Cảnh báo tình trạng mạo danh lập doanh nghiệp bằng thông tin cá nhân

Cảnh báo chiếm dụng thông tin cá nhân để lập doanh nghiệp trái phép. Ảnh AI minh họa.

Bất ngờ gánh rủi ro vì bị đánh cắp danh tính

Những vụ việc liên tiếp xuất hiện trong thời gian gần đây cho thấy tình trạng mạo danh đăng ký doanh nghiệp đang diễn biến phức tạp. Nạn nhân thường chỉ biết sự việc khi thực hiện thủ tục hành chính, đăng ký kinh doanh hoặc nhận được thông báo từ cơ quan thuế. Khi đó, dữ liệu cá nhân đã tồn tại trong hệ thống quản lý doanh nghiệp suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Quá trình chứng minh bản thân bị giả mạo cũng tiêu tốn nhiều thời gian, công sức.

Trường hợp của anh Vũ Văn Thành tại TP. Hà Nội là một ví dụ điển hình. Gần 3 tuần trước, anh bất ngờ nhận được thông báo liên quan khoản nợ thuế quá hạn hơn 4,1 triệu đồng của một doanh nghiệp do anh đứng tên đại diện pháp luật. Kiểm tra trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, anh tiếp tục phát hiện tên mình còn xuất hiện tại một công ty khác. Anh khẳng định chưa từng thành lập, điều hành hay ký bất cứ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp nào.

Ngay sau khi phát hiện sự việc, anh Thành gửi đề nghị xác minh tới cơ quan thuế, đồng thời trình báo Sở Tài chính Hà Nội. Hồ sơ sau đó được chuyển sang cơ quan công an để điều tra. Dù các cơ quan đã tiếp nhận phản ánh, kết quả xử lý vẫn chưa được thông báo. Trong thời gian chờ xác minh, anh luôn lo ngại nguy cơ phát sinh thêm nghĩa vụ tài chính hoặc các hậu quả pháp lý từ doanh nghiệp do người khác lập.

Một trường hợp khác xảy ra với anh Phạm Long Vũ cũng tại Hà Nội. Khi nộp hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh, anh bất ngờ bị từ chối vì hệ thống ghi nhận thông tin cá nhân đã tồn tại. Tra cứu tại cơ quan thuế, anh phát hiện căn cước công dân của mình được sử dụng để đăng ký mã số thuế cho một cơ sở kinh doanh kính mắt tại TP. Hồ Chí Minh từ năm 2023. Anh khẳng định chưa từng sinh sống, làm việc hay kinh doanh tại địa chỉ này.

Sự việc khiến toàn bộ thủ tục đăng ký hộ kinh doanh của anh Phạm Long Vũ bị đình trệ. Anh phải liên hệ cơ quan quản lý tại nơi đăng ký hộ kinh doanh, đồng thời trình báo công an về hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân. Trong lúc chờ xác minh, quyền đăng ký kinh doanh của anh vẫn bị treo. Tình trạng này phản ánh rõ những hệ lụy mà người bị mạo danh phải gánh chịu dù hoàn toàn vô can.

Một vụ việc khác cũng thu hút sự quan tâm là phản ánh của bà Hoàng Ngọc Hà Hải Yến gửi Báo Pháp luật Việt Nam. Được biết, cơ quan thuế thông báo thông tin cá nhân của bà Yến đang được sử dụng để đứng tên chủ sở hữu, người đại diện pháp luật của Công ty TNHH Thương mại tổng hợp Lộc Phát, doanh nghiệp đăng ký tại TP. Hà Nội từ tháng 10/2020. Bà khẳng định chưa từng thực hiện bất cứ thủ tục thành lập doanh nghiệp nào liên quan công ty này.

