Chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ đề xuất ban hành luật mới thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Ảnh: VPQH

Lấy kết quả và sự trưởng thành của doanh nghiệp làm thước đo

Chiều ngày 17/10, trình Quốc hội dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ đề xuất ban hành luật mới thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai các chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, sau gần 10 năm thực hiện, một số nội dung, chính sách đã bộc lộ những hạn chế, không còn phù hợp. Nguồn lực hỗ trợ còn phân tán, việc đánh giá tác động chưa rõ, chính sách chưa gắn chặt với nhu cầu thực tế, kết quả đầu ra và năng lực phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Trên thực tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và thị trường. Năng lực quản trị còn hạn chế, khả năng tham gia chuỗi giá trị chưa cao. Vì vậy, cần có các chính sách phù hợp hơn đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp kinh doanh bền vững và doanh nghiệp có định hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Chính phủ đề xuất chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo môi trường và hệ sinh thái phát triển, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng và kết nối nguồn lực; đồng thời huy động sự tham gia của khu vực tư nhân, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hiệp hội, doanh nghiệp lớn và các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Theo Bộ trưởng, việc đổi tên luật thể hiện sự thay đổi trong cách tiếp cận chính sách, từ hỗ trợ đơn lẻ sang tạo lập môi trường thuận lợi; từ chương trình do Nhà nước cung cấp sang đáp ứng nhu cầu phát triển của doanh nghiệp; từ chú trọng kinh phí đầu tư sang lấy kết quả và sự trưởng thành của doanh nghiệp làm thước đo.

Định hướng này nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, kết nối nguồn lực công - tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả thực thi và lấy sự phát triển thực chất của doanh nghiệp làm thước đo. Các định hướng cũng được đặt trong yêu cầu cụ thể hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới công tác xây dựng, thực thi pháp luật theo các nghị quyết của Bộ Chính trị được Chính phủ viện dẫn.

Mở rộng tiếp cận vốn, ưu đãi thuế, kết nối doanh nghiệp vào chuỗi giá trị

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm 4 chương, 35 điều, tập trung vào 5 nhóm chính sách. Trước hết, dự thảo hướng đến phát triển chung và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Các chính sách hướng tới cải thiện khả năng tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường; hỗ trợ tư vấn, đào tạo, kế toán, pháp lý; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, mua sắm công; nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nhân lực.

Đối với tiếp cận vốn, dự thảo định hướng khuyến khích đa dạng hóa nguồn tài chính, đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu và khả năng tạo doanh thu, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm. Đồng thời, việc hỗ trợ cần gắn với yêu cầu giảm thủ tục, chi phí tuân thủ và bảo đảm tính minh bạch.

Nhóm chính sách thứ hai là phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thông qua kết nối với chuyên gia, nhà khoa học, quỹ đầu tư, trung tâm đổi mới sáng tạo và các đơn vị tư vấn. Trọng tâm là hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tiếp cận nhà đầu tư và ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh.

Chính phủ cũng đề xuất nhóm chính sách phát triển doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, nhất là doanh nghiệp một người, thông qua tạo thuận lợi cho quá trình chuyển đổi, cắt giảm thủ tục và hỗ trợ tư vấn, đào tạo, kế toán, pháp lý. Chính sách hướng tới nâng cao năng lực quản trị, bảo đảm tuân thủ, tăng tính minh bạch, ổn định hoạt động, nâng cao năng suất và mở rộng quy mô doanh nghiệp.

Cùng với đó là các chính sách phát triển doanh nghiệp kinh doanh bền vững, khuyến khích sử dụng hiệu quả tài nguyên, đổi mới quản trị, chuyển đổi số và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Dự thảo cũng quan tâm đến doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ; doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thuộc các nhóm này và doanh nghiệp tại vùng miền núi, biên giới, hải đảo.

Nhóm chính sách cuối cùng là phát triển doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và kinh doanh quốc tế. Các chính sách tập trung nâng cao năng lực sản xuất, quản trị, chất lượng sản phẩm; kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nhà phân phối và đối tác quốc tế. Qua đó, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ, tăng năng suất và nâng cao giá trị tạo ra trong nước.

Về tổ chức thực hiện, dự thảo chuyển sang kiến tạo hệ sinh thái, kết nối nguồn lực công tư, trao quyền doanh nghiệp chủ động chọn dịch vụ. Theo đó, đẩy mạnh số hóa, liên thông dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Doanh nghiệp không phải nộp lại giấy tờ, thông tin mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác theo quy định. Dự thảo đồng thời trao quyền để doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ hỗ trợ, trong khi Chính phủ quy định chi tiết những nội dung cần linh hoạt để triển khai chính sách.

Các đại biểu tại phiên họp. Ảnh: VPQH

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra nhất trí với việc sửa đổi toàn diện và đổi tên luật. Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định nguyên tắc xác định ngành nghề kinh doanh chính, nghiên cứu sử dụng số liệu của 2-3 năm liền kề. Đồng thời, làm rõ căn cứ và đánh giá tác động đối với phạm vi doanh nghiệp được thụ hưởng cũng như khả năng cân đối nguồn lực khi nâng ngưỡng lao động từ 200 lên 300 người, tổng nguồn vốn từ 100 tỷ đồng lên 150 tỷ đồng.

Đối với nguyên tắc và hình thức hỗ trợ, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí, đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp và nguyên tắc không hỗ trợ trùng lặp. Dự thảo cần rà soát chế độ sở hữu đối với tài sản hình thành từ kinh phí hỗ trợ, cơ chế thu hồi khi doanh nghiệp vi phạm cam kết và nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp hỗ trợ trong 2-3 năm đối với doanh nghiệp vượt tiêu chí. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị xem xét việc ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho các địa phương tự cân đối được ngân sách.

Với hình thức hỗ trợ thông qua phiếu hỗ trợ (voucher), cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ bản chất pháp lý, quy định việc cấp và thanh toán, gắn hỗ trợ với kết quả, tính chiến lược và có cơ chế phòng ngừa trục lợi.

Về tiếp cận nguồn vốn, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát quy định về định giá, xử lý tài sản bảo đảm, nhất là tài sản vô hình và quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, cần phân định rõ giữa cấp tín dụng, cấp vốn, tài trợ và chủ thể cung ứng, bảo đảm không ảnh hưởng đến quyền tự chủ và an toàn hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Đối với chính sách thuế và kế toán, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành các chính sách ưu đãi, miễn, giảm thuế. Cơ quan thẩm tra đề nghị không quy định cụ thể ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp tại luật này, mà chuyển các nội dung liên quan tại các dự án luật sửa đổi, bổ sung pháp luật về thuế đang được trình Quốc hội tại cùng kỳ họp. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng cùng điều kiện về ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn được hưởng ưu đãi không thấp hơn doanh nghiệp khác.