Đổi mới tư duy chính sách, tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa lớn mạnh

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ chiều ngày 17/10/2026. Ảnh: Đức Thanh

Lấy khả năng phát triển của doanh nghiệp làm thước đo

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, chiều ngày 17/10, các đại biểu thảo luận tại Tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nhiều đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, đồng thời đánh giá cao định hướng đổi mới tư duy chính sách, chuyển từ hỗ trợ doanh nghiệp theo từng nội dung riêng lẻ sang thúc đẩy phát triển doanh nghiệp một cách toàn diện.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thanh Bình (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, sau gần 10 năm thực hiện, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hệ thống chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả, phương thức hỗ trợ còn bất cập, cơ chế giám sát, đánh giá chưa đồng bộ và hệ sinh thái hỗ trợ còn phân tán.

Đại biểu đặc biệt đồng tình với sự thay đổi trong cách tiếp cận của dự thảo Luật, từ “hỗ trợ” sang “phát triển” doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đại biểu, đây không đơn thuần là thay đổi tên gọi mà cần thể hiện sự chuyển đổi về mục tiêu và phương thức chính sách, trong đó Nhà nước tạo môi trường và nguồn lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực, phát triển và lớn mạnh.

Cùng quan điểm, đại biểu Phan Duy Anh (Đoàn TP. Đà Nẵng) tán thành với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về việc chuyển từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sang Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đại biểu cho rằng, tên gọi mới thể hiện tư duy tiếp cận khác trước, hướng tới khuyến khích doanh nghiệp chủ động phát triển thay vì mang nặng tính hỗ trợ, bao cấp. Đại biểu nhấn mạnh vai trò quan trọng của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với nền kinh tế, với khoảng 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% GDP và khoảng 30-31% ngân sách.

Theo đại biểu Phan Duy Anh, việc sửa đổi Luật năm 2017 để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới là cần thiết, chính đáng, nhất là trong bối cảnh thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.

Đại biểu Vương Quốc Thắng (Đoàn TP. Đà Nẵng) cũng cơ bản tán thành với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đánh giá cao việc xây dựng dự thảo Luật theo định hướng thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn Cao Bằng) đồng tình với sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đánh giá cao tư duy đổi mới trong xây dựng chính sách, chuyển từ hỗ trợ theo từng nội dung riêng lẻ sang thúc đẩy phát triển doanh nghiệp toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm.

Đại biểu cho rằng, đây là bước chuyển cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực doanh nghiệp. Trong đó, các nguyên tắc hỗ trợ tại Điều 5 của dự thảo, nhất là yêu cầu hỗ trợ có trọng tâm, có thời hạn, công khai, minh bạch và sử dụng hiệu quả nguồn lực, cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm hiệu quả thực thi.

Từ sự đồng thuận về định hướng chung, các đại biểu tập trung góp ý vào những cơ chế cụ thể, nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực thuận lợi hơn, đồng thời bảo đảm chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, có hiệu quả và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách.

Tạo thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực phát triển

Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đồng tình với định hướng tại Điều 8 của dự thảo Luật về đa dạng hóa nguồn vốn, phương thức cấp vốn và tài sản bảo đảm; khuyến khích xem xét cấp vốn dựa trên phương án kinh doanh, khả năng trả nợ, doanh thu và dòng tiền của doanh nghiệp.

Đại biểu cho rằng, cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc trong cơ chế bảo lãnh tín dụng. Theo số liệu được đại biểu dẫn, trong giai đoạn 2018-2024, các quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương cấp bảo lãnh cho 229 doanh nghiệp nhỏ và vừa với tổng số tiền khoảng 874 tỷ đồng. Nhiều quỹ yêu cầu doanh nghiệp có tài sản bảo đảm; một số ngân hàng tiếp tục yêu cầu tài sản khi khoản vay đã được bảo lãnh.

Do đó, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đề nghị bổ sung tại Điều 8 nguyên tắc bảo lãnh, chia sẻ rủi ro có kiểm soát đối với doanh nghiệp có phương án khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm; giao Chính phủ quy định chủ thể thực hiện, nguồn lực, giới hạn rủi ro theo danh mục, điều kiện thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh và cơ chế xử lý tổn thất.

