Kiểm soát, giảm thiểu nguồn phát sinh khí thải từ hoạt động công nghiệp

Hầu hết các ngành công nghiệp đều phát sinh khí thải.

Phát triển công nghiệp là nền móng trụ cột phát triển kinh tế của quốc gia. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025, trong khu vực công nghiệp và xây dựng, ngành công nghiệp đạt mức tăng cao nhất kể từ năm 2019 đến nay. Giá trị tăng thêm ngành công nghiệp năm 2025 ước tăng 8,80% so với năm trước, đóng góp 35,15% vào tốc độ tăng tổng giá trị tăng thêm toàn nền kinh tế. Trong đó, ngành Công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 9,97%, là mức tăng cao nhất trong giai đoạn 2019-2025, tiếp tục là động lực tăng trưởng kinh tế, đóng góp 31,49%. Ngành Cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 7,82%, đóng góp 0,60%. Ngành Sản xuất và phân phối điện tăng 6,39%, đóng góp 2,94%. Ngành khai khoáng tăng 0,42%, đóng góp 0,13%. Ngành Xây dựng tăng 9,62%, đóng góp 8,47%...

Tuy nhiên, song song với quá trình công nghiệp hóa, lượng khí thải công nghiệp thải ra ngày càng nghiêm trọng và ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và đời sống của con người. Hầu hết các ngành công nghiệp đều phát sinh khí thải, tùy thuộc vào quá trình sản xuất và thành phần khí thải và mức độ xả khí thải cũng khác nhau. Ngành Nhiệt điện, ngành Hóa dầu, ngành Khai thác than, ngành Luyện kim, ngành Sản xuất gạch, gốm sứ, ngành Sản xuất xi măng, phân bón... là những ngành sản xuất có mức độ khí thải lớn nhất. Trong đó, theo báo cáo của Bộ Công Thương, Nhiệt điện là một trong những ngành có lượng khí thải lớn nhất. Chỉ tính riêng các nhà máy nhiệt điện ở miền Bắc, mỗi năm tiêu thụ trung bình 1,5 tấn than, tạo ra 20.000 tấn SO2, 4 triệu tấn CO2, 8.000 tấn NOx và khoảng 5.000 tấn bụi.

Theo các chuyên gia môi trường, khí thải công nghiệp là những chất thải dạng khí và bụi được thải ra trong quá trình sản xuất tại các nhà máy, xưởng sản xuất công nghiệp hoặc dịch vụ công nghiệp. Thành phần chính của khí thải công nghiệp thường là các chất khí độc hại như CO2, CO, NOX, H2S và SOX… Chúng có thể chứa các chất gây mùi khó chịu và có màu sắc tùy thuộc vào ngành công nghiệp và quá trình sản xuất. Khí thải công nghiệp đa phần rất độc hại và có thể gây nhiều bệnh nguy hiểm khi tiếp xúc trực tiếp trong thời gian dài.

Khi được thải ra không khí, khí thải công nghiệp có thể gây nên rất nhiều nguy hại đối với môi trường và sức khỏe con người. Cụ thể, đối với môi trường, khí thải công nghiệp là nguyên nhân chính gây nên các cơn mưa axit làm thay đổi độ pH của môi trường đất và nước gây hại nghiêm trọng cho toàn bộ hệ sinh thái trong khu vực. Khí thải công nghiệp còn là tác nhân chính gây nên hiệu ứng nhà kính khiến Trái Đất nóng lên. Đối với con người, khi tiếp xúc với khí thải công nghiệp trong thời gian dài có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp và thậm chí là ung thư phổi (hoặc ung thư bộ phận khác). Những người tiếp xúc khí thải thường xuyên ở nồng độ cao có thể bị nhiễm độc mãn tính khiến cơ thể suy kiệt và rối loạn thần kinh. Ngoài ra, khí thải kèm bụi mịn còn có thể gây ô nhiễm không khí ở các thành phố và khu dân cư gây các bệnh về mắt và kích thích hô hấp...

Để khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí nói chung và kiểm soát, giảm thiểu nguồn phát sinh khí thải từ hoạt động công nghiệp nói riêng, ngày 19/11/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2530/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo đó, Kế hoạch hành động đã đề ra một số nhiệm vụ giải pháp trọng tâm như: Thực hiện kiểm kê khí thải công nghiệp toàn diện cấp trung ương và địa phương, tích hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia, xây dựng báo cáo quốc gia về kiểm kê khí thải ; Giám sát công tác vận hành hệ thống quan trắc tự động liên tục tại các nguồn thải lớn (tập trung vào các ngành: nhiệt điện, than, xi măng, luyện thép, lò đốt chất thải rắn sinh hoạt), theo dõi việc kết nối dữ liệu vào hệ thống tích hợp thông tin của các Sở Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Hoàn thiện hạ tầng cơ sở dữ liệu quản lý nguồn phát thải, tích hợp dữ liệu kiểm kê và tính toán lan truyền ô nhiễm (ứng dụng mô hình hóa) để cảnh báo, dự báo ô nhiễm không khí; cập nhật và công khai thông tin; ứng dụng công nghệ AI, IoT, Big Data để phân tích mức độ đóng góp của từng nguồn, làm cơ sở cho các biện pháp điều tiết, ứng phó và khắc phục ô nhiễm không khí.

Bên cạnh đó, Kế hoạch hành động cũng nhấn mạnh việc chuyển đổi sử dụng hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo phục vụ sản xuất công nghiệp; xây dựng và triển khai chương trình hỗ trợ chuyển đổi năng lượng đối với các cơ sở công nghiệp sử dụng nhiên liệu than tại vùng đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ. Đồng thời, tiến hành rà soát, xây dựng lộ trình và tổ chức thực hiện di dời các cơ sở không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường của phân vùng môi trường.

Đánh giá cao các nhiệm vụ, giải pháp này, các chuyên gia môi trường cũng nhấn mạnh, để giảm thiểu khí thải từ hoạt động công nghiệp, cần thay thế hoàn toàn dây chuyền, máy móc và công nghệ sản xuất cũ đã lạc hậu bằng dây chuyền hiện đại có mức xả thải thấp hơn. Bên cạnh đó, đẩy mạnh việc ứng dụng các phương pháp sản xuất mới áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới thân thiện hơn với môi trường. Lắp đặt hệ thống xử lý khí thải đáp ứng các tiêu chuẩn được pháp luật hiện hành quy định, thường xuyên kiểm tra, đo lường và xử lý kịp thời các trường hợp rò rỉ khí độc và khí thải gây ảnh hưởng xấu đến môi trường. Đồng thời, tiến đến thay thế nhiên liệu đốt truyền thống như xăng, dầu mazut, dầu diesel, than đá, bằng các nhiên liệu sạch và thân thiện hơn như CNG, LPG, LNG…