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính theo Nghị quyết số 66.16/NQ-CP của Chính phủ.

Cùng với đó, các quy định về chào bán chứng khoán, hồ sơ đăng ký công ty đại chúng, hồ sơ đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán... và một số thủ tục khác tiếp tục được rà soát nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, phù hợp với việc xử lý trên môi trường điện tử. Việc cắt giảm thủ tục được gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát và quản trị rủi ro.

Một nội dung đáng chú ý là dự thảo bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý để thử nghiệm có giới hạn đối với công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trước khi xem xét triển khai trên phạm vi rộng.

Theo thiết kế của dự thảo, cơ chế thử nghiệm được giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian và tổ chức tham gia. Các tổ chức tham gia phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí để được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Việc miễn, giảm trừ trách nhiệm và bảo vệ các chủ thể tham gia được thực hiện theo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính phủ được giao quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt, đồng thời duy trì khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thử nghiệm.

Dự thảo cũng hoàn thiện các quy định nhằm đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả vận hành thị trường chứng khoán. Các nội dung được rà soát gồm giao dịch điện tử, tiêu chuẩn đối với người đại diện theo pháp luật của công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ chứng khoán, hoạt động hành nghề chứng khoán và những quy định liên quan đến nhà đầu tư.

Đối với quỹ hoán đổi danh mục, dự thảo sửa đổi khái niệm theo hướng cho phép quỹ tiếp cận việc hoán đổi tài sản khác theo quy định của Chính phủ, lấy ý kiến người sở hữu chứng chỉ quỹ. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung quy định về việc ủy quyền của Đại hội nhà đầu tư cho Ban đại diện quỹ quyết định một số nội dung liên quan đến tuân thủ hạn mức đối với chứng khoán cơ cấu thuộc chỉ số tham chiếu mà quỹ đầu tư.

Dự thảo cũng bổ sung chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam vào đối tượng được cung cấp dịch vụ ngân hàng giám sát, hoàn thiện chính sách phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán, đồng thời chuẩn hóa thuật ngữ để bảo đảm thống nhất với pháp luật hiện hành.

Hoàn thiện mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán, tăng yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư

Về tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật sử dụng tên gọi chung là “Sở Giao dịch Chứng khoán” thay cho các tên gọi riêng liên quan đến Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và các công ty con tại những điều, khoản có liên quan.

Theo Bộ trưởng, dự thảo sửa đổi khái niệm hệ thống giao dịch chứng khoán để phù hợp với tên gọi mới; đồng thời sửa đổi khoản 2 Điều 43 trên cơ sở kế thừa quy định hiện hành và bổ sung thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ về cơ cấu lại, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định.

Việc chỉnh lý nhằm bảo đảm phù hợp với pháp luật về quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đồng thời duy trì hoạt động liên tục của Sở Giao dịch Chứng khoán trong quá trình tổ chức thi hành Luật.

Theo đó, cơ quan có thẩm quyền có thời gian phối hợp, đánh giá toàn diện và xây dựng phương án tổ chức, cơ cấu lại các Sở Giao dịch Chứng khoán theo hướng nâng cao hiệu quả hoạt động, tinh gọn, giảm thủ tục trung gian và không làm gián đoạn hoạt động của thị trường.

Về điều khoản chuyển tiếp, dự thảo quy định trong thời hạn 1 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực thi hành, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định về mô hình hoạt động của các Sở Giao dịch Chứng khoán theo quy định mới. Trong thời gian này, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và các công ty con tiếp tục tổ chức, hoạt động theo quy định của Luật Chứng khoán hiện hành cho đến khi quyết định của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện phương án sắp xếp, cơ cấu lại được thi hành.

Các đại biểu tại phiên họp. Ảnh: VPQH

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Việc cắt giảm cần gắn với các công cụ giám sát nhằm bảo đảm an toàn thị trường và tài sản của nhà đầu tư.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với giao dịch điện tử và công nghệ mới, Ủy ban cơ bản tán thành và đề nghị làm rõ các nội dung đặc thù, tránh trùng lặp với pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Dự thảo cần xác định rõ nguyên tắc về thẩm quyền, giới hạn thử nghiệm, sự tự nguyện tham gia, cảnh báo rủi ro, tách biệt tài sản, bảo vệ dữ liệu, giám sát và xử lý khi thử nghiệm thất bại.

Trong lĩnh vực tổ chức kinh doanh chứng khoán, người hành nghề và quỹ đầu tư, Ủy ban đề nghị làm rõ tư cách, trách nhiệm của công ty chứng khoán khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm; quy định cơ chế tách biệt tài sản khách hàng và xử lý khi công ty không thể tiếp tục hoạt động.

Với người hành nghề chứng khoán, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc yêu cầu chứng chỉ đối với người đại diện theo pháp luật chỉ thực hiện nhiệm vụ quản trị; xem xét quy định về thu hồi chứng chỉ do không làm việc hoặc không tập huấn trong 3 năm. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế tạm dừng hiệu lực hành nghề và giữ căn cứ thu hồi đối với hành vi gian lận, thao túng thị trường.

Đối với quỹ hoán đổi danh mục, Ủy ban đề nghị quy định nguyên tắc đối với tài sản khác được sử dụng để hoán đổi, bao gồm yêu cầu về sở hữu hợp pháp, định giá độc lập, thanh khoản và công bố rủi ro. Về chính sách phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho thị trường chứng khoán, cơ quan thẩm tra tán thành mục tiêu, trường hợp có chính sách đặc thù, cần gắn với trách nhiệm, kỷ luật nghề nghiệp, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán, Ủy ban tán thành việc lựa chọn mô hình phù hợp với từng giai đoạn, đồng thời đề nghị luật quy định các nguyên tắc về an toàn, minh bạch, hiện đại, hiệu quả, trách nhiệm giám sát độc lập và kiểm soát xung đột lợi ích. Mô hình cụ thể cần được Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở đề án đánh giá đầy đủ tác động.

Dự thảo luật dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, đồng thời quy định một số nội dung chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp trong quá trình triển khai.