Lãi suất - biến số chi phối thị trường chứng khoán năm 2026

Yếu tố tác động lớn nhất đến năm 2026 nhiều khả năng sẽ đến từ mặt bằng lãi suất, cụ thể là xu hướng lãi suất tại Việt Nam.

Lãi suất trong nước nổi lên giữa bối cảnh toàn cầu hạ nhiệt

Tại Tọa đàm “Đầu tư gì 2026?” gần đây, ông Lê Chí Phúc - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Quản lý Quỹ Đầu tư SGI cho rằng, xu hướng lãi suất toàn cầu trong giai đoạn 2025-2026 được dự báo không biến động mạnh. Dù Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể thực hiện một số đợt cắt giảm lãi suất mang tính kỹ thuật, song lãi suất thực của nền kinh tế thế giới khó có khả năng giảm sâu.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu phát hành trái phiếu chính phủ quy mô lớn tại nhiều quốc gia, cùng với áp lực đảo nợ ngày càng gia tăng của các định chế tài chính và khu vực công. Những yếu tố này khiến mặt bằng lãi suất toàn cầu duy trì ở mức tương đối cao, qua đó hạn chế dư địa nới lỏng mạnh trong trung hạn.

“Mặt bằng lãi suất toàn cầu nhiều khả năng không tạo ra cú sốc lớn đối với Việt Nam. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở mặt bằng lãi suất trong nước”, ông Phúc nhấn mạnh.

Đặc thù của kinh tế Việt Nam là mức độ phụ thuộc rất lớn vào tín dụng ngân hàng. Theo ước tính, khoảng 80-90% nhu cầu vốn của nền kinh tế hiện nay vẫn được đáp ứng thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Do đó, khả năng cung ứng tín dụng của hệ thống ngân hàng không chỉ quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn tác động trực tiếp tới các kênh tài chính, đặc biệt là thị trường chứng khoán, nơi dòng tiền thường phản ứng nhanh với những thay đổi của lãi suất.

Trong khoảng 5 năm vừa qua, nền kinh tế đã vận hành trong bối cảnh mặt bằng lãi suất thấp, hay còn gọi là giai đoạn “tiền rẻ”, xuất phát từ những nhu cầu kích thích kinh tế mang tính đặc thù. Tuy nhiên, dư địa của chính sách này về cơ bản đã được sử dụng gần hết. Bước sang năm 2026, nền kinh tế nhiều khả năng chuyển sang một giai đoạn mới, trong đó diễn biến lãi suất sẽ trở thành yếu tố đáng chú ý nhất và có ý nghĩa quyết định đối với thị trường.

Trong giai đoạn lãi suất thấp kéo dài, chi phí vốn rẻ đã thúc đẩy dòng tiền chảy mạnh vào các tài sản rủi ro, hỗ trợ định giá cổ phiếu và giúp thị trường duy trì xu hướng tích cực. Tuy nhiên, khi lãi suất có dấu hiệu đảo chiều, áp lực điều chỉnh đối với thị trường chứng khoán là yếu tố khó tránh khỏi.

Chu kỳ tín dụng tiệm cận vùng nhạy cảm

Nhìn lại chu kỳ dài hạn, chuyên gia của SGI cho rằng, thị trường đã trải qua nhiều giai đoạn biến động lớn gắn liền với diễn biến lãi suất và tín dụng. Giai đoạn 2007-2008 là thời kỳ lãi suất tăng mạnh, tiếp theo là suy thoái kinh tế toàn cầu và các gói kích thích quy mô lớn trong năm 2009-2010. Sau đó, nền kinh tế tiếp tục trải qua một đợt tăng lãi suất mới trong giai đoạn 2011-2012, trước khi bước vào thời kỳ tương đối ổn định kéo dài từ khoảng 2013 đến 2025.

Dữ liệu của hệ thống ngân hàng cho thấy, một chỉ số đáng chú ý là tỷ lệ tín dụng trên GDP. Đầu những năm 2000, tỷ lệ này của Việt Nam chỉ dao động quanh mức 40-50%. Đến cuối chu kỳ tăng trưởng trước năm 2010, con số này đã tăng lên khoảng 110% GDP, kéo theo nhiều rủi ro và buộc hệ thống ngân hàng phải trải qua quá trình tái cơ cấu kéo dài.

Từ năm 2015 đến nay, Việt Nam bước vào một chu kỳ cung ứng tín dụng mới. Đến cuối năm 2025, ước tính tỷ lệ tín dụng trên GDP đã đạt khoảng 140-145%, mức rất cao so với nhiều nền kinh tế đang phát triển trong khu vực, nơi tỷ lệ này thường chỉ ở mức 60-80%.

Bên cạnh quy mô tín dụng, tỷ lệ huy động vốn so với cho vay (LDR) cũng là chỉ tiêu có tác động trực tiếp tới mặt bằng lãi suất. Theo thông lệ, mức LDR dưới 100% được coi là lành mạnh (thường ở mức 85%), phản ánh khả năng cân đối vốn bền vững của hệ thống ngân hàng. Trong chu kỳ trước, vào năm 2010, LDR từng vượt xa ngưỡng an toàn, gây ra căng thẳng thanh khoản và cuộc đua tăng lãi suất huy động.

Hiện nay, nếu tính theo LDR thuần, đến cuối quý III/2025, tỷ lệ này đã quay trở lại khoảng 110% và nhiều khả năng cao hơn trong quý IV. Diễn biến này phần nào lý giải việc lãi suất tăng nhanh trong những tháng gần đây, dù định hướng điều hành vẫn hướng tới mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng.

Dù chính sách điều hành vẫn hướng tới mục tiêu duy trì mặt bằng lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng, thực tế cho thấy lãi suất đã tăng khá nhanh trong hai tháng gần đây, với tốc độ cao hơn nhiều so với kỳ vọng của thị trường, kể cả các tổ chức phân tích. Nguyên nhân sâu xa đến từ việc chu kỳ tín dụng của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế đang tiệm cận giai đoạn cuối của một chu kỳ bùng nổ tín dụng.

Do đó, vấn đề đáng quan tâm nhất trong năm 2026 là khả năng cung ứng tín dụng của hệ thống ngân hàng và khả năng duy trì, ổn định mặt bằng lãi suất. Đây sẽ là yếu tố quyết định tới tăng trưởng kinh tế, thị trường tài chính, thị trường chứng khoán và cả thị trường bất động sản.

“Từ năm 2026 trở đi, nền kinh tế sẽ bước sang một giai đoạn mới, trong đó câu chuyện lãi suất sẽ trở thành biến số then chốt đối với tất cả các chủ thể trên thị trường”, ông Phú nhận định.