Đề xuất đầu tư đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô dài 349 km qua 7 địa phương

Chính phủ đề xuất đầu tư dự án đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội. Ảnh: VPQH

Mở rộng không gian phát triển Vùng Thủ đô

Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Chính phủ trình Quốc hội chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội.

Trình bày tờ trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, mục tiêu của dự án là hình thành tuyến đường vành đai cao tốc hiện đại, đồng bộ, kết nối hiệu quả Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, các khu đô thị, khu công nghiệp và trung tâm logistics; đáp ứng nhu cầu vận tải, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giảm áp lực giao thông, ô nhiễm môi trường.

Theo phương án được trình, tuyến đường có tổng chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương. Tuyến chính được quy hoạch theo tiêu chuẩn cao tốc 6 làn xe, tốc độ thiết kế từ 100-120 km/h; đường song hành tối thiểu 2 làn xe mỗi bên, tốc độ từ 60-80 km/h. Bề rộng mặt cắt ngang toàn tuyến khoảng 120 m.

Về hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất trước mắt thực hiện theo đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ tổ chức thu phí tương tự dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Trong quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ tiếp tục nghiên cứu phương thức đầu tư phù hợp.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.268 tỷ đồng, trong đó tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng sử dụng vốn ngân sách trung ương, còn đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng từ ngân sách địa phương.

Dự án dự kiến được chia thành 22 dự án thành phần, gồm các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; xây dựng tuyến chính cao tốc; xây dựng đường song hành và các dự án cầu lớn đi qua hai địa phương.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh báo cáo trước Quốc hội. Ảnh: VPQH

Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 để triển khai dự án. Trong giai đoạn này sẽ chuẩn bị đầu tư toàn tuyến, đồng thời ưu tiên xây dựng khoảng 116 km đoạn phía Đông từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn - khu vực có nhu cầu vận tải lớn và tiềm năng phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ, logistics.

Theo kế hoạch, dự án sẽ chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, khởi công từ đầu năm 2027, cơ bản hoàn thành đoạn phía Đông vào năm 2030 và phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035 thông qua việc tiếp tục huy động các nguồn lực đầu tư.

Đánh giá sơ bộ của Chính phủ cho thấy dự án có hiệu quả về kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần hình thành trục cơ động chiến lược, phục vụ yêu cầu kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Để bảo đảm tiến độ triển khai, Chính phủ đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có 8 nhóm cơ chế đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại các dự án quan trọng quốc gia trước đây và 2 nhóm cơ chế mới dành riêng cho dự án.

Làm rõ nguồn vốn, tiến độ, cơ chế điều phối

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia.

Theo hồ sơ, dự án có sơ bộ tổng mức đầu tư 288.268 tỷ đồng, sử dụng 100% vốn đầu tư công, đồng thời có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng trên 500 ha đất lúa hai vụ và đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá dự án có ý nghĩa quan trọng trong tăng cường liên kết vùng, kết nối các cực tăng trưởng và hoàn thiện mạng lưới giao thông khu vực Thủ đô. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ làm rõ hơn mối quan hệ giữa dự án với các công trình giao thông trọng điểm đang triển khai để đánh giá tổng thể hiệu quả mạng lưới.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát hướng tuyến, nút giao, đường gom, hệ thống thoát nước, khả năng chống ngập, chống sạt lở cũng như sự cần thiết đầu tư đồng thời các tuyến đường song hành.

Đối với phương án triển khai, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan chủ quản, cơ chế điều phối chung, mốc tiến độ và chế tài xử lý khi chậm tiến độ; đồng thời tiếp tục đánh giá khả năng áp dụng phương thức đối tác công tư (PPP) đối với những đoạn tuyến có điều kiện phù hợp.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia. Ảnh: VPQH

Về nguồn lực tài chính, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết trong tổng nhu cầu vốn ngân sách trung ương hơn 215.000 tỷ đồng, giai đoạn 2026-2030 mới dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng, tương đương 27,7% nhu cầu vốn. Phần vốn còn lại của ngân sách trung ương và toàn bộ phần vốn ngân sách địa phương hiện chưa xác định rõ nguồn và khả năng cân đối.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ bổ sung, làm rõ cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn theo từng giai đoạn; đánh giá tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và khả năng đáp ứng vốn cho các dự án quan trọng quốc gia khác.

Đồng thời, cần bổ sung đầy đủ cam kết của 7 địa phương có tuyến đường đi qua về khả năng bố trí vốn ngân sách địa phương cho phần đường song hành và công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị rà soát số liệu về đất lúa, đất rừng, đất quốc phòng, số hộ bị ảnh hưởng; chuẩn bị quỹ đất tái định cư, phương án ổn định sinh kế, bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng hợp pháp và kiểm soát tác động môi trường.

Về cơ chế đặc thù, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ áp dụng đối với những nội dung thực sự cần thiết, có phạm vi rõ ràng, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ; không áp dụng cơ chế không thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn. Đồng thời, cần quy định rõ giới hạn việc phân cấp, ủy quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, không thực hiện ủy quyền đối với trường hợp làm tăng sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án.

Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, mục tiêu ưu tiên hoàn thành 116 km và hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035 là rất thách thức. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát tiến độ từng giai đoạn gắn với khả năng cân đối vốn, năng lực giải ngân và hấp thụ vốn; đồng thời bổ sung phân tích thời gian hoàn vốn, chi phí cơ hội, các kịch bản rủi ro và nguy cơ giảm hiệu quả nếu các đoạn tuyến hoặc hạ tầng kết nối triển khai chậm.