Chuyển dịch năng lượng và phát triển thị trường tài chính xanh, lộ trình chiến lược hướng tới Net Zero

Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới – Việt Nam 2026” với chủ đề “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero”.

Với chủ đề “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero”, Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới – Việt Nam 2026” diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số, đồng thời tiếp tục hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 (Net Zero 2050).

Sự kiện do Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VBCSD - VCCI) tổ chức. Diễn đàn đã tạo không gian đối thoại chính sách và kết nối giữa Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, các đối tác phát triển và giới chuyên gia nhằm tìm kiếm các giải pháp thực chất để hài hòa ba mục tiêu chiến lược: duy trì tăng trưởng kinh tế cao, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết phát triển bền vững.

Chuyển dịch năng lượng, trọng tâm của lộ trình Net Zero

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh Net Zero đang trở thành tiêu chuẩn mới của năng lực cạnh tranh quốc gia và doanh nghiệp, định hình lại dòng vốn đầu tư, chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu. Đối với Việt Nam, hiện thực hóa mục tiêu Net Zero không chỉ là thực hiện cam kết quốc tế mà còn là lựa chọn chiến lược nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố an ninh năng lượng và tăng sức chống chịu của nền kinh tế. Chủ tịch VCCI khẳng định doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong chuyển hóa các mục tiêu phát triển bền vững thành hành động cụ thể, đồng thời nhấn mạnh quá trình chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi có sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính và đối tác quốc tế.

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cho biết tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Các mục tiêu này đã được cụ thể hóa tại Nghị quyết 70 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết 253 về cơ chế chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 với yêu cầu phát triển năng lượng phải đi đôi, đi trước một bước bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời gắn liền với yêu cầu phát triển bền vững và giảm phát thải. Hiện nay, Chính phủ đang tập trung xây dựng và hoàn thiện nghị quyết mới, theo đó tiếp tục lấy bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng làm nền tảng cốt lõi cho phát triển.

Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trở nên hết sức cấp thiết. Do đó, chuyển dịch năng lượng là trọng tâm, là động lực chính của lộ trình Net Zero và Việt Nam cần thực hiện chuyển dịch năng lượng theo lộ trình phù hợp, đảm bảo hiệu quả, công bằng và bền vững.

Để thực hiện mục tiêu chuyển dịch năng lượng là trọng tâm của lộ trình Net Zero, Phó Thủ tướng chỉ rõ một số định hướng trụ cột. Theo đó, thực hiện chuyển dịch năng lượng theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hiệu quả và bền vững. Chính phủ sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách để phát triển hệ thống năng lượng đồng bộ, đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy năng lượng tái tạo và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Trong quá trình này, không loại bỏ đột ngột các nguồn năng lượng truyền thống mà phải sử dụng hiệu quả hơn, áp dụng công nghệ mới để kiểm soát chặt chẽ phát thải và từng bước giảm dần tỷ trọng theo lộ trình. Quá trình chuyển dịch đảm bảo đồng thời ba yêu cầu: đủ năng lượng cho tăng trưởng, giảm phát thải theo cam kết và bảo đảm chuyển đổi công bằng cho người lao động, doanh nghiệp và địa phương.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn.

Cùng với đó, thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh trong sản xuất và tiêu dùng nhằm hình thành nền kinh tế phát thải thấp. Giảm phát thải nhà kính phải được thực hiện hài hòa gắn liền với mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao vị thế, tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị theo tiêu chuẩn ESG của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xây dựng tài chính xanh và thị trường carbon trở thành trụ cột cốt lõi. Chính phủ xác định tài chính xanh là động lực quan trọng để huy động nguồn lực quốc tế và quốc gia. Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, lồng ghép tiêu chí môi trường vào quản lý ngân sách, phát triển thị trường vốn xanh bao gồm trái phiếu xanh, tín dụng xanh và áp dụng các chính sách thuế ưu đãi cho dự án xanh. Đồng thời sẽ tăng cường hợp tác huy động nguồn vốn ưu đãi và công nghệ tiên tiến từ các định chế tài chính quốc tế. Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ tiếp tục vận hành và hoàn thiện sàn giao dịch carbon trong nước nhằm tạo cơ chế định giá carbon minh bạch, hiệu quả.

Phó Thủ tướng khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, cải cách hành chính mạnh mẽ, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong tiếp cận nguồn lực, tài nguyên, vốn vay, công nghệ và thị trường.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu VCCI tích cực phối hợp với các bộ ngành, địa phương, đối tác liên quan để xây dựng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh; đồng thời chủ động tổng hợp, phản ánh kịp thời các khó khăn của doanh nghiệp và thúc đẩy hình thành mạng lưới doanh nghiệp tiên phong về Net Zero; cũng như định kỳ báo cáo Chính phủ, Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững những kết quả, kiến nghị và các sáng kiến của cộng đồng doanh nghiệp.

Phát triển thị trường carbon và tài chính xanh trở thành động lực chuyển đổi kinh tế xanh

Tại Diễn đàn, tham luận của Bộ Tài chính nhấn mạnh vai trò then chốt của tài chính xanh và thị trường carbon, coi đây là những động lực quan trọng nhằm huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho chuyển đổi kinh tế xanh, carbon thấp và bền vững.

Ngày 01/10/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1658/QĐ-TTg phê duyệt “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050”. Chiến lược định hướng huy động và tối ưu hóa các nguồn lực tài chính để thực hiện tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh, bao gồm nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp, tài trợ quốc tế và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Chiến lược nhấn mạnh các giải pháp để huy động nguồn lực tài chính, cụ thể như: Hoàn thiện chính sách, công cụ về huy động nguồn lực cho tăng trưởng xanh, tập trung vào các chính sách hỗ trợ, ưu đãi tài chính, phát triển thị trường vốn, thị trường tín dụng, bảo hiểm xanh, thị trường các-bon; Ưu tiên nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước, chú trọng nguồn vốn trong kế hoạch đầu tư công và chi thường xuyên cho các chương trình, đề án, dự án, nhiệm vụ về tăng trưởng xanh…

Đông đảo đại biểu tham dự Diễn đàn.

Để triển khai định hướng chiến lược này, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về tài chính - ngân sách, Bộ Tài chính nhận thức rõ trách nhiệm trong việc xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực thi khung khổ chính sách tài chính xanh đồng bộ, hiệu quả, cải thiện môi trường đầu tư xanh, nâng cao tính minh bạch và năng lực quản trị rủi ro để tạo niềm tin cho nhà đầu tư trong nước và quốc tế, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

Cũng tại sự kiện, đại diện các Ban, bộ, ngành đã chia sẻ những định hướng lớn về thể chế và chính sách nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0”, từ lộ trình Net Zero của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu, chuyển dịch năng lượng công bằng, phát triển tài chính xanh đến tăng cường hợp tác đối ngoại phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Các tham luận đều thống nhất rằng bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh không phải là hai mục tiêu đối lập mà cần được triển khai đồng thời, trên cơ sở xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, đa dạng nguồn cung, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát huy mạnh mẽ vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khu vực kinh tế tư nhân.

Tại các phiên đối thoại các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã tập trung nhận diện những nút thắt về thể chế, công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực; đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy đầu tư vào năng lượng sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, mở rộng tiếp cận tài chính xanh và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững của thị trường quốc tế.