 |
| Nguồn: Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025). |
Theo kết quả khảo sát tại Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025) vừa được VCCI công bố, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục mở rộng về quy mô. Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm trước; cùng khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương hơn 50% tổng việc làm toàn nền kinh tế.
Tuy nhiên, cấu trúc khu vực doanh nghiệp vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Theo khảo sát PCI 2025, hơn 80% doanh nghiệp có dưới 50 lao động và hơn 70% có vốn dưới 10 tỷ đồng.
| Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI nêu rõ, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ và đang sẵn sàng bứt phá. Niềm tin kinh doanh đang phục hồi mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự bứt phá này chỉ trở thành hiện thực nếu 3 điểm nghẽn lớn nhất được khai thông trong 12-18 tháng tới, bao gồm điểm nghẽn về thị trường đầu ra, điểm nghẽn về tiếp cận vốn và điểm nghẽn về minh bạch chính sách. Hơn nữa, vấn đề bây giờ không phải là “thiếu chính sách”, mà là “thực thi chính sách như thế nào” để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi. Cũng theo Chủ tịch VCCI, để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh. Trong giai đoạn mới, PCI 2.0 và Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) sẽ giúp đo lường khả năng chính quyền “làm thị trường công bằng hơn, hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn và điều hành chủ động hơn”. |
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế tại VCCI nhận định, doanh nghiệp Việt Nam hiện “đông về số lượng, nhưng nhỏ về quy mô”, trong khi khả năng dịch chuyển từ doanh nghiệp nhỏ lên quy mô lớn còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng tích lũy vốn, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một điểm tích cực được ghi nhận là niềm tin kinh doanh đang dần cải thiện. Năm 2025 có tới 297.500 doanh nghiệp gia nhập thị trường. Dù vậy, áp lực cạnh tranh và sức ép tồn tại vẫn hiện hữu khi số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng lên tới 227.200 doanh nghiệp.
Theo kết quả khảo sát các doanh nghiệp, triển vọng kinh doanh trong 2 năm tới tiếp tục mang tính thận trọng. Đa số doanh nghiệp tư nhân trong nước (54,8% trong năm 2025) dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động và xu hướng này duy trì trong suốt giai đoạn 2021-2025, cho thấy tâm lý ưu tiên ổn định hơn là mở rộng trong bối cảnh nhiều bất định. Tỷ lệ doanh nghiệp kỳ vọng tăng trưởng đạt 30,9% trong năm 2025, mức tương đối thấp trong 5 năm trở lại đây.
Ở chiều ngược lại, khoảng 14% doanh nghiệp dự kiến thu hẹp hoạt động hoặc đóng cửa. Trong đó, tỷ lệ doanh nghiệp có kế hoạch đóng cửa tuy chiếm tỷ trọng nhỏ (4,3%) nhưng lại đạt mức cao nhất trong toàn bộ giai đoạn vào năm 2025.
Ngoài ra, theo báo cáo, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn là vốn mà là tìm kiếm khách hàng. Khi có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm đầu ra - mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây và tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024.
Kết quả khảo sát cho thấy áp lực thị trường đang tác động trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân. Dù nhiều chính sách hỗ trợ đã được triển khai theo hướng giảm chi phí, kết nối thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhưng khả năng tiếp cận chính sách của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.
 |
| Nguồn: Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025). |
Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, biến động của thị trường hiện nay không chỉ đến từ xuất khẩu, mà còn lan sang cả thị trường nội địa. Sức mua suy giảm và cạnh tranh gia tăng khiến áp lực tìm khách hàng trở thành vấn đề nổi bật nhất của cộng đồng doanh nghiệp năm 2025.
Cùng với thị trường, tiếp cận vốn tiếp tục là “điểm nghẽn” lớn của khu vực kinh tế tư nhân. Khảo sát cho thấy 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu tài sản thế chấp tại Việt Nam hiện lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với nhiều nước trong khu vực như Malaysia hay Thái Lan.
Theo báo cáo, vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp hoàn toàn bị loại khỏi thị trường tín dụng, mà ở chất lượng tiếp cận vốn còn hạn chế. Hệ thống tín dụng vẫn phụ thuộc nặng vào tài sản thế chấp, trong khi doanh nghiệp tư nhân - đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ - lại thiếu tài sản đủ điều kiện bảo đảm. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp khó mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ hoặc nâng cao năng lực cạnh tranh.
Báo cáo cũng phản ánh những áp lực liên quan đến môi trường chính sách và khả năng dự báo. Chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự đoán được thay đổi chính sách. Đáng chú ý, hơn một nửa doanh nghiệp phải dựa vào mạng xã hội để tiếp cận thông tin về dự thảo văn bản pháp luật.
Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa thiết kế chính sách và khả năng tiếp cận thực tế của doanh nghiệp. Không ít doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc cập nhật quy định mới, xử lý thủ tục hoặc thực hiện nghĩa vụ tuân thủ ở các lĩnh vực như đất đai, hành chính hay các quy định chuyên ngành.
Ở góc độ gia nhập thị trường, dù thủ tục đăng ký doanh nghiệp đã có nhiều cải thiện về thời gian xử lý và mức độ số hóa, song doanh nghiệp vẫn phản ánh tình trạng phải sửa đổi hồ sơ nhiều lần, phát sinh thêm chi phí và kéo dài thời gian hoàn thiện thủ tục. Theo báo cáo, chi phí không chính thức trong quá trình gia nhập thị trường vẫn còn tồn tại, làm gia tăng chi phí thực tế của doanh nghiệp và ảnh hưởng tới động lực chính thức hóa khu vực kinh tế tư nhân.
Một trong những vấn đề đáng chú ý khác là năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn. Khảo sát PCI 2025 cho thấy chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế trong khu vực ASEAN.
Theo nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chủ yếu gặp rào cản về tài chính và thị trường khi muốn đầu tư cho đổi mới sáng tạo, trong khi doanh nghiệp quy mô vừa lại thiếu nhân lực chất lượng cao. Báo cáo cho rằng quá trình đổi mới cần bắt đầu từ thay đổi tư duy quản trị và nâng cao năng lực lãnh đạo doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy liên kết trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý và các tổ chức hỗ trợ.
Từ những vấn đề trên, ông Đậu Anh Tuấn khuyến nghị cần giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, xúc tiến thương mại và tăng liên kết chuỗi cung ứng trong nước - quốc tế; cải thiện tiếp cận vốn theo hướng giảm phụ thuộc tài sản thế chấp, mở rộng bảo lãnh tín dụng và đa dạng hóa kênh tài chính; nâng cao minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của chính sách, mở rộng tham vấn và bảo đảm tiếp cận kịp thời dự thảo văn bản; đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường và tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững.
