 |
| Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023. Ảnh: VPQH |
Người dân không phải chứng minh lại thông tin Nhà nước đã có
Chiều 21/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023. Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là làm thế nào để chính sách nhà ở xã hội đến đúng người có nhu cầu thực sự.
Đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn TP. Đà Nẵng) cho rằng, nhà ở luôn là nội dung được người lao động quan tâm hàng đầu tại các hội nghị đối thoại với công nhân, người lao động. Đại biểu đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội, bởi thực tế có nhiều phản ánh về việc xét duyệt hồ sơ, chứng minh thu nhập còn phức tạp, kéo dài. Khi số hồ sơ vượt số căn hộ, cần áp dụng các tiêu chí ưu tiên công khai, thay vì chỉ dựa vào bốc thăm.
Cùng quan tâm đến việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, Điều 61 của dự thảo đã xác định các nhóm được hưởng chính sách, nhưng còn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định người thu nhập thấp và trường hợp nhà ở cách xa nơi làm việc. Nếu không có cơ chế kiểm tra, sàng lọc ngay từ khâu xét duyệt, khoảng trống này có thể tạo kẽ hở để trục lợi chính sách.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập theo tiêu chí khách quan, dễ kiểm chứng, có thể gắn với mức thu nhập chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc thu nhập bình quân theo vùng. Chính phủ quy định mức cụ thể và định kỳ điều chỉnh phù hợp với tiền lương, giá cả từng thời kỳ.
Đối với trường hợp nhà ở cách xa nơi làm việc, đại biểu đề nghị luật quy định nguyên tắc xác định dựa trên khoảng cách, thời gian đi lại và khả năng tiếp cận giao thông công cộng, bảo đảm áp dụng thống nhất giữa các địa phương.
Đáng chú ý, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề xuất xây dựng cơ chế liên thông, đối soát dữ liệu về cư trú, thuế, bảo hiểm xã hội, đất đai và nhà ở, cấp mã hồ sơ thống nhất trên toàn quốc và thực hiện hậu kiểm định kỳ. Theo đó, người dân chỉ cần kê khai một lần; cơ quan nhà nước phải tự kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả xác nhận.
 |
| Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) đề nghị kiểm soát chặt giá nhà ở xã hội và bảo vệ người mua. Ảnh: VPQH |
Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cũng đề nghị tiếp cận theo hướng này. Theo đại biểu, Nhà nước đang dành nguồn lực lớn về đất đai, tín dụng, thuế và thủ tục cho chính sách nhà ở xã hội. Vì vậy, vấn đề không chỉ là xây dựng được bao nhiêu căn, mà quan trọng hơn là những căn nhà đó cuối cùng đến tay ai.
Đại biểu dẫn lại nguy cơ được nêu trong báo cáo thẩm tra, theo đó có trường hợp một người đã có nhà và đang sinh sống tại một địa phương nhưng vẫn có thể đủ điều kiện mua nhà ở xã hội tại địa phương khác, từ đó phát sinh nguy cơ trục lợi, đầu cơ chính sách. Ông đồng tình với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm đúng đối tượng, nhưng cho rằng không nên giải quyết bằng cách yêu cầu người dân đi xin thêm nhiều loại xác nhận.
“Nếu Nhà nước đã có cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế và bảo hiểm xã hội thì nguyên tắc phải là cơ quan nhà nước tự đối soát dữ liệu, người dân không phải chứng minh lại những thông tin mà Nhà nước đã có”, đại biểu Thạch Phước Bình nêu.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong chương về nhà ở nguyên tắc xác định điều kiện được hưởng chính sách thông qua kết nối, đối soát cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác.
Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý không nên áp dụng máy móc quy định rằng một người chỉ cần có một căn nhà ở bất kỳ đâu trên cả nước thì đương nhiên không còn nhu cầu về nhà ở xã hội. Một người lao động có căn nhà rất nhỏ ở quê, cách nơi làm việc hàng trăm km, không thể được đánh giá giống với người đang sở hữu một căn hộ phù hợp ngay tại nơi làm việc. Vì vậy, điều kiện cần hướng tới nhu cầu ở thực, có thể xem xét diện tích nhà hiện có, khả năng sử dụng thực tế, khoảng cách đến nơi làm việc và việc người đó đã từng hưởng chính sách ưu đãi hay chưa.
