Chuyên gia World Bank: "Đổi mới 2.0" mở ra dư địa tăng trưởng mới cho kinh tế Việt Nam

Các chuyên gia trao đổi tại họp báo công bố báo cáo Cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam tháng 5/2026 của WB.

Việt Nam đang ở một bước ngoặt quan trọng

Trong báo cáo Cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam tháng 5/2026 công bố ngày 15/5/2026, WB cho rằng, Việt Nam bước vào năm 2026 với vị thế tương đối vững vàng so với nhiều nền kinh tế ASEAN nhờ xuất khẩu, đầu tư và dòng vốn FDI tiếp tục duy trì khả năng chống chịu. Báo cáo cho biết tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8%, mức cao nhất trong ASEAN, trong khi đà tăng tiếp tục kéo dài sang quý I/2026 với mức tăng 7,8% - cao nhất trong 9 năm qua.

Phát biểu tại họp báo công bố báo cáo, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào nhận định, Việt Nam vẫn nổi bật là một trong những nền kinh tế năng động của khu vực khi tăng trưởng, xuất khẩu và đầu tư đều duy trì tích cực.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào. Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào nhận định, Việt Nam cần tiếp tục củng cố quản lý kinh tế vĩ mô, đồng thời đẩy nhanh tiến trình cải cách. Thách thức cốt lõi là triển khai, bảo đảm nguồn lực và duy trì chương trình cải cách đầy tham vọng đang được thực hiện, trong khi vẫn kiểm soát tốt các rủi ro bên ngoài và những điểm dễ tổn thương trong nước, đồng thời khơi mở toàn bộ tiềm năng của khu vực kinh tế tư nhân để tạo ra nhiều việc làm chất lượng hơn.

Trong khi đó, bà Tehmina S. Khan, Chuyên gia kinh tế trưởng WB cho biết, Việt Nam đang hưởng lợi đáng kể từ làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu. Xuất khẩu liên quan đến AI hiện tương đương gần 30% GDP, thuộc nhóm cao trên thế giới.

Báo cáo của WB cũng cho thấy, xuất khẩu hàng điện tử và công nghệ cao sang Mỹ tăng mạnh trong năm 2025, một phần do doanh nghiệp đẩy sớm đơn hàng trước thời điểm các mức thuế mới được áp dụng, đồng thời hưởng lợi từ xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Không chỉ thương mại, đầu tư công cũng đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Theo WB, Việt Nam đang triển khai chương trình đầu tư hạ tầng khoảng 320 tỷ USD trong 5 năm tới, cùng với tiến trình tinh gọn bộ máy và cải cách thể chế quy mô lớn.

Bà Tehmina S. Khan nhận định, Việt Nam đang ở một bước ngoặt quan trọng, có thể được coi là “thời điểm Đổi mới 2.0”, với bộ máy nhà nước đang được tinh gọn. Từ năm 2025 đến tháng 4/2026, Việt Nam đã ban hành hơn 86 luật và khoảng 300 nghị định nhằm tháo gỡ rào cản pháp lý, cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy khu vực tư nhân. Hơn nữa, Việt Nam đang triển khai chương trình thúc đẩy hạ tầng quy mô khoảng 320 tỷ USD trong 5 năm tới.

Rủi ro bên ngoài đang lớn dần

Dù triển vọng trung hạn vẫn tích cực, WB cho rằng môi trường bên ngoài đã thay đổi nhanh chóng và trở nên khó lường hơn. Theo báo cáo, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra cú sốc dầu mỏ lớn nhất trong nhiều thập kỷ, khiến nguồn cung dầu toàn cầu sụt giảm mạnh và giá năng lượng tăng hơn 50% tính đến cuối tháng 4/2026. WB cảnh báo Đông Á là một trong những khu vực chịu tác động mạnh do phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu từ vùng Vịnh. Với Việt Nam, cú sốc dầu mỏ có thể tạo áp lực lên lạm phát, tỷ giá, chi phí sản xuất và sức mua trong nước.

Bà Mariam J. Sherman nhận định, tăng trưởng toàn cầu chững lại đang tạo thêm áp lực cho môi trường bên ngoài của Việt Nam, trong khi biến động giá dầu làm gia tăng các rủi ro theo chiều hướng bất lợi. Bên cạnh đó, những cú sốc khí hậu, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, biến động nhân khẩu học và nhu cầu ngày càng lớn về cơ sở hạ tầng đang định hình lại nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Ngoài ra, trao đổi tại họp báo, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, khu vực tư nhân hiện đóng góp hơn 50% GDP và tạo khoảng 80% việc làm, song phần lớn vẫn là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, đang gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn và đất đai.

Theo bà Phạm Chi Lan, việc Chính phủ mời các tập đoàn lớn tham gia các đại dự án hạ tầng là tín hiệu tích cực, nhưng điều quan trọng là không bỏ quên phần lớn doanh nghiệp tư nhân còn lại của nền kinh tế.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên Chính sách công Đại học Fulbright Việt Nam cho rằng, Việt Nam cần thu hút FDI bằng chất lượng hạ tầng và dịch vụ tốt hơn thay vì tiếp tục dựa nhiều vào ưu đãi thuế và đất đai như trước đây.

Báo cáo của WB nhấn mạnh rằng, trong khi chương trình cải cách của Việt Nam đang đi đúng hướng, việc chuyển hóa cải cách thành kết quả thực tế, bảo đảm các khoản đầu tư có hiệu quả, nguồn tài chính đầy đủ và tiến độ thực hiện cải cách bắt kịp với kỳ vọng... đòi hỏi nỗ lực bền bỉ, liên tục.

Theo các chuyên gia WB, điều quan trọng với Việt Nam hiện nay không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà là chuyển đổi được mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài. Điều đó đồng nghĩa với việc nền kinh tế cần dịch chuyển dần từ mô hình phụ thuộc nhiều vào vốn và tín dụng ngân hàng sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo, thị trường vốn và năng lực của khu vực tư nhân trong nước.

WB cho rằng, nếu được thực hiện tốt, những nỗ lực này có thể giúp Việt Nam xây dựng vòng xoáy tích cực gồm niềm tin của nhà đầu tư, đầu tư tư nhân, tăng trưởng và sức chống chịu, đồng thời tạo bước tiến thực chất hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao.