Phát huy giá trị di sản, văn hóa trong phát triển kinh tế, du lịch ngành Đường sắt Việt Nam

Toàn cảnh Hội thảo.

Hội thảo khoa học cấp Bộ với chủ đề “Phát huy giá trị di sản và nguồn lực văn hóa trong chiến lược phát triển kinh tế, du lịch của ngành Đường sắt Việt Nam” thu hút đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương và doanh nghiệp trong các lĩnh vực liên quan. Đây là diễn đàn nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vị trí, vai trò của di sản, văn hóa đường sắt trong phát triển kinh tế, du lịch, quảng bá hình ảnh đất nước và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh, trải qua 145 năm hình thành và phát triển, gắn bó với những chặng đường lịch sử của đất nước, ngành Đường sắt đang nắm giữ một kho tàng di sản có chiều sâu văn hóa và giá trị đặc biệt.

Di sản đường sắt không chỉ hiện diện hữu hình qua những thanh ray, tà vẹt, công trình kiến trúc kỹ thuật, cầu đường, nhà ga, đoàn tàu và không gian cảnh quan, mà còn được lưu giữ trong những giá trị phi vật thể như ký ức cộng đồng, câu chuyện lịch sử, văn hóa nghề nghiệp và tinh thần lao động sáng tạo được các thế hệ người lao động bền bỉ gìn giữ, trao truyền.

Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam Đặng Sỹ Mạnh phát biểu khai mạc tại Hội thảo.

Theo Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam, bảo tồn và phát huy di sản đường sắt không đơn thuần là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn mở ra cơ hội chuyển hóa các giá trị di sản thành nguồn lực mới, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế, du lịch và xã hội.

Định hướng của ngành là chuyển từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát huy giá trị; từ vận tải thuần túy sang những hành trình kết hợp văn hóa, du lịch và trải nghiệm; từ cách nhìn di sản như giá trị của quá khứ sang khai thác có trách nhiệm, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Đây cũng là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Thời gian qua, ngành Đường sắt đã từng bước hiện thực hóa định hướng này thông qua việc phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc như đoàn tàu “Hoa Phượng Đỏ”, “Hành trình kết nối di sản miền Trung” trên các tuyến Huế - Đà Nẵng, Huế - Phong Nha, “Hà Nội 5 cửa ô”, “Hành trình đêm Đà Lạt” và tàu cao cấp “SJourney”. Cùng với đó, phong trào “Đường tàu - Đường hoa; Mỗi cung đường - một loài hoa, mỗi khu ga - một điểm đến” góp phần cải thiện cảnh quan, làm mới hình ảnh ngành Đường sắt và tạo thêm sức hấp dẫn cho các điểm đến.

Đặc biệt, tuyến đường sắt Hà Nội- TP. Hồ Chí Minh dài 1.726 km nhiều năm liền được các tạp chí quốc tế bình chọn là một trong những tuyến đường sắt đáng trải nghiệm nhất thế giới. Đây không chỉ là tuyến giao thông huyết mạch kết nối hai miền đất nước, mà còn sở hữu tiềm năng lớn để phát triển các sản phẩm du lịch gắn với cảnh quan, văn hóa và trải nghiệm xuyên Việt.

PGS.TS. Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản phát biểu tại Hội thảo.

PGS.TS. Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản đánh giá, trong tiến trình đổi mới và hội nhập, ngành Đường sắt đã có những bước chuyển mạnh mẽ về tư duy chiến lược. Việc đầu tư nâng cấp các đoàn tàu chất lượng cao trên những tuyến huyết mạch như Hà Nội - Đà Nẵng, Hà Nội - Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh - Nha Trang, kết hợp khai thác các giá trị văn hóa bản địa, đã thu hút ngày càng đông du khách trong nước và quốc tế, góp phần kích cầu du lịch.

Để phát huy hơn nữa tiềm năng, lợi thế, PGS.TS. Dương Trung Ý cho rằng, ngành Đường sắt cần tiếp tục đổi mới tư duy, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ, nâng cao chất lượng phục vụ. Để mỗi chuyến tàu không chỉ đáp ứng nhu cầu đi lại mà còn là một hành trình trải nghiệm, kết nối cảnh quan, văn hóa và bảo đảm an toàn cho hành khách.

Tại Hội thảo, các tham luận tập trung phân tích giá trị lịch sử, văn hóa của ngành Đường sắt Việt Nam qua 145 năm hình thành và phát triển; làm rõ vai trò của đường sắt trong kết nối không gian kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Đồng thời đánh giá tiềm năng phát triển kinh tế di sản, những mô hình du lịch và sản phẩm trải nghiệm đường sắt, từ đó cũng đưa ra nhận diện các khó khăn, thách thức trong quá trình khai thác nguồn lực này.

Các đại biểu lên tàu trải nghiệm “Hành trình Thăng Long về miền Kinh Bắc”.

Đáng chú ý, một trong những vấn đề được tập trung thảo luận là yêu cầu chuyển đổi tư duy từ cung cấp dịch vụ vận tải hành khách thuần túy sang phát triển hệ sinh thái dịch vụ văn hóa, du lịch và trải nghiệm. Theo đó, ngành Đường sắt cần tích hợp sâu hơn các giá trị lịch sử, văn hóa vào hoạt động quản trị, phục vụ khách hàng và xây dựng thương hiệu Ngành. Từ hướng tiếp cận này, ngành Đường sắt tạo ra giá trị gia tăng, mở rộng nguồn thu và nâng cao năng lực cạnh tranh đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng và trải nghiệm của du khách.

Ngay sau Hội thảo, các đại biểu đã tham gia chuyến tàu trải nghiệm “Hành trình Thăng Long về miền Kinh Bắc”, kết nối các điểm đến văn hóa, lịch sử tiêu biểu của vùng đất Bắc Ninh.

Tại Di tích lịch sử cấp quốc gia Đền Đô, các đại biểu tìm hiểu về Chiếu dời đô, thực hiện nghi lễ dâng hương các vị tiên vương triều Lý; thưởng thức làn điệu quan họ tại Thủy đình và tham quan các gian hàng giới thiệu sản phẩm làng nghề truyền thống. Hành trình tiếp tục đến Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Đình làng Đông Kỵ và Bảo tàng Nam Hồng, nơi lưu giữ nhiều hiện vật quý, trong đó có ấn vàng “Hoàng Đế Chi Bảo”.

Đoàn thưởng thức làn điệu quan họ tại Thủy đình tại Di tích lịch sử cấp quốc gia Đền Đô.

Chuyến đi thực tế góp phần minh họa sinh động cho khả năng kết nối giữa vận tải đường sắt với các giá trị di sản, văn hóa và du lịch địa phương. Khẳng định hướng phát triển đường sắt không chỉ là phương thức vận tải mà còn là cầu nối đưa di sản đến gần hơn với công chúng, tạo thêm sản phẩm du lịch đặc sắc và nguồn lực cho phát triển kinh tế. Vì vậy, phát huy hiệu quả giá trị di sản, văn hóa không chỉ là hướng đi quan trọng để ngành Đường sắt Việt Nam đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao sức cạnh tranh còn đóng góp tích cực vào phát triển du lịch, kinh tế đất nước, thực hiện tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.