Sau khi phát hiện sự việc, bà Yến chủ động liên hệ cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an nhằm đề nghị xác minh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Tuy nhiên, mỗi cơ quan hướng dẫn theo phạm vi chức năng riêng. Cơ quan thuế yêu cầu kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền. Cơ quan công an đề nghị làm việc với cơ quan đăng ký kinh doanh. Trong khi đó, hồ sơ gửi cơ quan đăng ký kinh doanh đã được tiếp nhận nhưng chưa có phản hồi tại thời điểm bà gửi đơn phản ánh.

Theo Cục Thuế, những trường hợp bị mạo danh đứng tên doanh nghiệp xuất hiện ngày càng nhiều. Người bị lợi dụng thường hoàn toàn không biết thông tin cá nhân đã bị sử dụng. Chỉ khi phát sinh nghĩa vụ thuế, thực hiện giao dịch hành chính hoặc tiến hành thủ tục đăng ký kinh doanh, sự việc mới được phát hiện. Điều này khiến quá trình xử lý trở nên phức tạp do doanh nghiệp đã tồn tại hợp pháp trên hệ thống quản lý.

Siết xác thực để ngăn mạo danh

Nhận định về vấn đề này, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Kế toán thuế Keytas, cho rằng nguyên nhân xuất phát từ những kẽ hở trong quy trình đăng ký doanh nghiệp trước đây. Hồ sơ thành lập doanh nghiệp chủ yếu dựa trên bản sao giấy tờ tùy thân cùng giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp. Quy định cũ chưa yêu cầu xác thực đầy đủ chủ thể thực hiện thủ tục. Người sở hữu bản sao căn cước công dân của người khác hoàn toàn có thể lợi dụng để lập doanh nghiệp trái phép.

Theo ông Tuấn, nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân có thể xuất hiện ở nhiều tình huống như nộp hồ sơ xin việc, thực hiện giao dịch dân sự, cung cấp giấy tờ cho các dịch vụ trực tuyến hoặc làm thủ tục hành chính. Thực tế cũng không loại trừ khả năng một số đối tượng tạo tin tuyển dụng giả nhằm thu thập hồ sơ cá nhân, sau đó sử dụng dữ liệu phục vụ mục đích lập doanh nghiệp, thực hiện hành vi gian lận thuế hoặc các hoạt động trái pháp luật.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw, khuyến nghị người dân cần hành động ngay khi phát hiện dấu hiệu bị mạo danh. Việc đầu tiên là thu thập các tài liệu chứng minh, gửi văn bản tới Phòng Đăng ký kinh doanh nơi doanh nghiệp được thành lập để thông báo sự việc. Song song với đó cần trình báo cơ quan công an, cơ quan thuế nhằm đề nghị điều tra hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân, đồng thời yêu cầu hướng dẫn thủ tục gỡ bỏ thông tin bị giả mạo.

Theo luật sư Hà, việc chậm phản ánh có thể khiến người bị mạo danh tiếp tục phát sinh nghĩa vụ thuế, giao dịch tài chính hoặc các trách nhiệm pháp lý khác. Tuy nhiên, quá trình xử lý thường kéo dài bởi cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, chưa có chức năng điều tra hay giám định chữ ký. Việc điều chỉnh dữ liệu trên hệ thống phải chờ kết luận của cơ quan điều tra nhằm bảo đảm tính khách quan.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục mở rộng các lớp bảo vệ dữ liệu cá nhân thông qua xác thực sinh trắc học, cảnh báo tự động khi phát sinh hồ sơ đăng ký doanh nghiệp mới, thay đổi người đại diện pháp luật hoặc thay đổi chủ sở hữu. Thông báo nên được gửi trực tiếp tới tài khoản VNeID, thư điện tử hoặc số điện thoại của công dân để phát hiện dấu hiệu bất thường ngay từ đầu.

Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành mục tiêu của các hành vi gian lận, mỗi người cần chủ động bảo vệ thông tin của mình. Người dân nên thường xuyên tra cứu dữ liệu doanh nghiệp trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, tuyệt đối không cho mượn căn cước công dân, hạn chế cung cấp bản sao giấy tờ tùy thân khi chưa thật sự cần thiết.