Trong thỏa thuận bảo lãnh cần phân định rõ nghĩa vụ của từng bên, hạn chế yêu cầu tài sản bảo đảm trùng lặp đối với phần nghĩa vụ đã được bảo lãnh hợp lệ. Ngân hàng vẫn phải tự thẩm định, quyết định cho vay và chịu phần rủi ro của mình.

Đại biểu Phan Duy Anh (Đoàn TP. Đà Nẵng) cho rằng, tên gọi mới thể hiện tư duy tiếp cận khác trước, hướng tới khuyến khích doanh nghiệp chủ động phát triển. Ảnh: VPQH

Cùng quan tâm đến vấn đề vốn, đại biểu Phan Duy Anh cho biết, đến cuối tháng 8/2026, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt khoảng 4,1 triệu tỷ đồng, nhưng tỷ trọng chỉ quanh mức 20% tổng dư nợ của nền kinh tế và gần như không thay đổi qua nhiều năm. Theo đại biểu, điều này cho thấy khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được cải thiện tương xứng so với các khu vực khác.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu có chính sách cụ thể hơn, trong đó những địa phương có Quỹ Đầu tư phát triển có thể tính toán phương án ủy thác hoặc hỗ trợ doanh nghiệp thông qua quỹ này.

Đại biểu Phan Duy Anh cũng đề nghị cho phép thiết lập tỷ lệ chấp nhận rủi ro đối với nguồn vốn Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp. Theo đó, tổn thất trong giới hạn cho phép được xử lý theo quy định, người quản lý đã tuân thủ quy trình thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ông nhấn mạnh cần có cách tiếp cận nhất quán đối với hoạt động bảo lãnh, cho vay hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Về chính sách thuế, đại biểu Đoàn Thị Lê An cơ bản tán thành việc sử dụng thuế như một công cụ quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và cho rằng chính sách cần được thiết kế để vừa khuyến khích thành lập doanh nghiệp, vừa tạo động lực mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ hoàn thiện hệ thống pháp luật, đại biểu Vũ Ngọc Lâm (Đoàn Quảng Ninh) đề nghị thống nhất nguyên tắc các quy định về miễn, giảm thuế nên điều chỉnh trong pháp luật về thuế, nhằm bảo đảm đánh giá tác động đến cân đối tổng thể ngân sách nhà nước. Đại biểu lưu ý kỳ họp này cũng xem xét dự án Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.

Đối với chính sách giảm tiền thuê lại đất tối thiểu 30% trong 5 năm, đại biểu cho rằng, Chính phủ có thể quy định điều kiện, phương thức và nguyên tắc hỗ trợ, địa phương được quyết định mức hỗ trợ cụ thể nhưng không thấp hơn mức tối thiểu do Luật quy định. Từ đó tạo sự linh hoạt, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và định hướng thu hút đầu tư của từng địa phương.

Bên cạnh các chính sách vốn, thuế và mặt bằng sản xuất, đại biểu Đoàn Thị Lê An đề nghị điều chỉnh nguyên tắc lựa chọn chương trình hỗ trợ. Đại biểu đề xuất nghiên cứu cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận đồng thời các chính sách, chương trình hỗ trợ khác nhau khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, nhưng không hỗ trợ trùng lặp từ ngân sách nhà nước đối với cùng một nội dung, khoản chi hoặc hoạt động. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp, kiểm soát và công khai thông tin để sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Đối với doanh nghiệp ở địa bàn khó khăn và các nhóm yếu thế, đại biểu đề nghị cụ thể hóa tiêu chí xác định mức độ ưu tiên, nhất là trường hợp doanh nghiệp đồng thời thuộc nhiều nhóm ưu tiên. Đại biểu cũng kiến nghị ưu tiên phân bổ nguồn lực phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa bàn kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo.

Các ý kiến thảo luận cơ bản thống nhất với định hướng chuyển từ hỗ trợ sang phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và đề xuất cụ thể hóa các cơ chế thực hiện, bảo đảm chính sách không chỉ đúng về mục tiêu mà còn khả thi trong thực tiễn, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn, sử dụng hiệu quả các ưu đãi và yên tâm mở rộng hoạt động.

Như đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình nhấn mạnh, thành công của Luật cần được đánh giá bằng năng suất, sức cạnh tranh và khả năng lớn lên của doanh nghiệp sau hỗ trợ. Đây cũng là mục tiêu hướng đến của sự đổi mới trong tư duy chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa và kinh tế tư nhân.