Nhà ở xã hội phải đúng chỗ, đúng loại hình và đúng giá
Bên cạnh việc xác định đúng đối tượng, các đại biểu cho rằng, nhà ở xã hội phải phù hợp với nhu cầu thực tế và khả năng chi trả của người dân. Đại biểu Phan Thị Thúy Linh đề nghị xem xét lại giá thuê, giá bán nhà ở xã hội theo hướng sát với khả năng chi trả của người lao động.
Theo đại biểu, thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện khoảng 9 triệu đồng/tháng, trong khi tại nhiều địa phương chỉ khoảng 6-8 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội khoảng 50 m2 mở bán đầu năm nay có giá trên 1 tỷ đồng, tương đương khoảng 10 năm thu nhập của người lao động; giá thuê có thể khoảng 5 triệu đồng/tháng nếu áp dụng công thức hiện nay.
Đại biểu cho rằng, dự thảo có 4 công thức tính giá thuê tại các Điều 37, 43, 49 và 69 nhưng đều xuất phát từ chi phí đầu tư, chưa dựa trên khả năng chi trả. Theo bà, yêu cầu “phù hợp” trong phát triển nhà ở cho thuê cần hướng tới phù hợp với khả năng chi trả, chứ không chỉ phù hợp với chi phí đầu tư.
 |
| Đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn TP. Đà Nẵng) đề nghị xem xét lại giá thuê, giá bán nhà ở xã hội theo hướng sát với khả năng chi trả của người lao động. Ảnh: VPQH |
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng đề nghị kiểm soát chặt giá nhà ở xã hội và bảo vệ người mua. Theo Điều 69 dự thảo, chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và tự phê duyệt giá bán, giá thuê mua. Cơ chế này giúp rút ngắn thủ tục nhưng nếu thiếu hậu kiểm độc lập thì có nguy cơ chi phí bị tính cao.
Bà đề nghị chủ đầu tư phải công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng. Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế phải được quyết toán, hậu kiểm; nếu giá quyết toán thấp hơn giá đã thu thì phải hoàn trả hoặc khấu trừ phần chênh lệch cho người mua, người thuê mua. Đồng thời, cần xử lý nghiêm hành vi kê khai, phân bổ chi phí không đúng nhằm đẩy giá nhà lên cao.
Một vấn đề khác được đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc lưu ý là vị trí bố trí nhà ở xã hội. Theo khoản 2 Điều 25 dự thảo, nghĩa vụ về nhà ở xã hội có thể được thực hiện bằng ba phương án: dành đất trong dự án nhà ở thương mại, bố trí đất ở vị trí khác hoặc đóng tiền tương đương.
Đại biểu cho rằng, sự linh hoạt là cần thiết nhưng nếu thiếu ràng buộc, phương án đóng tiền có thể được lựa chọn vì thuận lợi cho chủ đầu tư, trong khi nhà ở xã hội có thể bị dồn ra xa nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu. Khi đó, người lao động phải gánh thêm chi phí đi lại và đánh đổi thời gian dành cho gia đình.
“Một căn nhà có giá thấp trên hợp đồng vẫn có thể trở thành một nơi quá đắt trong đời sống”, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh.
Vì vậy, bà đề nghị ưu tiên bố trí quỹ đất nhà ở xã hội ngay trong dự án. Nếu không khả thi, phải bố trí tại khu vực lân cận có hạ tầng và khả năng tiếp cận việc làm. Chỉ được đóng tiền khi cả 2 phương án trên không thể thực hiện và phải giải thích rõ lý do. Khoản tiền thu được cần được hạch toán riêng vào quỹ nhà ở, gắn với dự án, địa điểm, tiến độ cụ thể và công khai kết quả sử dụng hằng năm.
Các đại biểu cùng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội theo hướng vừa kiểm soát chặt đối tượng và giá, vừa giảm thủ tục, khai thác hiệu quả dữ liệu mà Nhà nước đã có. Đồng thời, bảo đảm sản phẩm nhà ở phù hợp với nhu cầu, vị trí làm việc và khả năng chi trả của người lao động.
Như đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh, thước đo chính sách nhà ở xã hội không chỉ là số dự án được phê duyệt hay số căn hộ được xây dựng, mà quan trọng hơn là người dân có thực sự mua được, thuê được và an cư lâu dài hay không.
