 |
| Bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính phát biểu khai mạc Hội thảo. |
Thị trường các-bon là một trong những công cụ kinh tế quan trọng
Ngày 7/5, tại Hà Nội, Bộ Tài chính phối hợp với Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP) thuộc Văn phòng Dịch vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS) tổ chức Hội thảo tổng kết Dự án “Nâng cao năng lực cho Bộ Tài chính trong nghiên cứu mô hình và chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch tín chỉ các-bon tại Việt Nam”.
Hội thảo có sự tham gia của đại diện Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), các chuyên gia quốc tế, tổ chức tư vấn cùng nhiều doanh nghiệp, tổ chức tài chính trong và ngoài nước.
Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã xác định thị trường các-bon là một trong những công cụ kinh tế quan trọng phục vụ công tác bảo vệ môi trường, đồng thời giao Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan tổ chức xây dựng và vận hành thị trường các-bon trong nước.
Theo bà Quỳnh, để triển khai nhiệm vụ mới và có tính chuyên môn cao này, từ giữa năm 2024, Bộ Tài chính đã triển khai dự án hỗ trợ kỹ thuật với sự tài trợ của UNOPS trong khuôn khổ ETP nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu mô hình và chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch các-bon tại Việt Nam. Văn kiện dự án được Bộ trưởng Bộ Tài chính phê duyệt tại Quyết định số 2001/QĐ-BTC ngày 26/8/2025.
Bà Quỳnh cho biết, trong gần 2 năm triển khai, dự án đã hỗ trợ các đơn vị thuộc Bộ nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích bối cảnh pháp lý, hạ tầng và cơ chế vận hành thị trường các-bon; đồng thời cung cấp nhiều kinh nghiệm quốc tế phục vụ xây dựng chính sách.
“Các kết quả nghiên cứu đã trở thành nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình xây dựng Đề án phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam cũng như Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước”, bà Quỳnh chia sẻ.
Tại Hội thảo, ông John Robert Cotten, Phó Giám đốc Chương trình ETP cho rằng phát triển thị trường các-bon là một trong những nội dung trọng tâm trong tiến trình chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải tại khu vực Đông Nam Á. Theo ông John Robert Cotten, Việt Nam hiện là một trong những chương trình quốc gia có mức độ quan tâm và tham vọng lớn trong lĩnh vực này.
Ông John Robert Cotten nhấn mạnh, dự án kết thúc lần này là giai đoạn thứ hai trong chuỗi hỗ trợ kỹ thuật của ETP dành cho Bộ Tài chính về phát triển thị trường carbon. Nếu giai đoạn đầu tập trung đánh giá mức độ sẵn sàng của thị trường, thì giai đoạn 2 tập trung xây dựng thiết kế vận hành chi tiết cho sàn giao dịch carbon, bao gồm mô hình vận hành, phương thức giao dịch, cơ chế thanh toán – bù trừ, khả năng ứng dụng công nghệ blockchain và các đánh giá tác động liên quan.
Hệ thống chính sách liên quan đến thị trường carbon đã khá toàn diện
Theo báo cáo cập nhật chính sách quản lý và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam do ông Đỗ Thanh Lâm, Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính trình bày, đến nay Việt Nam đã hình thành hệ thống chính sách khá toàn diện liên quan đến thị trường carbon. Trong đó có Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon, cùng Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước.
Đáng chú ý, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP đã quy định các nội dung liên quan đến đăng ký, lưu ký, giao dịch, thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; đồng thời quy định quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia thị trường.
 |
| Toàn cảnh Hội thảo. |
Tại phiên tham luận chuyên sâu, Giáo sư Michael Mehling, chuyên gia chính sách về biến đổi khí hậu và hệ thống giao dịch phát thải (ETS) thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), đưa ra nhiều khuyến nghị cho giai đoạn thí điểm triển khai sàn giao dịch các-bon tại Việt Nam. Theo ông, ba vấn đề trọng tâm hiện nay gồm hoàn thiện khung pháp lý, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật liên thông và duy trì hoạt động nâng cao năng lực cho các nhóm chủ thể tham gia thị trường.
Chuyên gia của MIT cho rằng, hiện nay bản chất pháp lý của hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon trong hệ thống pháp luật Việt Nam vẫn chưa được xác định đầy đủ, dẫn tới những bất định liên quan đến hạch toán kế toán, nghĩa vụ thuế và khả năng sử dụng làm tài sản bảo đảm trong hoạt động tài chính.
Bên cạnh đó, ông cũng lưu ý nguy cơ thanh khoản thấp trong giai đoạn thí điểm do cơ chế phân bổ miễn phí 100% hạn ngạch phát thải và mức độ linh hoạt cao trong tuân thủ. Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, nếu không có giải pháp thiết kế thị trường phù hợp, thị trường có thể rơi vào trạng thái “thị trường danh nghĩa”, tức có sàn giao dịch nhưng thanh khoản thấp và thiếu động lực giao dịch thực tế.
Đại diện nhóm tư vấn VNEEC cho biết, dự án đã đối chiếu kinh nghiệm từ nhiều thị trường ETS quốc tế như EU ETS, UK ETS, Trung Quốc, Hàn Quốc, New Zealand và California để đề xuất mô hình vận hành phù hợp cho Việt Nam. Đồng thời, dự án cũng đánh giá khả năng tận dụng hạ tầng hiện có của thị trường chứng khoán Việt Nam như HNX, VNX và VSDC trong quá trình vận hành sàn giao dịch carbon.
Theo nhóm nghiên cứu, việc vận hành sàn giao dịch các-bon sẽ góp phần giảm tác động tiêu cực lên GDP trong quá trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và cải thiện chất lượng môi trường.
Các chuyên gia cũng cho rằng, trong giai đoạn 2026-2028, thị trường các-bon Việt Nam cần tiếp tục được Nhà nước hỗ trợ về hạ tầng, cơ chế phối hợp liên ngành và nguồn lực kỹ thuật nhằm bảo đảm vận hành ổn định trước khi tiến tới cơ chế thị trường hoàn chỉnh và tự chủ hơn trong các giai đoạn tiếp theo.
