Doanh nghiệp Việt trước “cuộc sàng lọc” chuỗi cung ứng toàn cầu

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Quỳnh Trang

Cơ hội lớn từ làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Chiều 26/5, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo “Xu hướng và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu”, với sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, tổ chức xúc tiến thương mại và cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại cho biết, bước sang năm 2026, kinh tế và địa chính trị thế giới tiếp tục biến động mạnh, kéo theo làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra với tốc độ nhanh hơn. Các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, kết hợp giữa mô hình “China +1”, dịch chuyển sản xuất gần thị trường tiêu thụ và tái định vị chuỗi giá trị tại các quốc gia có chính sách ổn định.

Theo ông Tài, trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và sở hữu mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, thực thi. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt chuyển từ vai trò gia công đơn thuần sang tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu với giá trị gia tăng cao hơn.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại, doanh nghiệp Việt đang phải đối mặt với hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến môi trường, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị dữ liệu và hạ tầng logistics.

“Nếu không kịp thời nhận diện và có các giải pháp can thiệp mang tính hệ thống, doanh nghiệp Việt Nam sẽ đứng trước nguy cơ bị gạt ra lề của chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Lê Hoàng Tài nhấn mạnh.

Ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương. Ảnh: Quỳnh Trang

Tại hội thảo, bà Vương Thị Oanh, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng thương mại thế giới đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng khi yêu cầu về an toàn chuỗi cung ứng, khả năng chống chịu và phát triển bền vững dần thay thế tư duy tối ưu chi phí.

Theo bà Oanh, việc nhiều tập đoàn lớn như Apple, Samsung, Intel, Foxconn hay Pegatron tiếp tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam đang kéo theo nhu cầu nội địa hóa nguồn cung ngày càng lớn. Đây là cơ hội để doanh nghiệp trong nước thoát khỏi vai trò gia công thuần túy, từng bước trở thành đối tác trực tiếp trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Không chỉ mở rộng thị trường, quá trình tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn buộc doanh nghiệp Việt phải tiếp cận các mô hình quản trị hiện đại như Lean, Six Sigma hay nhà máy thông minh nhằm nâng cấp năng lực sản xuất theo chuẩn quốc tế. Các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA hay RCEP cũng tạo thêm dư địa cho công nghiệp hỗ trợ thông qua các yêu cầu về quy tắc xuất xứ và tỷ lệ nội địa hóa.

Chuyển đổi số, ESG và logistics thành “điều kiện sống còn”

Theo các chuyên gia tại hội thảo, tiêu chuẩn xanh và chuyển đổi số đang trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bà Vương Thị Oanh cho biết, các tiêu chuẩn phát triển bền vững hiện không còn dừng ở mức khuyến khích mà đã được luật hóa tại nhiều thị trường lớn như châu Âu và Bắc Mỹ. Các quy định như Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) hay Chỉ thị về thẩm định phát triển bền vững doanh nghiệp của Liên minh châu Âu đang tạo áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

“Bất kỳ doanh nghiệp nào chậm chân trong việc lấy ‘tấm hộ chiếu xanh’ sẽ ngay lập tức bị loại khỏi danh mục nhà cung ứng toàn cầu”, bà Oanh cảnh báo.

Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng hiện đại đang vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn và kết nối thời gian thực. Nếu doanh nghiệp không thể kết nối các hệ thống ERP, MES hay duy trì mô hình quản trị số đồng bộ với đối tác FDI, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi là rất rõ ràng.

Bà Vương Thị Oanh, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chia sẻ tham luận tại hội thảo. Ảnh: Quỳnh Trang

Ông Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ, cho rằng doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa chuỗi giá trị toàn cầu (GVC) và chuỗi cung ứng toàn cầu (GSC) để xác định đúng chiến lược tham gia thị trường. Theo ông, GSC tập trung vào dòng lưu chuyển hàng hóa và dịch vụ, trong khi GVC chú trọng phân chia giá trị và lợi ích trong từng mắt xích sản xuất.

Ông Đức nhận định, các cú sốc địa chính trị gần đây đang khiến nhiều doanh nghiệp toàn cầu thay đổi tư duy thiết kế chuỗi cung ứng. Nếu trước đây ưu tiên hàng đầu là tối đa hóa lợi nhuận, thì hiện nay yếu tố an ninh chuỗi cung ứng và khả năng chống chịu đang được đặt lên cao hơn.

Trong khi đó, ông Trần Chí Dũng, Trưởng ban Công nghệ đổi mới sáng tạo của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), cho biết VLA đang thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái “Digital Supply Network” (DSN) nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Hệ sinh thái này gồm các cấu phần từ lập kế hoạch số, nguồn cung ứng thông minh, sản xuất thông minh, kho bãi thông minh đến logistics số và logistics thông minh. Theo ông Dũng, việc số hóa toàn bộ chuỗi vận hành sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao khả năng truy xuất dữ liệu và tăng hiệu quả kết nối với đối tác quốc tế.

Đại diện VLA cũng chia sẻ một số mô hình thực tế như nền tảng kết nối cảng biển thông minh hay chuỗi cung ứng sầu riêng xuất khẩu ứng dụng công nghệ số. Theo đó, việc ứng dụng nền tảng DSN đã giúp giảm 30-40% thời gian thông quan và nâng tỷ lệ giao hàng đúng hạn lên 98%.

Các chuyên gia nhận định, tiến trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ là cuộc sàng lọc khốc liệt nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực sản xuất, tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao và từng bước cải thiện vị thế trong chuỗi giá trị quốc tế.