Khu thương mại tự do - mô hình kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Phát triển khu thương mại tự do gắn với lợi thế về hạ tầng giao thông như cảng biển, sân bay lớn

Bước đi chiến lược hút "đại bàng" lớn

Tại một hội nghị được tổ chức mới đây, đại diện ban quản lý các khu kinh tế, khu công nghiệp của một số tỉnh, thành phố đã nêu ra những khó khăn trong quá trình thu hút đầu tư, nhất là những nhà đầu tư chiến lược với các dự án quy mô lớn. Đó là các hạn chế về quỹ đất sạch, hạ tầng kết nối hay khó khăn trong quá trình giải phóng mặt bằng… Bên cạnh đó, trong bối cảnh số lượng các khu công nghiệp đã tương đối nhiều, áp lực cạnh tranh thu hút đầu tư cũng ngày một lớn hơn, không phải địa phương nào cũng thành công thu hút được các dự án đầu tư có tính lan tỏa.

Một số đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư, nhất là với nguồn vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã được bàn đến. Đáng chú ý, mô hình khu thương mại tự do được nhiều đơn vị đề cập, coi đây là giải pháp tạo sự đột phá về môi trường kinh doanh, thu hút nhiều hơn các nhà đầu tư chiến lược đến với địa phương.

Đơn cử như tại Quảng Trị, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Trị đã đề cập đến Đề án thí điểm Khu Thương mại tự do tỉnh Quảng Trị, theo đó khu vực sau cảng Mỹ Thủy thuộc Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị khoảng 500 ha (có quy hoạch khu phi thuế quan), dự kiến đưa vào quy hoạch xây dựng Đề án Khu thương mại tự do tỉnh Quảng Trị.

Tại Hà Tĩnh, cùng với việc mở rộng khu kinh tế Vũng Áng lên 67 ngàn ha, địa phương này cũng đã xây dựng đề án Khu kinh tế thương mại tự do Vũng Áng gắn với cảng nước sâu.

Không riêng gì với các địa phương, tại Hà Nội - trung tâm kinh tế lớn của cả nước, cũng đang tính đến những bước đi để xây dựng khu kinh tế thương mại tự do nhằm tạo nguồn động lực mới để thu hút nguồn vốn đầu tư quy mô lớn, đáp ứng các yêu cầu tăng trưởng cao trong giai đoạn mới.

Tại dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được xây dựng và dự kiến trình Quốc hội khóa XIV tới đây, các quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới cũng đã được đề cập.

Điều 27 của dự thảo Luật quy định việc thành lập khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do tại Thủ đô sẽ do UBND Thành phố quyết định sau khi được HĐND Thành phố phê duyệt. Đồng thời, HĐND thành phố Hà Nội được trao quyền quy định cơ chế, chính sách về tổ chức, hoạt động của các khu này, cũng như xác định phạm vi, điều kiện, ngành nghề, lĩnh vực hoạt động và các biện pháp quản lý cần thiết.

Từng bước hoàn thiện thể chế

Khu vực kinh tế tự do hay khu thương mại tự do, hiểu một cách đơn giản là khu vực sẽ được áp dụng các cơ chế quản lý đặc thù với các ưu đãi lớn về quản lý hải quan, thuế, đảm bảo thương mại linh hoạt hơn so với các khu vực khác. Các khu thương mại tự do được kỳ vọng tạo động lực phát triển mới, là khu vực thí điểm về đổi mới cơ chế, chính sách, thể chế kinh tế, môi trường kinh doanh của Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế.

Theo đề án khu thương mại tự do do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng, dự kiến trong năm 2026 thành lập các khu thương mại tự do tại Đà Nẵng, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh; đến năm 2030 cả nước có khoảng 6-8 khu thương mại tự do và mô hình tương tự tại các địa phương có điều kiện thuận lợi; tới năm 2045 cả nước có 8-10 khu thương mại tự do và mô hình tương tự đạt chuẩn quốc tế, cạnh tranh được với các nước trong khu vực, đóng góp 15-20% GDP.

Hiện nay trên thế giới có hơn 7.000 khu kinh tế đặc biệt và khu thương mại tự do đang hoạt động. Mô hình khu thương mại tự do hiện nay còn được mở rộng thành các khu đa chức năng về công nghiệp, đô thị, dịch vụ, tài chính, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, thu hút tối đa nguồn lực phát triển.

Việc các địa phương mong muốn phát triển khu thương mại tự do là điều dễ hiểu trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các quốc gia hay thậm chí là giữa các tỉnh, thành phố ngày càng lớn hơn. Dù vậy, đây vẫn là một mô hình quản lý mới với độ mở rất lớn. Các thành phố lớn như Đà Nẵng, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh và tới đây là Hà Nội sẽ đóng vai trò tiên phong kiến tạo về thể chế và bài học kinh nghiệm trong quá trình triển khai.

Trước mắt, có thể thấy, mô hình khu thương mại tự do thường gắn với những khu vực có lợi thế lớn về hạ tầng, nhất là về hạ tầng giao thông (cảng biển, sân bay) kết nối với các vùng miền và giao thương quốc tế. Theo định hướng mới, quá trình hình thành khu thương mại tự do cũng phải đảm bảo xu hướng xanh, kinh tế tuần hoàn, áp dụng công nghệ hiện đại để tối ưu hóa nguồn lực về tài nguyên, năng lượng và nguồn nhân lực.